Zou U zich kunnen inbeelden dat…

Onverantwoord interessant: de schemerzone tussen enquêtes en non-events

Toen hetdanneels.jpg radio-ochtendnieuws op 30 November 2006 helemaal in het teken stond van J.M. Dedecker’s overstap naar NVA, en het ACW verbaal zelfs al druk bezig was met het kartel op te blazen, pakte De Standaard uit met de futloze kop ‘Dewael geeft les aan uitgeprocedeerden’. Compleet de actualiteit gerateerd, het overkomt de besten. Er was de dagen nadien op de binnenlandredactie ongetwijfeld geween en geknars der tanden: hét politiek feit van het jaar gemist. De frustratie van een dagblad bestaat er inderdaad in dat het nooit de snelheid kan evenaren van de audiovisuele media. Ondanks super-efficiënte desk-top-publishing en geoliede rotatiepersen. De vraag is, of het die wedloop dan ook wel moet aangaan, en wat de gevaren zijn om uit te glijden in de creatie van non-events en pseudo-feiten die gemakkelijker te beheren vallen, maar die soms uitdraaien op regelrechte desinformatie.

‘Federaal premier’ Leterme: koketteren met het non-event

Dat zowel De Standaard als De Morgen zich uitsloven om die structurele achterstand op de ‘snelle’ media te compenseren met vuistdikke weekend-bijlagen zonder veel journalistieke substantie, is algemeen bekend. Ik keil ze meestal onmiddellijk in de papiermand en heb nooit het gevoel iets gemist te hebben. Jammer van de bomen die voor deze pulp moeten sneuvelen. Maar er tekenen zich ook andere, minder onschuldige tendenzen af in de positioneringsstrategie van de dagbladen. Ik focus even verder op hogervermelde Vlaamse krant.

Om Dedecker-debâcles te vermijden, heeft men bij De Standaard blijkbaar geopteerd voor een strategie van het non-event: steeds meer gaat de voorpaginakop over onvatbare ‘trends’ die tot hype worden opgeblazen. Van daaruit worden dan lezerspolls georganiseerd die de discussie moeten aanzwengelen. Ik verdenk de redactie er van, de stille hoop te koesteren dat ze daarmee in de limiet de actualiteit kan manipuleren. Want zeg nu zelf: een krant die het nieuws mààkt, is de concurrentie altijd met een straatlengte voor. De logica van de self-fulfilling prophecy dus: iets zo hard roepen, dat het ook gebeurt,- of dat het althans een straat- en kroegonderwerp wordt.

Voorpaginakoppen van het genre ‘Paars is weer helemaal terug’ (18/10), ‘Bedrijven bekennen kleur’ (15/11), ‘Jongeren vinden weg naar klassiek niet’ (17/11), en ‘Kiezer duwt Leterme naar de Wetstraat 16’ (25/11) zijn maar een greep uit die opbouw van tendentieuze maar eigenlijk nietszeggende pseudo-berichtgeving, die verder niet hardgemaakt wordt en dikwijls een paar dagen later weer helemaal is verdampt.

De laatste ballon, die over Leterme-als-toekomstige-premier, verdient een nadere beschouwing: hij was de ultieme samenvatting van de ‘Novemberbarometer’, door TNS-Media uitgevoerd in opdracht van de Standaard en VRT. Om de hype ‘wetenschappelijk’ te onderbouwen, nemen de media inderdaad steeds meer hun toevlucht tot publieke enquêtes. Dikwijls gaat het om regelrecht natte-vingerwerk en haastig uitgevoerde peilingen bij zo’n 500 tot 1000 personen met een vaste telefoonlijn (wat sowieso al een vervorming in het resultaat oplevert). Docent statistiek Stefaan Pleysier heeft ondertussen al brandhout gemaakt van die ‘barometer’-methodes van De Standaard, zeker als men ziet welk soort conclusies eraan gekoppeld worden.

De gebruikte methodes en de precieze vraagstelling worden dan ook ofwel niét vermeld, ofwel in een piepklein hoekje. Na enig zoeken vond ik inderdaad een indicatie over welk soort vragen het in die barometer zoal gaat: ‘Kunt U zich inbeelden, op M. X te stemmen?’ Ja natuurlijk kan ik mij inbeelden dat ik voor Leterme zou stemmen. Ik kan mij namelijk veel inbeelden. Ik kan me zelfs voorstellen dat ik op Filip Dewinter zou stemmen, als ik echt kwaad word over bv. de paarse constructies om toch maar de begrotingscijfers te kunnen opsmukken, of over de geborneerde vooringenomenheid van de Vlaamse media tout-court. Volgens weer een andere peiling van De Morgen/VTM kan trouwens meer dan de helft van de Vlamingen zich een Belang-stem ‘inbeelden’. So what?

De waarheid is, dat de Vlaming Leterme helemaal niet ‘naar de Wetstraat 16 duwt’, maar dat hij een nonsensikaal antwoord gaf op een nonsensikale vraag, op het moment dat zijn patatten koud werden. En dat De Standaard verlegen zat om een sensationele primeur. De frekwentie van de peilingen stijgt voortdurend: op dit moment pakt deze krant zo ongeveer om de twee weken uit met een statistisch statement dat men hoopt te verhypen tot fundamentele ‘trend’ of pseudo-plebisciet. Terwijl het om een toevallige en beperkte extrapolatie gaat die een voorpagina-waardige conclusie moet opleveren.

Vanuit maatschappelijk perspectief is dit een bedenkelijke evolutie. Meer en meer wordt de reële, ‘directe’ democratie van verkiezingen, referenda of burgerinspraak, vervangen door een gemediatiseerde virtuele realiteit rond politieke en maatschappelijke issues. Ze drijft op nevelachtige afleidingen uit statistisch hoogst dubieuze bevragingen van ‘de publieke opinie’,- een clichéterm die door de meeste sociologen overigens allang naar de prullemand is verwezen. 

De gehypte conclusies worden dan weer aangeboden als leidraad voor de politieke partijen en hun coryfeeën om rekensommen te maken en om hun strategie bij te sturen. Zo pochte De Standaard herhaaldelijk over het feit dat haar peilingen het kartel CD&V/NVA zouden ‘gemaakt’ hebben. Als dat zo is, dan hoef ik niet meer te gaan stemmen, want dan hebben die 700 ondervraagden het voor mij beslist, en in de eerste plaats natuurlijk de bedenkers van de kop. ‘Onverantwoord-interessant’, zeg dat wel.

 

God als Beerschot-supporter: van marketingstunt tot mediahype

Van een nog twijfelachtiger allooi was de God-campagne van begin December, weeral bij dezelfde ‘kwaliteitskrant’. In haar ijver om reclame een beter imago te bezorgen, had Vepec (‘Vereniging voor Promotie en Communicatie’) bij het marktonderzoeksbureau Compagnie een enquête laten uitvoeren omtrent de geloofstoestand van de gemiddelde Vlaming. Meer dan 50% bleek in ‘iets’ te geloven, wat dat ook moge wezen. Daar zat deeg in voor een ferme portie gebakken lucht. Vepec schakelde het obscure publiciteitsbureautje LDV in, om een promotiecampagne voor niemand minder dan God zelf op te zetten, die men in eerste instantie probeerde te slijten bij de kerkelijke overheid, in casu Kardinaal Danneels. Let wel: dit moest eigenlijk een verklede promotiestunt voor de reclamesector zelf worden, met de kerk als potentiële geldschieter en de Kardinaal als trekpaard, want uit dezelfde enquête bleek de herder qua populariteit torenhoog te scoren.

De Standaard pikte het dubieuze project op en pakte uit met de verbazingwekkende kop ‘De ideale man heet Godfried Danneels’  (29/11). In het daaropvolgende weekend verschenen de paginagrote God-reclames, uitgedacht door de creatieve genieën van LDV, die het Opperwezen en Danneels in in één fastfoodpakket moesten serveren.  ‘Gij zult niet stelen, wacht liever op de wintersolden’, en ‘Ik verwacht U zondag in de kerk,- als Beerschot niet speelt’ waren twee van die subtiele slogans.

De Standaard slaagde er hier in, om doodernstig, zonder een spoor van ironie, drie non-events door elkaar te haspelen: het twijfelachtig resultaat van een ‘religieus marktonderzoek’, een sectoriële stunt van de reclamelobby, en het hilarische campagnebeeld zelf.

Klein detail, en dat was het event achter het non-event: Kardinaal Danneels zat enorm verveeld met heel het gedoe, en liet zijn woordvoerder de maandag daarop een koele rechtzetting sturen, dat de kerk met dit waspoederverhaal eigenlijk niet gediend was. Gelukkig was de Dedecker-bom ondertussen gebarsten en verdween God even mysterieus uit de kolommen als hij erin geraakt was.

Besluit

Onnodig te zeggen dat het in beide gevallen om ondermaatse journalistiek gaat. Indien een pretentieloze krant als Het Laatste Nieuws de snelheidskloof tegenover de televisie nog tracht te compenseren met roddel en regionaal dagjesnieuws, dan gaat De Standaard voluit voor faction, tot nieuws gepolijste fictie.

De achtergrond is een redactionele leemte die zienderogen toeneemt: enerzijds het onvermogen om échte, spittante analyses te brengen, en anderzijds de onwil om aan serieuze onderzoeksjournalistiek te doen. Dàt zijn de twee pijlers waarop een ‘kwaliteitskrant’ echt de snelle media kan verslaan. Maar de opinieredactie van De Standaard, waar de ‘analyses’ zouden moeten gecoördineerd worden, is in handen van gedumpte derderangs-journalisten, genre Tom Heremans, die ongeneerd de kolommen aan eeuwig-dezelfde B.V.’s of aan cafévrienden gunnen.

En van diepgravende, eigenzinnige onderzoeksjournalistiek is helemaal geen sprake in een krant die met de openbare omroep tot één groep behoort, waarvan Umicore-baas en Agoria-voorzitter Thomas Leysen gedelegeerd bestuurder is, en waarin Derk-Jan Eppinck de laan werd uitgestuurd onder druk van de verlichte burgermanifesten-auteur.

De lezer zelf zal dus de slimste moeten zijn in het verhaal. De media mogen voortboeren, maar er is vooral nood aan schaduwmedia: er moet inderdaad achter het nieuws gekeken worden. Met veel genoegen lees ik bv. ook de blog van Marc Van Fraechem (http://victacausa.blogspot.com) die de geschreven pers én de TV-berichtgeving ongenadig confronteert met hun grote en kleine leugens, intellectueel amateurisme, versprekingen, of flagrante desinformatie. Het verzet tegen de verpulping zal van onderuit moeten groeien, vanuit de kritische mediaconsument, de dwarsslezer, de subversiviteit van het internet. De grote skepsis, die bij ons al te vaak met ‘verzuring’ wordt verward. Iets waar wij al jaren op hameren, nl. dat echte democratie gegrondvest is op een gezonde burgerlijke achterdocht, werd recent bevestigd door de Franse politoloog Pierre Rosanvallon (‘
La contre-démocratie. La politique à l’âge de la défiance’). Het oude sprookje van ’s keizers kleren dus.

Ondertussen blijkt dat 89% van de TV-kijkers het fameuze RTBF-nepjournaal van 13/12 klakkeloos geloofden. Een kleine minderheid dus die geamuseerd de grap doorhad, of even naar een andere zender zapte voor een vergelijk, of gewoon na vijf minuten de knop omdraaide om iets anders te doen. Ik begin te snappen waarom media en marketeers het geloof herontdekt hebben. 

Advertenties

3 Reacties op “Zou U zich kunnen inbeelden dat…

  1. Soms, als ik ‘het’ weer te pakken heb, wil ik DS buitenkieperen en alle Vlaamse zenders deprogrammeren. Maar wat dan? Kranten, van elk buurland één? De
    Nederlandse zenders? Ook daar moet je vandaag naar kwaliteit zoeken. De BBC, iets Frans, iets Duits? Wie kritiekloos content is met pulp heeft het gemakkelijk. Gelukkig is er internet. Het gist her en der. Poten worden, zij het soms traag, onder stoelen uitgezaagd. Er is ook rommel, maar wie die links (of rechts) laat liggen, wordt meestal beloond. De ontwikkelingen zijn boeiend, en de oplopende koorts in de klassieke media eveneens.

  2. Vandaar dat ik mijn abonnement op die kwal-iteitskrant heb opgezegd.
    Ook hun onverantwoorde politieke vooringenomenheid, niet alleen tegen het Vlaams Belang, maar ook tegen of voor bepaalde politici die ze willen kraken of promoten is hemeltergend.
    Als Peter Vandermeersch den verklaart dat hij zich direct zou thuisvoelen om De Morgen uit te geven, dan weten we het wel zekers?

  3. Dat treft, ik heb mijn abo ook opgezegd aan dezelfde ‘onverantwoord interessante’ krant. Het kwijlerig interview met Verhofstadt deed voor mij de deur dicht… Was dat interview de beloning voor de al even kwijlerige lofzang op het ‘burgermanifest’?
    Inderdaad: alleen het internet, hoeveel bullshit er ook op zit, kan een alternatief bieden voor deze journalistieke onderhorigheid!
    Tenzij er eindelijk eens een échte krant in Vlaanderen zou verschijnen. Kom op, Sanctorum, doe iets, breng die mensen bijeen en laat ons schrikken…

    R.