Na 9 jaar Verhofstadt: op naar de kaatsbaan.

 verhofstadt.jpg      
Verschenen in ‘Achter het Nieuws’ – April 2008 

Iedereen die de geschiedenis van de Franse Revolutie een beetje kent, weet dat de derde stand -de burgerij- in 1789 de Assemblée Nationale uitriep, het prototype van ons moderne parlement. Het daaraan verbonden verhaal van de kaatsbaan is al even populair: omdat koning Lodewijk XVI de daartoe bestemde vergaderzaal liet barrikaderen, verhuisde de vergadering naar een naburig terrein waar het “jeu de paume” werd beoefend, een voorloper van het tennis. Daar werd de historische eed afgelegd die leidde tot de grondwetgevende vergadering en het opstellen van de Déclaration des Droits de l’Homme et des Citoyens, het burgerrechtenmanifest waarmee het Ancien Regime definitief werd begraven.De anekdote van de kaatsbaan is een legende geworden, die aangeeft dat de democratie geen star, formeel ritueel mag zijn, maar een inventief en op activistisch burgersschap gegrondveste antipode van de macht. Als we niet hier kunnen vergaderen, dan maar elders, desnoods in een hangar. De institutionele ruimtes moeten het afleggen tegen de informele plekken die een nieuwe, symbolische allure krijgen.

Meer dan 200 jaar na deze omwenteling schijnt de democratie zich opnieuw te moeten uitvinden, want het parlement is leeg, kamerleden zitten maar wat in het ijle te orakelen, en dan nog alleen als er camera’s opgesteld staan. We leven namelijk in een mediamaatschappij,- de politieke confrontaties in een programma als De Zevende Dag schijnen de parlementaire debatten allang vervangen te hebben. Op zichzelf is dat geen ramp: indien de massamedia zich echt opwerpen als een levendig communicatieplatform voor de polemiek, en een alternatief voor datgene wat enkel nog ceremonieel functioneert, dan moeten we dat toejuichen. Alleen,- zo ziet het er natuurlijk niet naar uit. De kop van Lodewijk XVI mag dan wel allang gerold zijn, de spelregels worden opnieuw vervalst, ditmaal door het manipuleren van die media zelf. De ironie van de geschiedenis is dan, dat diegenen die zich het meest beroepen op de burgerlijke vrijheden van de Franse Revolutie, het meest bedreven zijn inzake mediamanipulatie.

Zowat heel de weekend-bijlage van de Standaard van 15/16 maart bestond uit één grote lofzang op uittredend premier Guy Verhofstadt. De taal en de omvang van de hagiografie -18 bladzijden lang, afgewisseld met enorme lappen van foto’s- deed denken aan andere tijden en andere regimes, uren durende speeches van de Grote Roerganger op de partijcongressen, kranten die gedwee het partijstandpunt weergeven, enz. Geen zuchtje voorbehoud, geen zweem van kritische beschouwing. Terwijl dit toch een ideaal moment is om de balans op te maken.

Guy Verhofstadt en zijn paars bewind hebben de Belgische media altijd handig bespeeld en stevig in hun greep gehouden. Deels omdat zijn optreden en stijl ‘mediageniek’ werd beschouwd, in tegenstelling tot die van Leterme; maar ook omdat de uittredende premier zwaar lobbyde en de journalisten regelrecht stalkte, bestookte met dringende boodschappen, dreigde met de informatiekraan dicht te draaien, dubieuze deals uitwerkte (media-aandacht in ruil voor primeurs), en er niet voor terugdeinsde om hinderlijke verslaggevers uit het circuit te werken. Verhofstadt beschouwde de pers nooit als een kritische tegenspeler, een observator, of zelfs niet als een bezorger van nieuwe fora. Neen, voor hem waren kranten en TV in essentie het verlengstuk van het raison d’état, en vooral natuurlijk van zijn eigen VLD-discours. Men sprak sindsdien opnieuw over een ‘regimepers’,- een veeg teken. Zelfs geen regerings- versus een oppositiepers, maar een globale, vrij gedisciplineerde corporatie van beroepsjournalisten die de rode lijn naar de Wetstraat zelf mee in stand hielden, uit vrees om uitgesloten te worden uit het streng gestuurde informatienetwerk.

Het zijn witte raven zoals Rik Van Cauwelaert die al eens een boekje durfden opendoen. “Politiek en pers zijn in België nauw verstrengeld. Premier Verhofstadt belt regelmatig journalisten om ze uit te foeteren of te sturen. Doen ze niet wat hij wil, dan dreigt uitsluiting. De druk om inschikkelijk te zijn is onder deze regering enorm”, schreef de Knack-directeur al in 2002. Daar zijn tal van voorbeelden van bekend,- ik beperk me tot een kleine bloemlezing.

Het geval Derk Jan Eppink is berucht gebleven. Op 5 juli 2002 verscheen zijn laatste column in de De Standaard. Het ging over de VLD en de macht van de loge,- een teer punt, voor wie de actuele perikelen rond de geschortste VUB-professor Frank Thevissen volgt. Toenmalig VLD-voorzitter Karel De Gucht, notoir logelid, reageerde furieus op het stuk en belde onmiddellijk naar hoofdredacteur Peter Vandermeersch met de vraag om Eppinck terug te fluiten. Toen dat niets uithaalde, ging Guy Verhofstadt te biechten bij niemand minder dan Romano Prodi, voorzitter van de Europese Commissie, waar Eppinck werkte. Prodi kon het varkentje wassen voor de premier: stoppen met die kritische columns, of je baan verliezen, luidde de simpele boodschap. De columnist wist hoe laat het was, en gaf zijn ontslag bij De Standaard.

Ook Laatste-Nieuws-commentator Luc Van der Kelen wist wat het betekende om onder het Verhofstadt-regime aan politieke duiding te doen. „Hij belt me in de badkamer, op de wc en als ik een tongetje sta te bakken”, openbaarde hij ooit aan NRC-Handelsblad. “Hij probeert me op zaterdagavond om half twaalf nog te vertellen wat ik moet schrijven en wat ik niet moet schrijven.” Van der Kelen geraakte na een aantal té kritische commentaarstukjes in moeilijkheden en werd door de VLD-top persona non grata verklaard. Maar hij had de goede reactie om het verhaal rond druk en chantage op zijn persoon met veel aplomb uit te brengen, waardoor Verhofstadt inbond. Het stalken bleef natuurlijk doorgaan…

Het met de uittredende premier verbonden woord ‘voluntarisme’, de erop-en-erover-stijl, heeft dus wel zijn donkere kanten: mediagewijs leidt die doordrammerigheid onvermijdelijk naar interventionisme, bedilzucht, intimidatie, tot en met informele censuur. Niet echt ‘liberale’ principes, als U het mij vraagt. De bezetenheid om alle kritische geluiden bij voorbaat te neutraliseren nam naar het schijnt zo’n proporties aan, dat zelfs mensen uit zijn onmiddellijke omgeving, zoals woordvoerder Miguel Chevalier of kabinetschef Wouter Gabriëls (bij de VLD zijn topfuncties op het kabinet in regel voorbehouden aan ministerzonen), hem moesten intomen. Wanneer toenmalig vice-premier Johan Vande Lanotte zich eens liet ontvallen dat hij de uitbreiding van de Europese Unie niet zo’n goed idee vond, kondigde Guy Verhofstadt, de man met de grote Euro-ambities, een absoluut embargo af op het Belga-bericht in kwestie: geen enkele krant mocht dit nieuws brengen, tenzij heel summier en zonder commentaar. En ongelooflijk maar waar: het bleef dagenlang stil hierover in de pers… behalve weeral in de krant van Luc Van der Kelen, die het nieuws wel uitvoerig coverde én Verhofstadt op zijn plaats zette.  

Zo blijkt de auteur van de burgermanifesten, en de man die een frisse wind deed waaien in de vaderlandse politiek, vooral begaan te zijn geweest met usurpatie van de media en een subtiele ontmanteling van de persvrijheid. Het VLD-trio Verhofstadt-Dewael-De Gucht, met de eeuwige intrigant Noël Slangen in de tweede lijn, heeft vanaf de late jaren ’90 de krijtlijnen uitgezet van een Machiavellistische mediastrategie. Dat het parlement zienderogen aan impact inboette, en dat het politiek debat zich verplaatste naar de fora die door de audiovisuele en geschreven pers werden aangeboden, hebben ze deskundig uitgebuit om die fora naar hun hand te zetten en te restylen tot spreekbuis. Daarbij vergeleken is de vriendschappelijke relatie tussen Georges Bush jr. en Fox News maar klein bier.

Marc Van de Looverbosch schreef al in het editoriaal van ‘De Journalist’ van 20 januari 2004: ‘Iedereen heeft het recht om het eens of oneens te zijn met duiding of commentaar-stukken. Dan ontstaat er een democratisch debat met argumenten en tegenargumenten. Wat verwerpelijk is, is dat politici hun invloed aanwenden om journalisten persoonlijk te viseren.’ Het artikel 25 van de grondwet, over persvrijheid, is dus maar zo geldig, in de mate dat de journalist aan de druk van bovenaf kan weerstaan.

Met het verdwijnen van Verhofstadt van de nationale politieke scène -al weet je met Guy nooit-, hoop ik dat de pers terug haar rol opneemt van bevoorrechte getuige en kritische toeschouwer, veeleer dan een spreekbuis van het regime. Terug naar de kaatsbaan, een nieuwe dan, een louteringsproces dringt zich op na 8 jaar paars. Het parlement is dood, maar de democratie niet, ze overleeft vooral in burgerinitiatieven en alternatieve media-netwerken. Daar hebben de moderne machtsstrategen nog geen antwoord op gevonden: het onvatbare internet, de duizenden blogs, de aankomende burgerjournalistiek. Doch geen paniek: in China heeft Google zich al in het systeem ingekocht via een gecensureerde browser-versie. Bepaalde zoekfuncties werken niet, sommige termen geven bij intikken enkel een rood balkje. Electronische grendels, zoveel efficiënter dan dat eindeloos bellen naar eigengereide journalisten…

Advertisements

Een Reactie op “Na 9 jaar Verhofstadt: op naar de kaatsbaan.

  1. Shit Johan ,van sommige waarschijnlijkheden hier aangehaald kan ik U bevestigen dat ze meer dan waar zijn .Gij hebt deze tekst geschreven ,dus ge zult ook wel weten waar ge waarschijnlijk kunt substitureren met ” zeker”.
    Trouwens Derk Jan schrijft nu voor KNACK en zit in de US. Maar dat wist je al ,natuurlijk.Ik wist dit niet tot ik het verhaal eigenlijk zo ergens diep begraven (bij KNack) tegenkwam.Erg voor Dirk Jan ,nen Hollander met een meer inzicht in de Wetstraat dan een ieder belgisch journalist,maar dat godverdomme ne Prodi hieraan heeft meegewerkt is nieuw ,wat een luiszak van ne spaghettivreter.Oh en het is niet alleen Kareltje Krapuul dat een logemanneke is,waarom dacht ge dat Guyke ervan overtuigd was van EU leiderschap maar toch net niet.Rangorde ondanks zijne zever niet hoog genoeg en natuurlijk niet echt veel vriendjes binnen bilderberg (= old and royal riches = niet echt dikke vrienden met nouveau riches)
    En dit is geen dwaze internet complottheorie,we weten ondertussen al wel wie in de Bilderberggroep zit ( o.a. een industrieel die dik geld gepakt heeft tijdens het Nazitijdperk en nog geen bal schadevergoeding heeft moeten betalen aan de Joodse gemeenschap ,al de rest van de bedrijven uit die tijd WEL. Enig idee wat voor soort crapuul Guyke wou ts. kruipen en nu ook duidelijk waarom staatsgreep SaksenCoburg —>guyke?Een bende die DENKT dat hun stamboom terug gaat naar het oude Rome ,Toscanie ,Berlussconi ,Prodi?
    Belgie bestaat in principe allang niet meer!
    en nu terug een beetje mondain: waar is onze olievoorraad van 30 dagen,verkocht aan Bush MAAR waar is die poen? Nog een mooi Guy vb?troost u , het kleinburgerlijk manneke is megalomaan,de’r kan ‘em ook niks aan doen.Ge wordt zo geboren,weet ge?
    Godverdomme wat word ik giftige van dat VLD quartetje ,JVDL kan ik nog een oogje voor dichtknijpen maar die mannekes…of die zeikers van saksenparasites….GRRRRRRR.
    En over mijn eigen ervaring met het Belgie van Paars ,de’r ga ik liever over zwijgen, kwestie van niet teveel m’n troeven uit te spelen ,maar kan u vertellen dat het cordon san . eigenlijk ook 1 grote mediashow is . Waarom Bartje de Bie wel voor gerecht en niet het voormalig VB hoofdcommisariske (neefje = vlaams parlementslid En burgemeester) hieruit mijn gemeente . Welke gemeente ,awel die gemeente waar een vergane glorie uit het voetbal woont met z’n snollekes van dochters,en dat houd er ook verband mee ,toch zeker 1 van de dochterkes . herinnert u zich het artikel in Humo ? Hoe is dat het zwijgen opgelegd? said enough already.