Go for it, Laura!

Onze dolgedraaide samenleving van de kick schuwt het echte avontuur

LauraUitgerekend in het jaar van Charles Darwin –u weet wel, de man die zijn revolutionaire wetenschappelijke inzichten opdeed tijdens een wereldreis per boot- waagt een tienermeisje het om dat exploot over te doen. Zomaar, omdat ze er zelf de tijd rijp toe acht, niet omdat regels of programma’s dat voorschrijven of om records te breken. Zomaar, omdat ze er zelf de tijd rijp toe acht, niet omdat regels of programma’s dat voorschrijven of om records te breken. Deze instinctieve Wanderlust is in onze moderne samenleving moeilijk te plaatsen. O jawel, we gaan jaarlijks op vacantie naar het zuiden, we slaan op de vlucht voor alles, vooral voor onszelf; we vergapen ons aan semi-fictieve Robinson-toestanden op TV; de woorden “uitdaging” en “avontuur” zijn dé clichés geworden van een hyperkinetische prestatiemaatschappij. Maar momenten waarop een eigenzinnige tiener echt wil doorzetten en een eigen marsrichting kiest, het weze intellectueel, cultureel, of gewoonweg de boot op en het zeegat in, dan komen ineens de wetten, practische bezwaren en veiligheidsprotocollen naar boven die onze samenleving zo complex maken.

Is men echt zo bezorgd om dat meisje, of voelt het systeem zich gepasseerd? Ik denk veeleer het laatste. De actuele veiligheidsobsessie en de overbescherming van tieners in het post-Dutroux-tijdperk lijkt vooral in dienst te staan van een postmodern, betuttelend conformisme (“het gevaar loert overal, dus blijf op de rechte weg”), daaraan gekoppeld natuurlijk de mogelijkheden van een commerciële strategie gericht op een belangrijke, zeer beïnvloedbare markt, door de amusementsindustrie (vooral de popmuziek) aangestuurd. De jeugd is een cruciale doelgroep voor marketeers, die laat je niet zomaar vertrekken. Het element “vrijheid” is daarin zeer problematisch en hypothetisch. Onder het mom van totale willekeur en normenloosheid wordt het jonge individu permanent gekneed, gemodelleerd en gebrainwashd, waardoor er überhaupt zoiets als een jongerencultuur mogelijk is. In zo’n constellatie besluit dan iemand om alleen de wereld over te zeilen in plaats van naar Pukkelpop te gaan. Intrinsiek getuigt dat van een subversiviteit die, om nog eens Darwin in herinnering te brengen, aantoont dat de menselijke geest het best sprongsgewijs functioneert in plaats van gezapig het vaste spoor te volgen. Er is geen enkele reden om de eigenzinnigheid van grote geleerden of kunstenaars los te koppelen van de hormonale processen die zich in Laura’s interne keuken afspelen. Dat wat de filosoof Nietzsche zag als een aan de mens inherente boosaardigheid om te tarten, te negeren en te verbreken, is dezelfde drift die tieners doet weglopen, mensen hun job doet opzeggen of Einstein naar de relativiteitstheorie voerde. De afwijking is het enige dat ons kan redden. Via heel veel mislukkingen, uiteraard,- het instinct is geen toverpad.

 De mythe van de puberteit

13 jaar, het is een sleuteljaar in iemands leven. Toen ik twaalf was pakte ik zonder veel na te denken mijn fiets en reed van Antwerpen naar Oostende, mijn geboortestad. Mijn ouders hielden me niet tegen, ze hadden toch niet gekund. Uiteraard niet te vergelijken met de wereldreis van Laura, want misschien nog veel gevaarlijker: achter elke boom kon er wel een Dutroux staan, en ik gebruikte de toenmalige steenweg van Antwerpen naar Gent, berucht als de “dodenweg”.

Toch is 12 de leeftijd waarop kinderen klaar zijn om met gevaar om te gaan, hetgeen in traditionele culturen zoals die van de Masai bezegeld wordt met een jachtproef (op zijn beurt met de sexuele inwijding verbonden). Doordat de moderne samenleving echter de puberteit verlengt tot 18 jaar, ontstaat er een vacuüm inzake psychosociale ontwikkeling tot zelfstandigheid Er bestaat een sexuele gedoog-vrijheid die niet existentieel kan ingevuld worden,- het is een pure prutserij van geslachtsdelen bij tieners die voor de rest als baby’s gepamperd blijven. De neurotische situatie van de adolescent is het gevolg van een decalage tussen fysieke maturiteit en gedwongen psychische immaturiteit die in de school wordt gecultiveerd. De vrijheid van de tiener is leeg en risicoloos, hij maakt deel uit van het post-’68-syndroom. Ze mogen alles, omdat niets ertoe doet. Daarom vervelen jongeren zich ontzettend, hangen rond, worden baldadig. Er is geen eigenlijke initiatie, geen verlokking van het avontuur, enkel een planmatig “leerproces” met examens en diploma’s, en daar tussendoor een hedonistische leegte. De verlengde leerplicht en het verbod tot zelfstandigheid creëren als vanzelf Oedipale spanningen die weerom moeten afgeleid worden naar de roescultuur van popmuziek en drugs.

Het feit dat ouders sterk ontmoedigd worden om hun kinderen zelf op te voeden, als alternatief voor het publieke onderwijssysteem, maakt duidelijk dat de familie op zich, als oer-tribaal substraat, niet meer gerechtigd is om in te grijpen in dit bureaucratisch systeem van verlengde adolescentie zoals het publiek onderwijs dat cultiveert, zie bij voorbeeld het tijdschrift “Klasse”.

Ook zelfstudie en autodidactisme horen eigenlijk niet thuis in een veralgemeende bureaucratie die voor iedereen “trajecten uitstippelt” en elke burger pedagogisch wil “begeleiden”. Laura wil in haar bootje tijdens de kalme uren nochtans wel degelijk studeren en achteraf een soort middenjury-examen afleggen, maar daar willen de Nederlandse leerplichtambtenaar (het woord alleen al), staatssecretaris Van Bijsterveld van Onderwijs en de Kinderbescherming niet van horen. Laura moet schoolgaan en de middelmatigheid ondergaan. Laura moet socialiseren en zich aanpassen. Het is een dwang die niets te maken heeft met bezorgdheid om haar fysieke of mentale integriteit, maar alles met de ijver van een systeem om jongeren klaar te stomen voor een gepreprogrammeerd leventje waar alles gebeurt zoals het te verwachten is. De school is zo saai en abstract als het leven van Jan Modaal zelf. De kennis, gecompileerd in dikke leerpakketten, is voor de meesten nooit een vertrekpunt voor een autonoom traject maar integendeel een doelloos weten, iets dat je uitspuugt op een examen.

Wat heeft de school ons dan te bieden dat de moeite waard is? Niets. Ik heb er me alleszins rotverveeld, jammer dat ik geen ouders met een mooie zeilboot had. In “Emile, ou de l’éducation”  (1762) betoogt de Franse Verlichtingsfilosoof Jean-Jacques Rousseau al dat het leven ons moet wijzer maken, niet de school en het maatschappelijk systeem (Laura in een interview op het Nederlandse jeugdjournaal: “Ik wil gewoon de levensschool volgen”). Vrijwel dadelijk belandde het boek op de index, wegens ondermijnend en staatsgevaarlijk…

In dat opzicht is er weinig nieuws onder de zon: de overheid is als de dood voor autodidactisme of voor onderwijs in kleine, oncontroleerbare circuits. In “Deschooling Society” (1971) herneemt Ivan Illich J.J. Rousseau’s ideeën, en stelt dat het geïnstitutionaliseerd onderwijs eenvoudigweg nodig is om het socio-politiek status-quo te handhaven, de reproductie van de instellingen zelf dus, waarin we braaf horen mee te draaien. De onderwijsprogramma’s zijn eigen aan een inert systeem dat zo min mogelijk wil veranderen. De school handhaaft de maatschappelijke orde ten nadele van het (naar verandering snakkende) individu.

En daarin is het begin van wat wij als de puberteit aanzien, 12-13 jaar, hét cruciale aangrijpmoment. De mythe van de puberteit is reactionair en regressief. Aankomende pubers mogen dus niet loslopen, hun hormonen moeten in een kleutertuin uitsudderen. Niet zozeer uit schrik voor pedofielen, wel omdat ze, zoals Laura, hun geslachtsrijpheid zouden kunnen vertalen in echte onafhankelijkheid die het systeem en zijn codes op losse schroeven zet.

 Ik blijf het ondertussen vreemd vinden dat onze supergemediatiseerde maatschappij van de kick en de opwinding het echte avontuur uitsluit. De kick bestaat alleen binnen de grenzen van zijn stimuli,- datgene wat media en publiciteit genereren om de amusementsindustrie in gang te houden. Daarbinnen kan werkelijk alles. Ik zie dus wel piepjonge voetballertjes door hun ouders opgepept worden om de volwassen voorbeelden in het potstampen te overtreffen. Ik zie ook kind-meisjes van twaalf in hitsige korte rokjes het podium opdraven van het Euro Junior Songfestival. Hop maar, in die charades kan de volwassenheid niet snel genoeg bereikt worden, als beeld en karikatuur. Alleen een dwarse tiener die het zelf wil uitzoeken in een wereldreis-zonder-camera’s, dat kan dan weer niet,- zoiets past niet in de beeldvormingsstrategie van de société du spectacle.

Heel haar stout plannetje, weliswaar nu door de media uitgemolken, heeft dan ook niks uitstaans met de nieuwe totalitaire openbaarheid zoals die bv. in facebook wordt gecultiveerd. Ze heeft de publiciteit niet gezocht, het is veeleer omgekeerd. Ze wil het gewoon allemaal zelf uitzoeken. Haar taal en lichaamsenergie is die van het enkelvoud, de cel, de bark, dobberend op de oceaan, de spiegel van de kosmos.

Een ontdekkingsreis naar het onbekende die samenvalt met een reis naar zichzelf. Terug meester worden over zijn/haar eigen lichaam, het is een reconquista die elke prille tiener zou moeten aangaan, tegen de stroom van hypes en trends in die het individu nietig maakt. De boot in dus. Niks geloven, zelf uitzoeken of de aarde echt wel rond is. Ik zou zeggen: Go for it, Laura! Ook al wordt ze wellicht in de eerste haven onder strenge bewaking terug naar huis gestuurd, toch moet ze vertrekken. Dat alleen al is een overwinning.

Johan Sanctorum 

Advertenties

21 Reacties op “Go for it, Laura!

  1. Ik was net toevallig een deel aan het bestuderen over kinderen en opvoeding. Ik denk dat men toch eens beter zou luisteren naar wat de UNESCO en de Verenigde Naties over onderwijs en opvoeding te vertellen hebben. Inderdaad, ‘Go for it, Laura’. Prachtig geschreven!

  2. paul de keyzer

    liefde in tijden van eenzaamheid van paul verhaeghe zal johan sanctorum voorzeker hebben gelezen?

  3. Als ik Laura was zou ik nu niets meer zeggen, er met de noorderzon onderuit trekken en wegzeilen.
    En inderdaad, elk jaar bewijst ons onderwijssysteem zijn eigen failliet. Elk jaar zijn er meer drop-outs of, en dat vind ik wel een positieve evolutie, jongeren die eens ze bijna 18 zijn kiezen voor de centrale examencommissie. Hun eigen agenda opstellen en zo alle overtollige ballast laten liggen.
    Ik heb het ouderlijk huis ook verlaten toen ik 18(toen lag de meerderjarigheid nog op 21) was. Wilde wereld zien. Geen seconde spijt van gehad.

  4. ‘Het eerste principe van zuiver onderwijs is dat er niets onderwezen kan worden. De leraar is geen instructeur of leermeester, maar hij is een helper of begeleider. Het is zijn taak om suggesties te doen en niet om zaken op te leggen.’

    Sri Aurobindo

  5. Interessant geschreven.

    Maar, een kleine opmerking bij het volgende: “Alleen echte uitblinkers, zittenblijvers en spijbelaars ontsnappen de dans, al worden ook deze laatsten nu actief opgespoord.”

    U had het ook al eens over spijbelaars in een van uw vroegere teksten: http://www.visionair-belgie.be/Artikels/Natascha.htm

    “Misschien zijn spijbelaars (in het Atheneum van Dendermonde moeten de leerlingen zich nu elk uur ‘inscannen’ met een anti-spijbelchip…) wel meer op zoek naar dat mysterieuze kwaliteitsmoment, dan naar nietsdoen of rondhangen, en is heel het puberteitsproces een zoektocht naar het intieme en het unieke, weg van de grootste gemene deler.”

    Ik vond dat een interessante gedachte, doch de werkelijkheid is iets minder romantisch:

    – De Standaard Online – Helft van spijbelaars heeft gescheiden ouders
    – De Standaard Online – Spijbelaars schaden hele klas
    – De Standaard Online – Spijbelaars ‘bestellen’ doktersbriefje: “Jointjes gaan roken in Amsterdam, inbraken plegen op klaarlichte dag, vechtpartijen organiseren, doelloos rondlopen in stad of thuis zitten te niksen. Brusselse spijbelaars vertellen openhartig over hun ervaringen als ze niet op de schoolbanken zitten.”
    – Het Nieuwsblad – Ouders 4.138 hardnekkige spijbelaars krijgen waarschuwingsbrief – “Van de spijbelende jongeren bestaat een duidelijk profiel. Meestal gaat het om leerlingen die al één of meerdere jaren hebben moeten overdoen. Spijbelaars wonen in de steden en hebben vaak niet de Belgische nationaliteit. Een lange schoolcarrière hebben ze meestal niet meer te gaan: zeventienjarigen spijbelen het vaakst.”

    etc etc.

    De zoektocht naar echte kwaliteit levert blijkbaar niet zoveel op bij die gasten. En eens wat praten met spijbelaars zal al snel de illusie doorprikken dat je te maken hebt met ‘mavericks’.

  6. Ik denk dat vooral schoolmoeheid een ‘studiedip’ zoals dat heet een grote rol speelt bij zeventienjarigen … Heel begrijpelijk!

  7. @ KvH: wat Sri Aurobindo zei, werd ook al door Galileo Galilei beweerd: “You cannot teach a man anything, you can only help him to find it for himself.” (http://en.wikiquote.org/wiki/Galileo_Galilei)

  8. Anastasia Burkas

    Dit had ik echt nodig. Ik ben zelf weggelopen op 15-jarige leeftijd, deed middenjury en nu filosofie aan de univ. Ik heb mezelf opgevoed, mag ik wel zeggen. Sanctorum analyseert feilloos en scherp: de schoolse samenleving wil vooral beletten dat mensen echt zelfstandig worden. Go for it, Johan, laat je niet ontmoedigen door de middelmatigheid van de media die zich voor jouw hamerslagen schuilhouden!!

    A.

  9. Beste Johan,

    Ook mijn stelling rond onderwijs is duidelijk: het dient om ervoor te zorgen dat zij die op eigen houtje niet in staat zijn kennis te vergaren, toch gedwongen een beetje kennis zouden vergaren. En dat het werkt is meer dan een beetje bewezen: kijk naar bv.Afrika Waar het niet vanzelfsprekend is om degelijk onderwijs te genieten. In de industrie wordt zeer vaak de term “niggerproof” gebruikt, Gewoonweg omdat Afrikanen veelal door het gebrek aan opleiding niet weten hoe om te gaan met techniek.Maar men moet het zelfs niet zover gaan zoeken:begin van de 20ste eeuw was een zeer groot deel van de bevolking bij ons ongeletterd. Voor de rest is het leven het onderwijs.Ik vind trouwens dat ongeschoolden(de echte sans-papiers)aan eender welk examen in privé of overheid moeten kunnen deelnemen. Wie goed is voor de job is goed, wie slecht is, is slecht, zelfs met diploma.

    Maar eigenlijk ging het over Laura.
    Laura is een braaf kind dat graag eens op avontuur wil zonder dat ze daarvoor verantwoording dient af te leggen tegenover eender wie. Het is haar gegund,het is trouwens iedereen gegund die op een of andere manier het avontuur wil opzoeken. Maar je kan toch niet anders dan stellen dat een kind van 13 op geen enkele wijze de nodige maturiteit aan de dag kan leggen om zo een onderneming te voltrekken, of zelfs maar in te schatten. De gevaren zijn immers immens. Wat als Laura technische problemen heeft die ze niet de baas kan? Wat als ze een tussenstop maakt in een islamitische staat? Hoelang gaat het duren vordat ze overvallen en/of vermoord wordt ergens in Zuid-Amerika? Welke ouder gaat zijn 13-jarig kind alleen de wereld laten rondobberen? Ik zeker niet. Jij Johan? Ik geloof het niet. Laura’s ouders moeten de avontuurzin van hun kind blijven stimuleren en er voor zorgen dat ze op een zekere dag klaar geraakt voor haar grote trip. Misschien kan ze nu al deelnemen aan dergelijke projecten als onderdeel van een grotere groep waar ze kan leren. Maar mocht ze het persé alleen willen doen dan kan ze nu al even proberen het meer van Beervelde op haar eentje over te steken.

    Groeten

    Jo Claus

  10. Men had inderdaad beter nooit scholen opgericht en de leerplicht ingevoerd, de toestand van 100 jaar geleden was voor iedereen veel beter. Die kinderen die in de fabrieken de school van het leven doorliepen hadden inderdaad een veel moier leven dan hun kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen. Het is heel eenvoudig om de maatschappij te ontleden met anarchistische hamerslagen. Het is alleen de vraag of achteraf ook iedereen op het puin van die maatschappij zal kunnen overleven.

  11. Heel mooie analyse, aangenaam geschreven!

  12. Beste Paul,

    Hoor ik daar een pleidooi voor de herinvoering van kinderarbeid?

  13. Jos Verhulst

    Kinderen leren veel beter thuis, op zelfstandige basis. Mijn twee jongste kinderen zaten op hun 15 jaar al op de unviersiteit, en ze hebben het daar heel goed gedaan. Voor de overgrote meerderheid van de kinderen komt schoollopen neer op verlies van enkele levensjaren. De staat kan dit alleen maar verbegen door de scholen een massaal kunstmatig voordeel te geven tov de gezinnen, onder de vorm van massale subsidies.
    http://www.astrovdm.com/jv001.htm
    http://www.waaromonderwijs.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=42&Itemid=72

  14. In elk geval een fijne inzet van een gezonde polemiek. Nuanceren kan later nog. Dat de Kinderbescherming zo van z’n kl&^%n maakt heeft vast andere redenen. Toen enkele jaren terug het meisje Savannah was vermoord door haar moeder en stiefvader, bleek dat alle instanties volledig langs elkaar heen hadden gewerkt. Met name de Kinderbescherming had enorm gefaald (net als veel andere instanties in Nederland, die doorgaans alleen met zichzelf bezig zijn). Die stond er niet al te best op. Dit was een ideale gelegenheid om eens een punt te maken. Bovendien betreft het een vrij overzichtelijke zaak, in tegenstelling tot de zaak Savannah.

    Dat het systeem zich hier bedreigd voelt lijkt me duidelijk. Daarom zijn de reacties, nationaal en internationaal, zo fel.

  15. Beste Jo, dat pleidooi lees je niet bij mij…

  16. Marcel Van Lysebetten

    Met permissie, maar hier staat zowel waan- als onzin te lezen.
    Zelfs met een sausje van ironie en zogezegde wijsheid redt men de meubelen niet.
    Visionair ?
    Mijn oor !

  17. Laat Laura lekker zeilen.

  18. Knap en correct! Kijk eens, Jan Yoors was 12 en trok thuis weg, de wijde wereld in, samen met rondtrekkende Roma. Uit niets kan opgemaakt worden dat hij daardoor oneindig getraumatiseerd is geworden. Integendeel. Zo zijn en honderden, duizenden voorbeelden uit het verleden. Niet alle jongeren die uit huis verdwijnen zijn vreselijk misbruikt en de andere wereld in geholpen, neen, ze zoeken het leven te ontdekken en doen dat soms op schitterende wijze. Ons betuttelend en ziekelijk gefrustreerd ‘opvoedingssyteem’ is nefast en mee hoofdverantwoordelijk voor de zogenaamde verloedering van ‘de jeugd van tegenwoordig’ die men verbiedt jeugd te zijn en verplicht zich infantiel (K3-achtig) te gedragen.
    Beste mijnheer Santorum, doe zo verder!

  19. Ik kan erin komen dat er teveel betutteling en overbescherming is, en dat er selectiviteit is : met kindsterretjes heeft blijkbaar niemand een probleem…
    Het voorbeeld om dit te illustreren lijkt me echter niet erg gelukkig gekozen

    Op je 13e met een zeilboot de wereld rond ? De heer Sanctorum is blijkbaar een landrot, want zo evident is dat toch niet. Een meisje van 13 heeft hoogstwaarschijnlijk de fysieke kracht niet om bepaalde handelingen bij zwaar weer uit te voeren. Een boot van 15m weegt om en bij de 20 ton, en heeft pakweg 140 m2 zeiloppervlak.Ooit al eens het grootzeil neergehaald bij windkracht 8, Johan ? Je moet ook over flink wat technische kennis beschikken om veilig te varen (reparaties, mechaniek, electronica, metereologie…)Ik ken de jongedame in kwestie niet, en ik geloof graag dat ze één en ander in haar mars heeft, maar alles op zijn tijd, zou ik denken.

  20. Pingback: Niets nieuws onder de zon « Visionair België