Het cirkus der letteren: kan iemand het licht uitdoen?

claus2.jpg  Onkunstzinnige beschouwingen bij de dood van een Vlaams schrijver

De hersenen van Lord Byron vielen bij autopsie uiteen als een rotte biefstuk, doordrenkt van alcohol. De euthanasie van Vlaanderen’s grootste levende schrijver volgt misschien wel uit het ultieme besef dat de poëzie an-sich een verklede en cultureel-aanvaarde vorm van senilitas praecox uitmaakt. Het gedicht als reutel, grimas, gekwijl. De schrijver, van jongsaf flirtend met zijn eigen staat van dementie. Het woord, zogezegd “de kleren van de gedachte”, blijkt een cancerogeen verschijnsel, iets dat woekert op het leven en ons ontglipt als een zieke zucht. Wat rest er een 78-jarig literair icoon, in een moment van luciditeit, dan nog anders dan zich waardig van dat leven te ontdoen?
Vanaf dan sluit ook deze tekst zich kort en wordt het ook voor ondergetekende een zinloze wedren tegen de ontbinding. Want wat als ons eigenste kritisch proza zich evenzeer gedraagt als een vermomd Alzheimer-symptoom? Ook filosofen kunnen nooit slimmer zijn dan hun eigen hersenen. Vanuit deze absurditeit het leven volhouden, de dood als verlossing weigeren, en de taal wetend en willend hanteren als een leugen, ja, dat is sterk. Daar heeft Danneels natuurlijk wél een punt.

Lees het artikel 

Openen in pdf

Advertenties

25 Reacties op “Het cirkus der letteren: kan iemand het licht uitdoen?

  1. staf de wilde

    ik raaskal, ik raas en kal, zoveel wind en niemendal

  2. Ai Monglei

    Tèmièrdantietdatuuttes ! Johan Sanctorum kan perfect uitleggen wat dit betekent !

  3. Ode aan Johan

    er is veel van aan
    van wat u schrijft
    de kunst vergaat
    de strijd die blijft
    🙂

  4. Anastasia V.

    Is dat hier nu bijna gedaan met die rijmelarij?
    Sanctorum is volgens mij begonnen aan een onvoorstelbaaar paradoxaal project: de literatuur en het boek en zelfs de tekst vernietigen vanuit de literatuur, het boek en de tekst. De slang die zichzelf opeet. Alsof ik mezelf zou bevruchten en de puer philosophicorum ter wereld brengen.
    Ongeëvenaard barok taalgebruik ook. Ben wel razend jaloers op die salonmadam Anne Provoost. Zal zij zogezegd zogedaan copuleren met de filosoof, zoals dat in de 18de eeuw gebeurde? Of blijft het bij de tieteratuur? Of…?
    Anastasia
    (ontvangt van 12 tot 24, niet op zon- en feestdagen)

  5. Iemand moet deze vervloekte vrouw redden, morgen op paaszaterdag.
    Jammer, ik kan niet, vertrek op skivacantie. Kandidaten?

    Gurnemanz

  6. De Leeuw Julien

    Bravo,bravissimo !
    Snedeig en ‘ad rem’ geschreven !
    Avanti ! en niet verdagen.

  7. Bart Haers

    Anastasia, ik wilde het met een schotse tongval zeggen, maar goed, jezelf bevruchten is volgens zieners een van de zaken die binnen ons leven misschien nog net zal kennen en om geen discriminatie meer te kennen, zal de wereld geledielijk feminiener worden. Of dat goed is, weet ik niet, mijn leven zal tegen dan ver gevorderd zijn dat die aspecten er niet zo heel veel meer toe doen.

    Daarom ook denk ik dat Johan Sanctorum terecht ergernis spuit over het literaire kringetje. De mogelijkheden om zich aan de pijn van het zijn te ontrekken vormen juist een van de aspecten van ons boeiende bestaan. Maar moeten we ons echt bezig houden om de wereld te redden, om onszelf goed te voelen aan die of die boeken, aan een indsutrie van steeds weer hetzelfde, dan is het inderdaad niet echt de moeite waard.

    Maar goed, wil kunst echt bewegen, niet enkel literatuur, dan moet zij ons niet a priori behagen. Pas als het behagen in het proces met andere affecten tot stand komt en waar de zintuigen de spanning nauwelijks kunnen dragen, kan men van beleven spreken dat kan beklijven. De grote kunst is evenwel zelden als groe kunst gemaakt, to in de late 19de eeuw, toen decadenten de swing van een Baudelaire hanteerden.

    Daarom kan men Huge Claus niet verwijten dat zijn slippendragers, dus niet Mulish of Vinkenoog, hem nog voor zijn crematie of begrafenis te schande maken, want hij gaf hen het welwillende knikje. Deze mensen lazen niet de Ilias en weten niet dat als Zeus knikt of grinnikt, de aarde beeft.

  8. Ge kunt toch niet ontkennen dat Claus een voorloper was. Ik heb na de lektuur van De Metsiers uren zitten bleiten. En dat was lang voor Bert A. het bleiterstijdperk inluidde.
    Nooit aan gedacht om chirurg te worden? Met het ontleden van het menselijk lichaam valt meer te verdienen dan met het onleden van de menselijke geest. Of een café te openen. Café Sanctorum. Daar zal volk naar toe komen. En gedebateerd worden.

  9. Jef Gangreen

    Op de hoerenvitrines in het Brusselse Noordkwartier wordt er niet gerijmeld. Daar vindt ge nog lekkere negerinnen, aahgghrrr.

  10. Anastasius IV

    Chérie, zo hebben wij u toch niet opgevoed? Al die obscene insinuaties, is dat nu echt nodig? 😦

  11. Gij, Johan Sanctorum, kunt wreed goed schrijven. Bedankt voor het genoegen dat ik er aan beleef.

  12. Jammer dat Johan Sanctorum dit artikel ophangt aan de dood van net-niet-Nobelprijs Hugo Claus. Want daar gaat dit uitstekende en vlijmscherp artikel niet over. Zelfs niet over Anne Provoost en haar literair nulli-festivalletje. Het is, zo lees ik toch, vooral een pleidooi voor meer denkwerk en minder dementia poëtica, de stront met een strikje rond die als ‘literatuur’ wordt verkocht, en die politiek-conservatief werkt. Droomkastelen. Daar moeten we vanaf, tijd voor het echte deconstructiewerk.
    Voortdoen, Sanctorum, laat ze maar lullen!

    Jeroen V. (Den Haag)

  13. Hans Soete

    Het blijft me fascineren dat J. Sanctorum dingen ziet die niemand anders ziet.
    Ofwel zijn het hallucinaties, ofwel is het visionair, of is er wel een verschil tussen die twee?
    Ik heb hoe dan ook de neiging om deze meesterlijke opstellen als tekst-op-zich, dus… literatuur te beschouwen. Sorry hé Johan, als ik iemand beledigd heb.

  14. Casa Nova

    Wat Jeroen ook mag beweren over Anne Provoost, het blijft wel een schoon wijf.
    Gezien hoe Sanctorum haar in spiegelbeeld zet met de salonnimf Mme Necker, beide gezeten op een soort Louis XV-stoel? Het is een meubel dat mogelijkheden biedt, ik kan het U verzekeren.

  15. Ik vond dit een uitstekend artikel om een grondig debat over literatuur op gang te trekken.

    Vooral de precieze definitie van literatuur dient om te beginnen ter discussie gesteld meen ik. Indien Johan in dit artikel literatuur schreef zoals Anastasia en de heer Hans Soete beweerden, dan is er inderdaad sprake van een reusachtige paradox, en zou Johan zichzelf zelfs openlijk, rechtlijnig en volledig tegenspreken, zonder de minste vorm van schijn. Indien dat slechts gedeeltelijk waar is, bijvoorbeeld door te stellen dat Johan geen klassieke Belgische literatuur schrijft, dan zou zijn aanval op de Belgische literatuur, de klassieke, volkomen juist kunnen zijn. Ik ben echter voorzichtig. Wie kent de klassieke Belgische literatuur ? Wie heeft alle Belgische literatuur van elke Belgische auteur gelezen, tot de laatste letter ? Volgens mij bestaat zo iemand niet. Een oordeel daarover geven zou dus twijfelachtig en minstens partieel zijn, hetgeen niet impliceert dat het niet noodzakelijk is of slechter dan een ander. Het zou andere oordelen noodzakelijk maken, en veel andere oordelen.

    Als we het daarentegen hebben over het beoordelen van de wereldliteratuur, dan wordt de zaak nog veel moeilijker en veel ingewikkelder. Het probleem van de juiste vertaling is daar een eerste reden voor. Voor een fatsoenlijk oordeel daarover zou men, nogmaals, elke letter van elke schrijver ter wereld moeten gelezen hebben, en ook elk van die letters juist vertaald. Daar zijn om te beginnen duizenden tolken voor nodig, en dan nog zal men dialecten tegenkomen die niemand nog beheerst. Veel vreemde woorden zijn eenvoudig onvertaalbaar. Mijn summiere kennis van die wereldliteratuur vertelt mij dat zij mij absoluut niet in slaap wiegde maar juist zeer wakker maakte, alleen al omwille van de vele, uiterst moeilijke en hardnekkige vertaalproblemen. De inhoud van die literatuur hield mij niet alleen overdag maar zelfs ’s nachts wakker, niet in het minst omdat zij dikwijls gruwelijk was. Ik verwijs daarbij kort naar de Holocaustliteratuur.

    Mijn vertaling van “Die erste Elegie” uit “Duineser Elegien” van Rainer Maria Rilke, om maar wat te noemen, leerde mij dat de samenhang tussen elke verkeerde vertaling en interpretatie van sleutelwoorden uit een gedicht de hele zaak perfect de mist kan insturen. Nadat ik een aantal jaren geleden bij herhaling vertalingen las van zogenaamde “beroemde” gedichten, besloot ik nooit meer die vertalingen te lezen. Ze waren afschuwelijk. Er is dus niet “nogal” wat mist in die vertalingen ; in feite is er zoveel mist dat men gewoon niks meer van de oorspronkelijke gedichten kan zien. Wie kent dus het precieze onderscheid tussen de Belgische en de wereldliteratuur ? Niemand. Door de mist. Als men dus het onderscheid maakt tussen literatuur en de literaire economie die haar vernietigt, dan moet men die literaire economie aanpakken om te voorkomen dat zij de literatuur vernietigt.

    Als ander voorbeeld geef ik hier een weinig bekend gedicht van Charles Beaudelaire, dat enerzijds de Belgen even kritisch aanpakt als Johan dat deed. Toen Beaudelaire in zijn tijd met zijn gedichten naar België kwam werd hij hier zeer koud ontvangen :

    Les Belges et la lune

    On n’a jamais connu de race si baroque
    Que ces Belges. Devant le joli, le charmant,
    Ils roulent de gros yeux et grognent sourdement.
    Tout ce qui réjouit nos cœurs mortels les choque.

    Dites un mot plaisant, et leur œil devient gris
    Et terne comme l’œil d’un poisson qu’on fait frire ;
    Une histoire touchante ; ils éclatent de rire,
    Pour faire voir qu’ils ont parfaitement compris.

    Comme l’esprit, ils ont en horreur les lumières ;
    Parfois sous la clarté calme du firmament,
    J’en ai vu, qui rongés d’un bizarre tourment,

    Dans l’horreur de la fange et du vomissement,
    Et gorgés jusqu’aux dents de genièvre et de bières,
    Aboyaient à la Lune, assis sur leurs derrières.

    Beaudelaire had hier maar gedeeltelijk gelijk om de Belgen op zo’n genadeloze, onnavolgbare manier met de grond gelijk te maken. Hij veralgemeende. Ik identificeer mij niet met deze Belgen, maar ik leefde ook niet in die tijd. Ik weet niet hoe zij zich toen tegenover hem gedroegen. Er moeten gegronde redenen zijn geweest waarom hij dat gedicht schreef, want een gevoel in zo’n ingewikkeld gedicht uitdrukken is niet zo eenvoudig als het er uit ziet. Ik schrijf ook gedichten, en het duurt lang eer ze af zijn.
    Ik denk bijgevolg dat er Griekse goden nodig zijn om zowel een definitie van literatuur als kritiek daarop te maken. Ik ga mij daar in elk geval niet aan wagen. Misschien schrijft men die definitie permanent, door literatuur te maken. Waar ik wel van zou wakker liggen is de dood van de literatuur, want dat zou ook de dood van de taal betekenen. Gezien de realiteit meestal duizend maal harder en erger is dan de woorden die haar trachten te beschrijven, zouden we dan naar een permanente toestand van stilzwijgen evolueren, met de bijhorende oneindige, onuitsprekelijke wreedheden. Hopelijk zitten we daar nog ver vanaf.

    Voor de heer Hugo Claus heb ik respect. Hij is pas overleden.

    Beste groeten,

    Jan

  16. Bart Haers

    Geachte,

    uw tussenkomst baadt in het donkere licht van het oprechte cynisme. De vraag is dan ook wie hier om verlossing verzocht, want dat is bij al die lijders aan het lijden natuurlijk maar de vraag. Of anders, wie leeft, wil leven en het leven ter harte neemt, die zal natuurlijk geen pijn of last hebben tot het niet meer gaat, maar ook dan is het maar de vraag of iedereen zo maar vertrekken wil. In “Vrijdag” zien we een man die incest bedreef met zijn dochter thuis komen na het uitztten van de straf. Wie de film nu nog bekijkt en geen weet heeft van het verhaal, zal al lang ingedud zijn of wegzappen voor la Courbois haar vader en haar kijkers heeft verleid. Het maken van een film is in Vlaanderen, op Steve en Sky na, nog altijd een artistieke onderdeming, zonder kennis te hebben van de wetten van de film. Claus mocht doen wat hij wilde en dat blijkt nog steeds het geval. En dat is zo triestig, zeker als het om mensen gaat die menen een vrije geest te vertolken. Quod non

  17. Jean-Marie Schepens

    Lectori Salutem,
    Soms is de verleiding inderdaad groot bepaalde literatuur en ander wordgebruik als uiting van wat ook, noem het senilitas praecox, waar te nemen, maar is dat onrecht aandoen aan zo vele mooi geformuleerde gedachten en gevoelens. Je zou het zelf willen geformuleerd hebben, maar het lezen van wat anderen knap verwoorden is een genot, een troost.

    P.S. Ik geniet ook van het spitse filosofische geprik van Sanctorum, die ik via het net slechts onlangs leerde kennen. Ik wiste het net niet als spam. Oef. Maar alles ligt soms dicht bijeen.

  18. Wilfried Pauwels

    Beste Johan,

    Ik bewonder Uw mondigheid, Uw literaire spitvondigheid en Uw goede wil. Ik vraag mij toch af of U niet te onkritisch door het leven gaat. Is het leven dan altijd onbenullig, rot, chaotisch of zou U ook een moment hebben meegemaakt dat goed en gelukkig was. U hebt met Uw literatuur zeker goede bedoelingen, U bent een idealist, anders zou je niet schrijven. Vraag je je nooit af of U geen andere weg zoudt kunnen bewandelen dan alleen maar “en grognant” door het leven gaan. Zijn wij daarom hier. Ben je trouw genoeg aan je existentieel idealisme? Kunnen wij mekaar niet bemoedigen? Is leven voor U werkelijk zo hopeloos? Kan iemand misschien het licht aansteken? Ik blijf je bewonderen en boeien,

    Uw bewonderaar, Wilfried Pauwels.

  19. Raoul De Smet

    Johan,
    ook al loop je soms wat te erg van stapel (vaak nodig anders wordt je stem niet gehoord, ik weet het), ik heb er bewondering voor hoe je er telkens weer in slaagt het socio-politiek-correcte denken dat door de media vanop hun katheder wordt gepredikt te ontmaskeren. Maar werp het kind met het badwater toch niet weg en laat ons in de strijd tegen valse schijn, corruptie, winstbejag en onbeschoftheid de oase van de artistieke bezinning.
    Ik ben benieuwd naar de volgende “kluif”.
    Raoul.

  20. Hugo Claustrofobie

    Had ik me maar gewoon ouderwets laten begraven, dan zou ik hier niet verpulverd in deze ENGE urne in PoCo-karamelverzen hebben moeten liggen kreunen, steunen in treurmars deunen .Het Laatste Oordeel is nog ver weg en met een euthanesie “zelfmoord”(niet in juridische zin) op mijn geweten, wee tik al naar waar ik dan zal vliegen, enkele richting !

  21. Straf,dat over zo’n onbenul als ne Claus zo’n gelul blijft circuleren,in die zelfde periode is een ECHTE GROTE schrijver overleden Wie o wie pseudo intellectuele kameleuitwerpselen was deze schrijver.HINT: geostationaire baan ,waar de nepwetenschapperkes hier toch handig gebruik van maken voor communicatie ,voetbaluitzendingen enz.
    BTW,toch straf da mensen op de techniek kakken ,er geen bal verstand van hebben maar het als een 1 ste klas prostituee ( ala Freya ,Fientje ,Guy) de’r dan gebruik van maken voor de propaganda der schizofrenen;Is’t gene tijd voor congé salonwhatevers?

  22. BTW,toch straf da mensen op de techniek kakken ,er geen bal verstand van hebben maar het als een 1 ste klas prostituee ( ala Freya ,Fientje ,Guy) de’r dan gebruik van maken voor de propaganda der schizofrenen;Is’t gene tijd voor congé salonwhatevers?

    -Wa na wér?
    -k’ Zen ier oek iets vergejte .
    -Wat da?
    –Awél van die 1ste klas prostituees….
    -Wa is d’er mé?
    -Euh ,geld da oek voerAnastasia…
    -Neeje !
    -Woeroem ni ?
    -Da’s een papklas prostituee.
    Euhh hoezoe?
    Wel da’s zoe as de TRUTjes van McCain ,’t zen zij die er het minst over praten,die het meeste ervan ete
    M.a.w:sexueel opschepperig gedrag komt in principe enkel voor bij pubers ,zeker als ze nog nooit van HUNNE GROND zen geweest,echt niks beter om te choqeren (poging tot…)leeghoofd
    Kon het echt ni laten,sorry hé puberke,misschien is nen dildo aanschaffen?

  23. <>
    En zeker ni slimmer dan die van mij ,waar ik uberhaupt niet wil mee insinueren dat filosofen hersenen hebben ;-p
    pheww,ben uitgezeverd en gij Johan?

  24. shit ,dringend toch is iets doen aan uwe website ,man,copy paste tussen >< aanvaard ‘em ni html en Java
    OH BOY.
    dus hieboven had moeten bijstaan:
    Ook filosofen kunnen nooit slimmer zijn dan hun eigen hersenen.

  25. Ian Seansee

    Beste Johan
    Vergeef me de bevlogen bewoording, maar ik heb erg genoten van uw tekst.
    Kunnen we ons bevrijden van het literaire salon? Als schedels en voetnoten aan het rollen gaan wacht ik bij de ambassade op uw voorzet