Hoezo, “Patrick Janssens wint het referendum”?

In het tijdperk van de perceptie winnen de communicatiespecialisten altijd.

Patrick Janssens3Nog geen minuut na de uitslag van de Oosterweel-volksraadpleging claimde burgemeester Patrick Janssens de neen-uitslag als zijn persoonlijke overwinning én van zijn partij, via een live-uitzending van de Antwerpse regionale zender ATV. “Strategisch gezien een perfecte zet”, constateerde De Standaard (19/10/09) met een ondertoon van bewondering. Een dag later (DS van 20/10) werd die kwalificatie “strategisch” weggelaten en heetten Janssens en zijn partij eenvoudigweg “de overwinnaars van de Antwerpse volksraadpleging”. Dat is een opmerkelijke semantische verschuiving, die illustreert hoezeer politiek cynisme beloond wordt, en hoe weinig kritisch de media omspringen met Machiavellistische retoriek.

Inderdaad: niet Ademloos of Straten-Generaal kwamen uit de bus als morele winnaars, maar wel de man die tot maart van dit jaar die Lange Wapperbrug absoluut door de strot van de Antwerpenaar wilde duwen en het protest negeerde, met de historische woorden Walk and don’t look back.

De bocht van 180° die daarop volgde, was niet het resultaat van een louteringsproces, maar van een simpele rekensom: de volksraadpleging zou er komen, en het neen-kamp zou winnen. Een realpolitiker zorgt er altijd op tijd voor om niet in de hoek van de verliezers terecht te komen. Toen heette het plots dat Antwerpen een “bezette stad” was, getiranniseerd door Brussel en de collaborerende Vlaamse politiek.

Met die “bezette stad” parafraseert Janssens een tekst die hij zonder twijfel gelezen heeft, en die ik in 2001 schreef, toen nog in opdracht van Slangen’s communicatiebedrijf. De nota “De psychologie van de Antwerpenaar” wijst o.m. op de diep gewortelde anti-establishment-onderstroom in de Scheldestad, en refereert naar historische trauma’s verbonden aan de Spaanse bezetting in de 16de eeuw. De val van Antwerpen werd door de briljante veldheer Farnèse namelijk voorbereid via het bouwen van een…pontonbrug over de Schelde.

De studie, die verder uitdrukkelijk waarschuwt voor de gevaren van wancommunicatie en het ontbreken van een publiek draagvlak, belandde allicht onder de tonnen bedrukt papier die Groep C uitspuwde in het kader van haar lucratief BAM-contract, tot Patrick Janssens er zich dus door liet inspireren om zichzelf alsnog tot aanvoerder van de rebellen uit te roepen.

Daarmee doet de A-burgemeester eigenlijk niets anders dan wat BAM al jaren doet, namelijk perceptiesturing. Het is het soort communicatie dat niet gericht is op informeren, maar veeleer op demagogie en gedoseerd des-informeren, in het jargon ook eufemistisch als “opinie-management” omschreven. Of zoals actievoerder Manu Claeys het omschrijft: “Jarenlang mocht BAM aan perceptieontwikkeling doen in plaats van aan overheidscommunicatie. BAM richtte zich niet op het schetsen van een correct en volledig beeld van het project Oosterweelverbinding, maar trok de kaart van de perceptieontwikkeling, waarbij alle pijnpunten van het eigen project buiten beeld werden gehouden.

Dat heel ditslangen3 pakket overheidscommunicatie werd uitbesteed aan een reklamemaker uit Hasselt, met dank aan Steve Stevaert, zegt veel over de huidige beleidscultuur in België én Vlaanderen. Een logica die het verkopen van een politieke partij, of een brug, of een pak waspoeder, formeel aan elkaar gelijk stelt, deugt niet in het democratisch proces. Zwart kan niet morgen wit zijn.  Toch ontsnapt ook deze volksverlakker telkens weer de finale ontmaskering, blijft hij buiten schot in heel het BAM-fiasco, en behoudt hij de post van “strategisch directeur” in de op-sterven-na-dode VLD.  Men moet nu eenmaal in de eerste plaats zichzelf kunnen verkopen.

Het verkopen van “gebakken lucht”, zoals dat in de volksmond heet, is een oeroude bezigheid die al werd beoefend door de Griekse sofisten, en die in de welbekende handboeken van Niccolò Machiavelli werd uitgewerkt tot een pasklaar model van het politieke cynisme. Vandaag hebben de marketeers deze draad overgenomen. Dat ook Patrick Janssens uit de reklamewereld komt, is dan ook allerminst een toeval. Als demagoog is hij briljant. De vraag is alleen, of wij dit soort politici vandaag nodig hebben.

De Janssens-bocht, en de kritiekloze perceptie ervan binnen de media, versterkt alleen maar het globale anti-establishment-gevoel. Sluwheid blijkt nog altijd een hogere politieke deugd dan eerlijkheid. Niet te verwonderen dat politici én journalisten ergens onderaan bengelen in de vertrouwensbarometer.

Is er een alternatief voor de politieke marketing en de trukendoos van de communicatietechnologie? Jazeker, wakkere-burger-initiatieven zoals Ademloos bewijzen het. Maar binnen de minuut na de “hoogmis van de democratie” worden ze onschadelijk gemaakt, en krijgen politici die wél consequent een visie verdedigd hebben, het nakijken.

In het tijdperk van de perceptie winnen de communicatiespecialisten altijd. De toekomst van de democratie ligt echter elders. Of we zouden wel eens in een geruisloze dictatuur kunnen terecht komen, die zo goed “communiceert” dat niemand de leugen nog opmerkt.

Johan Sanctorum

Advertenties

Reacties zijn gesloten.