Niets nieuws onder de zon

Over kalkoenvullende zelfkritiek bij De Standaard, pseudo-noviteiten zoals “Werktitel”, en andere simulacres in medialand

 Traditioneel proppen de onderbemande redacties van de dag- en weekbladpers tijdens de kerstperiode hun pagina’s vol met vulling die een tijdje op voorhand kan worden aangemaakt. Zoals de oeverloze lijstjes-met-voorkeuren-van-BV’s, allerlei terugblikmomenten, omstandige necrologieën, en veel vrijblijvend gezwets dat de politieke windstilte moet compenseren. Tot dat kalkoeneffect behoort zeker ook de vierdelige mediakritische essayreeks van Geert Buelens in De Standaard, getiteld “tot de vierde macht”. Huh? Mediakritiek in de media, en dan nog in de boven alle verdenking verheven kwaliteitskrant De Standaard? Dat leek ons toch dé late verrassing van 2009.

Buelens zingt uiteraard een aantal valse noten, genoeg om nog eens een avondvullend stuk te schrijven. Voor meer hierover: zie de analyse van Frank Thevissen, ik beperk me tot een lectuur tussen de regels. Onder de oppervlakte van de fraai geformuleerde tekst ontstaat namelijk de indruk dat de essayreeks vooral moest dienen om de oorverdovende mediastilte te maskeren die ontstond na de verschijning van ons boek “Media en Journalistiek in Vlaanderen – kritisch doorgelicht”. Daar wordt door zowat een dozijn analisten met scherp geschoten op het Vlaamse perslandschap, dat als middelmatig, corrupt, politiek-ingebed en commercieel verloederd wordt omschreven.

En omdat de pers nu eenmaal niet van kritiek op zichzelf houdt –een van de weinige waarheden als koeien die Buelens’ essayreeks naar voor brengt-, en ons boek anderzijds via internet een subversieve ruchtbaarheid heeft gekregen, moest het thema “mediakritiek” dringend gerecupereerd worden. En dat deed Vandermeersch met zijn typische Machiavellistische flair. Buelens mocht eerst het gordijn breed optrekken, waarna een aantal Janklaasfiguren, waaronder Marc Van de Looverbosch, VRT-journalist en voorzitter van de Vlaamse Vereniging van Journalisten, warm en koud mochten blazen. Toen de verwarring van pro’s en contra’s ten top was gestegen, verscheen Peter Vandermeersch himself als een deus ex machina, om zowaar een klein mea culpa te slaan (vooral de overkill-journalistiek in het “Dendermonde-drama” werd hem door zijn eigen lezers niet in dank afgenomen), om dan snel tot de orde van de dag over te gaan. Issue closed, die terapeutische sessie hebben we dan weer gehad.

Bij Noël Slangen heet dat “miststrategie”, zoals we in diens laatste meesterwerk kunnen lezen: laat duizend kippen kakelen, doe het debat verzanden, en ruim dan op. Dat laatste gebeurde in een uitermate dubbelzinnig editoriaal van tweede nieuwjaarsdag. Sindsdien krijgen we weer meer van hetzelfde, zoals mocht blijken uit de sensatieverslaggeving rond de “dubbele moord in Halen”, waar ook de VRT de commerciële zenders weer overtrof (“Hoe is de sfeer ginder, Caroline?”, en dan nu over naar de slager waar de verdachte wel eens 200g gehakt kocht). De simulacre-theorie van Baudrillard wordt hier grandioos in de praktijk geïllustreerd: de media scheppen hun eigen (sur-)realiteit die als een vlies wordt gespannen over de existentiële werkelijkheid, waardoor waarheid en fictie perfect uitwisselbaar worden. Alles is gesimuleerd, geënsceneerd, crossmediaal in een lus met zichzelf verbonden via personele netwerken.

Onverwacht brengt ook Geert Buelens deze theorie in de praktijk, door een bloempje uit te werpen naar de journalistieke blog http://www.werktitel.be/, “hét lichtpunt in het medialandschap van 2009”. Bij monde van werktitel-oprichter Tom Cochez wordt dat compliment ook stante pede geretourneerd (“De analyse waarvoor Geert Buelens van De Standaard vele pagina’s ter beschikking kreeg, was de eerste in zijn soort in het Vlaamse medialandschap. Die carte blanche alleen al is een absolute verdienste en het strekt De Standaard tot eer dat zij het aandurfde de knuppel voluit in het hoenderhok te gooien.”)

De eerste in zijn soort? Hallo, earth to Tom? Dit wederzijds complimenteren van vrienden is een dagelijkse geplogenheid in de Vlaamse pers. Het behoort tot een diepgewortelde netwerkcultuur die establishment-versterkend werkt, de norm van de political correctness aanhoudt, en anderzijds geluiden uit de marge (externe kritiek dus) wegmoffelt. Buelens prijst Werktitel aan, Werktitel prijst Buelens aan, zo werkt dat. Ook iemand als Benno Barnard behoort tot het clubje van intimi die elkaar interviewen en bewierroken dat het een lieve lust is (zie Knack, haast elke week). Barnard kwalificeer ik als een zeer middelmatig columnist, hopeloos vooringenomen en nuanceloos, maar met een buitengewone neus voor lobbying die hem altijd opnieuw in de picture brengt. Ik klasseer dat onder de zachte corruptie, het onder-vrienden-effect, waarvan de waarheid zelf het eerste slachtoffer is, en journalistieke integrititeit het tweede. Er lopen in Vlaanderen anderzijds een hele reeks creaturen rond die onder de omerta vallen, en ik heb het nu zeker niet alleen over de aanstichters van “Media en Journalistiek in Vlaanderen”. Ook sinoloog en filosoof Koenraad Elst, auteur van het onlangs in eigen beheer uitgegeven “Het Boek bij het Boek – Recensies over islam en koran, 1992-2008” is er zo eentje. Onverbiddelijk uitgerangeerd door de klassieke media, en dat heeft zijn reden, zoals blogger Marc Vanfraechem opmerkt: intellectuele eerlijkheid is een absolute ondeugd in het Vlaamse cultuurwereldje.

Dat brengt ons bij het reeds eerder genoemde www.werktitel.be, een initiatief van twee gebuisde De Morgen-journalisten, Georges Timmerman en Tom Cochez. Velen onder ons zullen zich de warme steunacties herinneren die een aantal in hun werkzekerheid bedreigde De Morgen-redacteuren te beurt viel. Het idee om dat dreigend jobverlies van enkele journalisten te koppelen aan een “bedreiging voor de democratie”, in de hoop dat heel Vlaanderen zou recht staan en de Persgroep tot de orde zou roepen, vond ik toen al demagogisch en van de pot gerukt. (Zie: “Red de democratie, red De Morgen, of… red de job van Bert Bultinck?” – 24/5/09). Ondertussen zijn Temmerman en Cochez dus inderdaad de laan uitgestuurd, allicht omdat er moest bezuinigd worden, maar misschien ook wel omdat Van Thillo inzag dat er met dat soort journalisten, die glunderend van het Grote Gelijk hun eigen blad hebben versodemieterd tot een marginaal verschijnsel met een oplage van twee keer niks, ook niks aan te vangen viel. Bert Bultinck vond als chef opinie onderdak bij…. De Standaard, om daar zoals voorheen ongegeneerd zijn eigen weldenkendheid te etaleren en vrienden te bedienen zoals… Benno Barnard.

Cochez en Timmerman kregen dus hun C4 en richtten uit pure miserie de Werktitel op, een blog die zichzelf aankondigt als de absolute innovatie inzake webjournalistiek, en overigens ook door Bert Bultinck regelmatig in de opiniepagina’s wordt geciteerd, kwestie van het old boys network te onderhouden. Met “onderzoeksjournalist” Georges Timmerman kwam ik in contact toen hij zogezegd in de Morgen een analyse ging uitbrengen van mijn Noël-Slangen-dossier. Hij kreeg alle stukken, maar het artikel kwam er nooit: wellicht werd hem beleefd gewezen op de diepe vriendschap tussen Yves Desmet en de reclamegoeroe uit Hasselt. Achteraf werd Noël Slangen door de rechtbank over de hele lijn in het ongelijk gesteld, maar ook dan verroerden noch Timmerman noch De Morgen een vin.

Het geval Tom Cochez oogt nog meer als de roemloze fin-de-carrière van een journalistiek lichtgewicht. Cochez is de man van drie onderwerpen: het Vlaams Blok, het Vlaams Belang, en het VB. Nu valt er over die partij heel wat te vertellen, negatief en positief (tot dat laatste reken ik de ambities van Bruno Valkeniers om zijn partij te moderniseren en met de oude demonen af te rekenen). Maar Cochez schijnt zichzelf dwangmatig te verplichten tot een eeuwigdurende beschadigingscampagne waarin elk informatief element zoek is. Iets voor de psychoanalyse, me dunkt. Foute ouders gehad in de oorlog, zoals die andere ridder van het goede geweten, Piet Piryns?

De werktitel laat ook plaats voor lezersreacties, zoals het een blog betaamt. Nu worden er regelmatig op mijn eigen blog Visionair-Belgie somse grove uitingen van afkeur gepost. Ik respecteer ze, en laat het oordeel verder over aan de andere lezers. Niet zo de Werktitel. Toen het ding de blogosfeer in ging, stond het forum bol van de felicitaties. Of de redacteurs hier zelf de hand in hadden, wie zal het zeggen. Een ding is zeker: ik deed een paar keer de proef op de som en postte, onder een neutrale naam, een kritische commentaar… die nooit on line verscheen. Tja, zo kan ik het ook.

Home Saint-Georges

Wat is nu de moraal van dit kerstverhaal?  Dat we nog lang niet aan onze nieuwe patatjes zijn, wat de kwalitatieve remonte van de Vlaamse media betreft. Het verpulpingsproces gaat gewoon verder, en diegenen, die omwille van de commerciële logica uit de grote persboot vallen, herorganiseren zich in een subestablisment dat zich aandient als de nieuwe elite van de blogosfeer, met dezelfde gemene trekjes van het klassieke journaille. Heimelijk hopen ze wellicht op rehabilitatie en blijven ze ook in contact met de oude vriendennetwerken. Hun verkleefdheid aan het politiek-correcte discours van de mei ’68-veteranen doet er geen twijfel over bestaan: onder de postmoderne volksverlakkerij van Peter Vandermeersch gist nog een hele zure laag van gefrustreerde, oud-linkse betweters die hun laatste rondjes draaien. Naar mijn gevoel vertoont de huidige VRT dezelfde mix: een jongere generatie van woestijnvissers die de nieuwe vrolijkheid inlepelen via een doordachte B.V.-inteelt (De slimste Mens, de Pappenheimers…), en een segment medioren en geprepensioneerden (genre Kris Hoflack) die tamelijk grimmig de juiste leer bewaken. Met daartussen in de Kathleen Cools-en: huisvaders en -moeders die de vox populi pogen te bespelen, en zich net daardoor journalistiek hopeloos in de gracht rijden (zie: “Goedele Liekens geeft Kathleen Cools les in journalistiek”)

Het eerste ergert me eigenlijk nog het meest: dat de generatie van twintigers en dertigers zich niet afzet tegen de verpulping, in zijn dubbele gedaante van commerciële vervlakking én politiek conformisme, maar er integendeel nieuwe formats en hypes voor bedenkt. Misschien moeten we wel wachten op de generatie van Laura Dekker, om weer iets van opstandigheid te proeven, als ook Peter Vandermeersch toe is aan bejaardenterapie.

Waar ik dan zal zijn, daar durf ik zelfs niet aan denken.

Johan Sanctorum

Advertenties

18 Reacties op “Niets nieuws onder de zon

  1. Nog eens een van uw betere, Johan. Alleen is Van Thillo nu niet bepaald de garantie voor qualiteitsjournalistiek,- hij heeft destijds dat kwalletje YDS als hfdrdctr binnengehaald om van De Morgen het Laagste Nieuws voor Intellectuelen te maken. Ze zijn daar zo goed in gelukt dat die gazet van pure schaamte definitief onder de rooilijn is weggezakt.

    En wat de verzuurde laag van “linkse” betweterij betreft – uw aversie tegen “links” deelt ge met Bennootjen den Betweter en roept vragen op in den trant van “verkeerde ouders gehad zeker?” -, daar ligt ook nog iets onder. Een keiharde laag van dogmatisch schuld-en-boetesediment van goeden catholieken huize, door twintigers, dertigers, en veertigers alike opgedaan op het college of in Leuven, waar dank zij de succesvolle “ontzuiling” straks alle Vlaamse jonge mensen hun intellectuele misvorming mogen gaan opdoen. Bekijk de koppen van ons belangrijkste journaille eens: het Vrolijke Fascisme wordt gepredikt door kaalgeschoren dertigers met smalle, toegeknepen lippen en vreugdeloze ogen. Welke rol zouden die krijgen in The Name of the Rose, denkt ge? Hulpklerk bij den Grootinquisiteur? Wel, ’t is dien job die zij nu ook al uitvoeren. (In ’t geval van Bennootjen ligt het enigzins anders: zijn onderlaag is Protestants. Daar is helemaal geen mensenvlees tussen de knoken meer overgebleven, vandaar de schurende pijn die doorklinkt in zijn betweterij.)

    “and all diseases that come with morality” (C. De Ronde)

  2. Pingback: Kyoto-norm onhaalbaar voor Belgische energiesector : ElectraRekening.nl

  3. Beste Johan,
    De vlaamse pers heb ik al lang afgeschreven. Ondanks Mia Doornaert koop ik zelfs geen kwaliteitskrant meer. Dan verkies ik Berlusconi’s Italie, waar alle opinies nog hun kranten en TV-zenders hebben.
    Wat mij meer bevreest is dat de wetenschappelijke elite, rectoren en hele janhagel inbegrepen, van hetzelfde bedje ziek zijn, inclusief vervalste statistieken om het grote gelijk te bewijzen. Waarom moet Koenraad van der Elst in eigen regie uitgeven? Waarom verliezen kritische wetenschappers hun job? Een heruitgave van onze oosterburen anno 1938? Het virus van de psychotische wereldvisie overspoelt onze samenleving. En wie tegen psychoten vecht, krijgt nooit gelijk; hij zal in een sanitaire zuiveringscordon worden vergast! En zeg niet dat het niet kan. Dat dachten Daladier en conssorten in 1938 ook.

    • Binnenkort zal u verbaasd staan over de ‘kwaliteit’ van Mia Doornaert en haar vriendelijke omgang met lezers die het niet met haar eens zijn!
      Binnenkort te lezen in ‘De Standaard voor de spiegel’

  4. Camiel Delclef

    Meneer Sanctorum,

    U bent erg goed in schelden maar waar zijn uw argumenten?
    Op Wikipedia noemt men u een ‘hybride, post-moderne intellectueel’. Voor mij is dat mossel noch vis.

  5. journalistieke integrititeit ?

  6. “Alles is gesimuleerd, geënsceneerd, crossmediaal in een lus met zichzelf verbonden via personele netwerken”

    Ik heb een beetje gegoogeld, het is niet zo moeilijk het netwerk te vinden waarin u zich beweegt. Dan vraag ik me af hoe zelfkritisch u bent, of als advocaat van de duivel : is het niet onvermijdelijk? Vlaanderen is klein, filosoferend rechts-Vlaanderen nog kleiner.

    Neem nu bv. de zgn. wetenschapper Koenraad Elst. Tja zogenaamd, want wat wetenschapt hij eigenlijk? Dat is een extreem-rechtse ideoloog. Zijn wiki-pagina is misschien niet door hem ingetikt, de tekst is zo goed als volledig wel van zijn hand. Essentiële informatie zoals de bladen voor wie hij schrijft ontbreekt.
    Uw wiki-pagina blijkt door een fan te zijn geschreven, iets wat hij (Luk) met zoveel woorden zegt in het Overleg. Wat knullig schrijft hij verder dat hij het “wat neutraler” heeft gehouden en ingekort. Geen wonder dat je het fijn vond jezelf te ontmoeten. Neen, dat kan men u moeilijk verwijten, maar misschien had uw eeuwig kritisch brein daar een kanttekening kunnen bij zetten? Zoals de media : kritisch, maar niet zelfkritisch?
    Zelfs een zeer middelmatig krabbelaar als mezelve ziet dat die wiki bijwijlen hilarisch is.

    Nog een paar randbemerkingen : dat over “gebuisde” journalisten vond ik nogal goedkoop. Is Frank Thevissen ook niet gebuisd? Te licht bevonden door de VUB? “Hij voldoet niet meer aan de kwaliteitsnormen die vereist zijn voor een docent” was het oordeel van rector Van Camp. Maar ik kan me voorstellen dat u in dit geval niet wil spreken over een buis.

    En het begrip “politieke correctheid” in uw wiki…dat is een dermate uitgehold begrip dat ik al spontaan begin te lachen als ik het hoor of lees. Schrijf daar eens iets over, ik zal het zeker lezen.

  7. Anastasia Burkas

    Een scherpe, met vitriool geschreven analyse, waar heel dat kerstsuikeren essay van Buelens bij verbleekt.
    Vrienden zal Sanctorum hierdoor niet maken, maar het is het soort stukjes dat gewoon moét geschreven worden. Dat kan misschien een antwoord zijn op de post hierboven van mijnheer Ben (wiens visie op Wiki ik deels kan bijtreden, maar dat is een andere kwestie): schrijvers die te veel in netwerken rondhangen worden gematigd, vriendelijk en soft. En dat is Sanctorum van geen kanten. Geen wonder dat de traditionele pers hem schuwt.
    Zijn cultuurpessimistische visie op onze generatie, daar ga ik wel niet in mee. Als 20 jarige studente was ik aanwezig op het symposium verleden vrijdag in Gent over Underground-architectuur, waar Johan overigens een zeer gesmaakte lezing gaf. Hij moet toch gezien hebben dat we niet allemaal comformistische slapjanussen zijn. De subversiviteit droop er van de muren.
    Dat Werktitel.be niet houdt van kritiek, en dus net dezelfde kwaal vertoont als de papieren collega’s, kan ik enkel maar bevestigen. Ook ik heb daar eens een kritische reactie gepost, die nooit werd gepubliceerd.
    Keep up the good work, Johan!

  8. Koenraad Elst krijgt blaam niet omwille van politiek-ideologische redenen, maar louter omdat zijn onderzoek qua academische standaarden beneden alle peil is. Wees ook eens eerlijk, Sanctorum.
    Dit terzijde. Tenzij er opnieuw een rondje complotdenken uit de doeken wordt gedaan.

  9. Marcel Van Lysebetten

    ….de essayreeks vooral moest dienen om de oorverdovende mediastilte te maskeren die ontstond na de verschijning van ons boek…..
    Ja, als u het zelf zegt, dan zal er wel wat van aan zijn. Het was (en is nog steeds ?) erg stil.
    Het stond u vrij om in de kolommen van die krant te reageren, maar dat zou AL te veel naar PR ruiken. Niet?
    In alle ootmoed, de diverse bijdragen aan het zogezegde debat dat geen debat is maar een reeks “mijn gedacht” ’n in onvervalste Boma-stijl, vond ik verre van wereldschokkend.
    Ergens las ik bij Gerrit Komrij :
    “Gooi het eruit.
    Schrijf wat je denkt.
    Maak je borst nat en zet hem op.
    Niks remmingen, bijvijlen of second thoughts.
    Nooit heeft er zoveel spontane schrijverij bestaan. De creatieve zelfbevlekking is epidemisch.
    Onvoorstelbaar dat dit zaad van Onan ooit werd verspild op kladjes die bij de vuilnis werden gezet…”

    Kan die man schrijven zeg !

  10. Inderdaad mijnheer Van Lysebetten, het stond ons vrij om in de kolommen van die krant te reageren, en het stond die krant ook vrij om onze reacties te weigeren.
    Wat ze dan ook deed. Consequent, zoals altijd.
    U snapt nog steeds niet echt, denk ik, hoe het spel gespeeld wordt…

    Johan Sanctorum

    • Marcel Van Lysebetten

      Dank u voor het oplichten van alvast diè sluier.
      Ik ken de spelletjes wel, althans ik kan ze vermoeden, maar ik ken niet de spelers, noch de vermommingen noch de maskers noch de regisseurs.

      Komt er ooit een “Internal Affairs for Journalism” of zijn we verdoemd het te stellen met Van de Looverboschen en Filip Voetsen?

      Komrij kan het beter verwoorden.
      Ik ben niet zò (als hij) maar lees wel graag zijn blogspot.

  11. Wie graag met scherp schiet, mag zijn grote woorden wel eerst eens checken én dubbelchecken, vind ik. Zoals het een goede journalist of ‘visionair’ betaamt. Dan zou u onder andere weten dat Tom Cochez zélf opgestapt is bij De Morgen. En dat hij wel meer uit zijn pen kan schudden dan VB-analyses alleen. Dergelijke pertinente onwaarheden halen wat mij betreft uw betoog volledig onderuit. Ik vrees u erop attent te moeten maken dat u precies in datgene wat u aanklaagt, vervalt: kerstvulling.

  12. Jacobus Bellamy

    Cochez is zowat het grootste canaille ooit. In zijn versjes ontwaar ik de paranoia van Stalin, het inzicht van Pascal Smet en het toekomstbeeld van Luc Jouret. De fascistische Apocalyps was nabij, doch één held zou opstaan om met schrijfstok het noodlot te bekampen! Helaas overwon de onrechtvaardige rede de gelukzalige waanzin en hield de laatste de eer aan zichzelf. De wereld zonder Tom ” de snuffelaar” Cochez is niet meer dezelfde. Red De Morgen, red de morgenstond!

  13. Ach…waar schrijvelaars onder elkaar zich allemaal druk kunnen om maken. Het wereldje is blijkbaar erg klein, met veel lange tenen en grote ego’s. Bespeur ik ook geen beetje nijdasserij ? Ik wens alle betrokkenen in dit schrijversrelletje voor 2010 de nodige zelfrelativering toe.

  14. Ontroerend al die pros en cons. Maar de essentie waarover JS het heeft blijft overeind staan: mediakritiek is dringend noodzakelijk en het publiceren van wat er zich afspeelt achter de schermen is even noodzakelijk als de media zelf.
    Binnen een maand wordt een nieuw boek aangekondigd: “De Standaard voor de spiegel”. Daarin wordt DS een spiegel voorgehouden in tien voorbeelden.
    Benieuwd hoe men daarop zal reageren aan de Gossetlaan?

  15. 1/ Naar aanleiding van de hetze tegen Linda De Win vertelde Peumans, voorzitter van het Vlaams Parlement bij Phara dat hij haar een sms had gestuurd om haar te steunen.
    Het lijkt maar een akkefietje en o zo sympathiek maar voor mij wijst dit op een verregaande verwevenheid van media en politiek. Waar is de terughoudendheid en afstand gebleven?

    2/ Niet alleen het dichterswereldje is een strijdarena waarin men ofwel Vanbastelaart ofwel BennoBarnard wanneer er een Hotel New Flanders verschijnt. Kwestie van een robbertje wie roept het hardst om de media te halen.
    Ook in het wereldje van ‘eerbiedwaardige’ opiniemakers lezen we een robbertje ons kent ons.
    Wie noemde Barnard ‘een luxe gastarbeider’?
    We lezen reeds lang het geBennoBarnard. Vooral over het door hem volprezen joods-christelijk gedachtegoed met Jawehs of een of andere Goddelijke frietketel. Vanzelfsprekend worden de vervolgingen, broodroof, de brandstapels, de Holocausten telkens vergeten.
    Waarschijnlijk Alzheimer-light.

    Hartelijk

  16. Pingback: Over confectiejournalistiek: De Standaard meets Apache en C° « Visionair België