Maandelijks archief: oktober 2009

Hoezo, “Patrick Janssens wint het referendum”?

In het tijdperk van de perceptie winnen de communicatiespecialisten altijd.

Patrick Janssens3Nog geen minuut na de uitslag van de Oosterweel-volksraadpleging claimde burgemeester Patrick Janssens de neen-uitslag als zijn persoonlijke overwinning én van zijn partij, via een live-uitzending van de Antwerpse regionale zender ATV. “Strategisch gezien een perfecte zet”, constateerde De Standaard (19/10/09) met een ondertoon van bewondering. Een dag later (DS van 20/10) werd die kwalificatie “strategisch” weggelaten en heetten Janssens en zijn partij eenvoudigweg “de overwinnaars van de Antwerpse volksraadpleging”. Dat is een opmerkelijke semantische verschuiving, die illustreert hoezeer politiek cynisme beloond wordt, en hoe weinig kritisch de media omspringen met Machiavellistische retoriek.

Inderdaad: niet Ademloos of Straten-Generaal kwamen uit de bus als morele winnaars, maar wel de man die tot maart van dit jaar die Lange Wapperbrug absoluut door de strot van de Antwerpenaar wilde duwen en het protest negeerde, met de historische woorden Walk and don’t look back.

De bocht van 180° die daarop volgde, was niet het resultaat van een louteringsproces, maar van een simpele rekensom: de volksraadpleging zou er komen, en het neen-kamp zou winnen. Een realpolitiker zorgt er altijd op tijd voor om niet in de hoek van de verliezers terecht te komen. Toen heette het plots dat Antwerpen een “bezette stad” was, getiranniseerd door Brussel en de collaborerende Vlaamse politiek.

Met die “bezette stad” parafraseert Janssens een tekst die hij zonder twijfel gelezen heeft, en die ik in 2001 schreef, toen nog in opdracht van Slangen’s communicatiebedrijf. De nota “De psychologie van de Antwerpenaar” wijst o.m. op de diep gewortelde anti-establishment-onderstroom in de Scheldestad, en refereert naar historische trauma’s verbonden aan de Spaanse bezetting in de 16de eeuw. De val van Antwerpen werd door de briljante veldheer Farnèse namelijk voorbereid via het bouwen van een…pontonbrug over de Schelde.

De studie, die verder uitdrukkelijk waarschuwt voor de gevaren van wancommunicatie en het ontbreken van een publiek draagvlak, belandde allicht onder de tonnen bedrukt papier die Groep C uitspuwde in het kader van haar lucratief BAM-contract, tot Patrick Janssens er zich dus door liet inspireren om zichzelf alsnog tot aanvoerder van de rebellen uit te roepen.

Daarmee doet de A-burgemeester eigenlijk niets anders dan wat BAM al jaren doet, namelijk perceptiesturing. Het is het soort communicatie dat niet gericht is op informeren, maar veeleer op demagogie en gedoseerd des-informeren, in het jargon ook eufemistisch als “opinie-management” omschreven. Of zoals actievoerder Manu Claeys het omschrijft: “Jarenlang mocht BAM aan perceptieontwikkeling doen in plaats van aan overheidscommunicatie. BAM richtte zich niet op het schetsen van een correct en volledig beeld van het project Oosterweelverbinding, maar trok de kaart van de perceptieontwikkeling, waarbij alle pijnpunten van het eigen project buiten beeld werden gehouden.

Dat heel ditslangen3 pakket overheidscommunicatie werd uitbesteed aan een reklamemaker uit Hasselt, met dank aan Steve Stevaert, zegt veel over de huidige beleidscultuur in België én Vlaanderen. Een logica die het verkopen van een politieke partij, of een brug, of een pak waspoeder, formeel aan elkaar gelijk stelt, deugt niet in het democratisch proces. Zwart kan niet morgen wit zijn.  Toch ontsnapt ook deze volksverlakker telkens weer de finale ontmaskering, blijft hij buiten schot in heel het BAM-fiasco, en behoudt hij de post van “strategisch directeur” in de op-sterven-na-dode VLD.  Men moet nu eenmaal in de eerste plaats zichzelf kunnen verkopen.

Het verkopen van “gebakken lucht”, zoals dat in de volksmond heet, is een oeroude bezigheid die al werd beoefend door de Griekse sofisten, en die in de welbekende handboeken van Niccolò Machiavelli werd uitgewerkt tot een pasklaar model van het politieke cynisme. Vandaag hebben de marketeers deze draad overgenomen. Dat ook Patrick Janssens uit de reklamewereld komt, is dan ook allerminst een toeval. Als demagoog is hij briljant. De vraag is alleen, of wij dit soort politici vandaag nodig hebben.

De Janssens-bocht, en de kritiekloze perceptie ervan binnen de media, versterkt alleen maar het globale anti-establishment-gevoel. Sluwheid blijkt nog altijd een hogere politieke deugd dan eerlijkheid. Niet te verwonderen dat politici én journalisten ergens onderaan bengelen in de vertrouwensbarometer.

Is er een alternatief voor de politieke marketing en de trukendoos van de communicatietechnologie? Jazeker, wakkere-burger-initiatieven zoals Ademloos bewijzen het. Maar binnen de minuut na de “hoogmis van de democratie” worden ze onschadelijk gemaakt, en krijgen politici die wél consequent een visie verdedigd hebben, het nakijken.

In het tijdperk van de perceptie winnen de communicatiespecialisten altijd. De toekomst van de democratie ligt echter elders. Of we zouden wel eens in een geruisloze dictatuur kunnen terecht komen, die zo goed “communiceert” dat niemand de leugen nog opmerkt.

Johan Sanctorum

Advertenties

Een avondje uit in goed gezelschap

VB- en NV-A aanhangers niet welkom op “The Sound of Music”-première

Zaterdag 17 oktobeprinsenr j.l. ging in de Antwerpse Stadsschouwburg “The Sound of Music” nog maar eens in première. De voorstelling werd bijgewoond door hunne hoogheden Prins Filip en prinses Mathilde, naar verluidt twee fervente musical-liefhebbers: de kroonprins en zijn echtgenote leggen de culturele lat vrij laag, maar laat dat onze zorg niet zijn. Ergerlijk is wel de manier hoe de organisatoren hun eigen publiek schoffeerden door alle instructies van het Paleis klakkeloos op te volgen. Dat zit zo. Blijkbaar waren Filip en Mathilde  maar te elfder ure op het idee gekomen om de première bij te wonen (die mensen hebben het ook zo druk) en was de zaal eigenlijk al uitverkocht. Al wie tickets had op de drie eerste rijen was er aan voor zijn moeite en mocht thuis blijven: die plaatsen waren herbestemd voor het prinselijk paar en heel hun gevolg. Als charme-offensief naar de Vlamingen, die de dag van vandaag toch al koele minnaars van het koningshuis zijn, kan dat tellen.

Uit inside-informatie blijkt er ook politieke stront aan de knikker. Op aanvraag van het Paleis werden alle aanwezigen namelijk op voorhand netjes gescreend op hun vaderlandsliefde, en waren lui met NV-A- of VB-connecties ongewenst, aldus luidden de expliciete instructies. Ook zij mochten dus hun gekochte tickets terug inleveren. Hoe en waar die persoonlijke dossiers inclusief politieke voorkeuren bijgehouden worden, en of dat niet in strijd is met de privacy-wet, wie zal het zeggen. Maar de veiligheid van de kroonprins gaat natuurlijk voor. Het is alleszins goed om weten dat geen enkele als “links” bekend staande partij het koningshuis verontrust (Groen! of SP.A bijvoorbeeld), noch LDD dat af en toe republikeinse oprispingen ventileert. Neen, het zijn weer die twee loten van de oude Volksunie-stam die de avonturen van de familie von Trapp moeten missen. Terecht, want het verhaal speelt zich af in het nazi-tijdperk, en de fascisten in de zaal zouden maar eens uit pure nostalgie het Horst Wessel lied kunnen aanheffen.

Maar nu serieus: ongewild duiden Filip en Mathilde precies het politieke pad aan dat ons een alternatief kan bieden voor het vermolmde Ancien Régime, beheerst en uitgebaat door een Franco-Belgisch netwerk waarin koningshuis, aristocratie en haute finance de dienst uitmaken. De cultureel-taalkundige band met Parijs wordt economisch-financieel bezegeld én geconsumeerd; dat was al zo ten tijde van de Société Generale, vandaag is het met Fortis/Suez niet anders.

De uit de zaal gebonjourde separatisten moeten dus van twee één maken, dat is de duidelijke hint van het Hof: de Vlaamse onafhankelijkheid uitroepen en een sterk republikeins verhaal uitwerken. Het een kan niet zonder het ander. Economisch, sociaal, cultureel, en politiek. Elk conservatisme is in deze context misplaatst. Het gebaar van Jan Peumans om een uitnodiging in Laken af te slaan, was pertinent en symbolisch zinvol. Maar het Vlaams parlement is en blijft een praatbarak, als het ingebed blijft in een hoogst verwarrende deelstaatconstructie, gedomineerd door grendels, pariteiten en belangenconflicten.

Ik zou dus zeggen: dat de twee politieke formaties, in wiens gezelschap Filip en Mathilde geen avondje uit wensen door te brengen, toch maar eens nagaan hoe diep het water tussen hen eigenlijk nog is.

Het is ooit begonnen met een derderangsopera in Brussel,- het zou wel eens kunnen eindigen met een grijsgedraaide musical in Antwerpen.

Johan Sanctorum