Heden geen mango’s uit Ivoorkust…

…want Ijsland gooit roet in het eten.

De verschrikkelijke “luchtvaartcrisis” die Europa teisterde en die de jetset even deed proeven van het daklozenbestaan, nadat een IJslandse vulkaan het gewaagd had om zijn ingewanden open te zetten, noopt tot enkele relativerende bemerkingen. De grappen (vooral van de thuisblijvers) waren niet van de lucht: eerst de rotbanken, nu de vuile rook,- uit IJsland komt alleen maar rommel. In het land van oorsprong zelf geen spoor van paniek: de nakomelingen van de Vikingers borstelden vrolijk fluitend de as van hun daken en gingen over tot de orde van de dag. Naar het schijnt levert het zelfs goede mest op.

Afgezien daarvan bood zo’n moment van algemene uithuizigheid ook bij ons grote mogelijkheden: dit is een historische gemiste kans. Zowat heel de Belgische politieke klasse bleek namelijk vast te zitten in een of andere luchthaven of hotel, duizenden kilometers van het vaderland verwijderd. Wat hield ons, thuisblijvend klootjesvolk, tegen om de republiek uit te roepen, en alle Belgen van goeden huize, heel het koninklijk hof inbegrepen, een eeuwige vakantie te gunnen in Châteauneuf-de-Grasse, Lanzarote, of hoe al die tweede verblijfsplaatsen ook mogen heten?

Dit om maar te zeggen dat ik als thuisblijver, filosoof, liefhebber van sterke verhalen en Wagnerfanaat, begon te houden van die aswolk. De damp-en-lava-brakende vulkaan met de onuitspreekbare naam Eyjafjallajökull heeft zo zijn eigen verhaal, ook al interesseert dat geen kat: hier is zowat duizend jaar geleden de Edda ontstaan, een complex van mythen en legendes, opgetekend in de oudste handschriften van het Germaanse taalgebied. Het behoort overigens tot de ironie van de geschiedenis dat het donkere IJsland en het zonnige Griekenland, de twee uitersten die onze Europese cultuur bepaald hebben, nu als de paria’s van Europa gelden. Wat ze aan traditie hebben opgeleverd zal ons worst wezen,- gore achterbuurten zijn het, die ons handen vol geld kosten.

Dat brengt ons op de eerste bedenking: de aandelen van de grote Europese luchtvaartmaatschappijen dalen, en daar staan ze al in de rij om overheidssteun. Hallo? Zijn wij niet allemaal voor een vrijemarkteconomie waar nu eenmaal winst of verlies wordt gemaakt, en waar risico’s worden genomen? Moet zo’n vliegtuigmaatschappij zich niet eerder zelf verzekeren tegen calamiteiten? De patroonsorganisaties hebben al laten weten dat de werknemers geen overmacht kunnen inroepen (en dus onbetaald verlof zullen moeten nemen), maar Giovanni Bisignani, woordvoerder van de luchtvaartkoepel IATA, schreeuwt moord en brand dat Europa niet snel genoeg met financiële steun over de brug komt.

Natuurlijk moest Europa iets doen: namelijk zorgen dat gestrande EU-burgers thuis geraakten, met extra ingelegde treinen bijvoorbeeld. Maar dat lukte niet: In Keulen stond de trein naar Brussel urenlang stil omdat er zich teveel reizigers (met een betaald ticket!) in de wagons bevonden. Chaos, wenende kinderen, Congolese toestanden. Elk land heeft dan maar zelf de repatriëring geregeld, waarbij de prijs voor de meest draconische maatregel ongetwijfeld gaat naar het Verenigd Koninkrijk dat een complete Armada uitstuurde om,- uiteraard,- alleen het eigen volk naar huis te brengen. Dit is Europa op zijn slechtst: een duizelingwekkende regelneverij en bedilzucht, maar geen daadkracht in noodsituaties; groot in woorden en holle gestes, maar geen solidaire, gecoördineerde inspanning kunnen opbrengen als het erop aankomt. Dat belooft, tegen dat er zich eens een échte ramp voordoet…

Want, met alle respect voor wie er wat ongemak door ondervond en een paar dagen extra vacantie moest nemen: dit zijn natuurlijk maar peanuts. Nulliteiten. Randfenomenen van een ondraaglijk-lichte frivoliteitscultuur. “Mango’s rotten in hun kist”, zo kopte De Standaard (20/4). Jezus, wat erg! Zij komen toevallig uit gebieden waar ook mensen in de wegberm liggen te rotten, maar dat is naast de kwestie. Met de bonen is het al even erg gesteld. Deze worden ons o.m. geleverd door Ethiopië, een land dat de hongersnood van 25 jaar geleden nooit te boven is gekomen en volledig afhankelijk is van buitenlandse voedselhulp. Hebben die boeren ginder niets beters te doen dan delicatessen voor die slijkvette Europeanen te telen? Welke multinationals regelen hier het verkeer? Geen Ethiopische boontjes dus op ons bord. Om nog maar te zwijgen van de Keniaanse sluimererwten of de asperges uit Thailand.

Enfin, dankzij die vulkaan kom je nog eens iets te weten: het zijn de vliegtuigen die het eten op ons bord brengen. Het verhaal van de Westvlaamse varkens, die in miserabele omstandigheden naar Italië versjeesd worden om als Parmahammen terug te keren, kende u wellicht al langer. Asperges uit Thailand dus. En ik die dacht –neen, zeker weet – dat de asperges uit ons eigen Waasland, de zandige streek rond Wachtebeke aan de Nederlandse grens, hun gelijke niet kennen qua smaak. Als die zogenaamde luchtvaartcrisis één positief effect kan hebben, afgezien van de tonnen CO2 die de lucht niét ingaan, dan is het wel het besef dat we strontverwend zijn, dat de kerosine nog veel te goedkoop is, en dat het citroengras uit Siberië (!) evengoed in onze achtertuin groeit. Alwaar het overigens goed toeven is, liefst in aangenaam gezelschap.

Asperges op zijn Vlaams

Zo kom ik tot de essentie van de IJslandse kwestie: een ledig luchtruim is niet alleen goed voor het milieu, het reinigt ook de geesten. Misschien kan dit ons weer met beide voeten op de grond brengen en het ideaalbeeld van de reizende kosmopoliet wat relativeren: fysieke mobiliteit wordt overgewaardeerd. De hyperkinesie van de homo mobilis, altijd onderweg en als het even kan in de lucht, heeft een soort waanbeeld gekweekt dat de thuisblijvers marginale sukkelaars zijn, mensen die hun wereld niet kennen en van het leven niet kunnen genieten. Wie niet beweegt, niet onderweg is, wordt als een dood voorwerp beschouwd. De reizende politicus, kunstenaar, wetenschapper, zakenman is de referentie, als hedendaagse uitgave van de succesrijke jager uit de oertijd. Europese uitwisselingsprogramma’s voor studenten, genre Erasmus, hebben misschien wel goede pedagogische bedoelingen, maar creëren ook fantasmes rond exotische beleving en ingebeelde meerwaarde van het elders-zijn. Het “buitenland” is het paradijs waar we onszelf realiseren, de transithal van de luchthaven de plek waar zich het  echte leven ontrolt (de filosoof Michel Foucault sprak van een “heterotopie”). Langzaam maar zeker verdunnen we tot het intermediaire bestaan van de moderne nomade, die vooral voor zichzelf op de vlucht is, schrik heeft van zijn eigen schaduw. De vacantiehysterie à la Jetair heeft die reiskoorts tenslotte gedemocratiseerd tot een massaneurose zonder weerga,- die een nog dieper liggend tekort moet camoufleren, namelijk het feit dat we ons over niks meer kunnen verheugen en altijd méér willen, iets anders, iets beters. Een ongedurigheid waar “de markt” uiteraard gretig op inspeelt.

Op het gevaar nu van geitewollen sokken te worden aangemeten, vind ik het dus een waar geschenk van de asbrakende vulkaan: het louterende inzicht dat thuisblijven ook leuk en verrijkend is. Het lijkt wel een maning uit het binnenste van de aarde, dat we niet altijd ergens anders moeten zijn om onszelf te worden. En dat we niet veel nodig hebben om te leven, te weten, te beleven, te genieten. Die Edda,- waren dat geen verhalen die rond het vuur, de haard werden verteld? En laat het woord “Edda”, bij de Germanen geassocieerd met de alwetende oermoeder (door Richard Wagner als Erda gepersonifieerd), nu toch wel verwant zijn zeker met Veda, de hindoe-term voor het (heilige) weten?

Zo komt alles toch nog terug op zijn plaats, maar niet zonder turbulenties en aardschokken. Laten we dit soort overgemediatiseerde godendeemsteringen dus maar aangrijpen als opportuniteiten, als momenten van bezinning. Meer crisissen hebben we nodig, meer vallende vliegtuigen, meer geschrapte uurroosters, meer rottende mango’s.

Het biedt ons de gelegenheid om ideeën en ideetjes eens terug op te diepen, die door het jachtige cultuurglobalisme en de wereldmarktlogica al bij de belachelijkheden geklasseerd waren, zoals daar zijn:

– Op kleine schaal duurzame energie winnen, los van grote, kwetsbare netwerken en dictatoriale monopolies.

-Korte ketens ontwikkelen tussen producent en verbruiker, investeren in een eigen industrieel hinterland, locale economieën promoten.

– De seizoengroenten herontdekken, ze misschien eens zelf proberen te kweken. De buurtwinkel (met of zonder mango’s) bezoeken en er een praatje slaan.

– Op vacantie gaan naar Zeeland in plaats van Lanzarote, of beter nog:

– De wereld exploreren vanuit een goed boek,  gaan eten bij vrienden (asperges op zijn Vlaams), ons meer verwonderen en minder druk maken, je partner of kind eens goed vastpakken, zomaar.

Het klinkt voor de wereldreiziger misschien kneuterig, maar het is wellicht zoals genezen van kanker: het leven herontdekken alsof het de eerste dag is, inbegrepen een grondige doorspoeling van alle futiliteiten en dingen die er wezenlijk niet toe doen.

Dank voor het stof, Eyjafjallajökull, dank. Hinab, Erda, hinab…

 Johan Sanctorum

Advertenties

82 Reacties op “Heden geen mango’s uit Ivoorkust…

  1. Het komt ons inderdaad ook verfrissend voor, deze crisis van het eeuwige voyageren om toch vooral steeds dezelfde mensen weer te zien, in nagenoeg dezelfde settings en met dezelfde gerechten. Enfin, dat is ‘één vorm van toerisme, maar goed, de andere soort komt ook zelden aan bod in reisbladen en dito katernen in de kranten. Het is ook zo dat het vluchten in de dingen des mensen mag heten. In die zin zit er toch een beetje romantiek in het gebeuren van de laatste dagen, omdat we opnieuw in een parkje in Brugge kunnen zitten, nog eens Shalimar de clown te lezen en te bedenken dat kneuterigheid bij Huizinga niet betekent dat hijzelf wel een wereldrieziger zou zijn geweest. Het gaat, denk ik in uw verhaal over de gedachte dat we niet per se weg moeten zijn om weg van iets te zijn, een goed gesprek of een glas wijn en vooral het besef dat die banale namiddag in het koffiehuis echt wel iets betekent, voor mij en voor anderen. Provincialisme tot slot maakt men niet ongedaan door te reizen, maar door met Rudiger Safranski twee vrienden, Goethe en Schiller te ontmoeten.

  2. Leo De Waele

    Ik heb genoten van uw stukje gezond proza.
    Ik had gisteren ook al zo’n gedachte: waar is de tijd dat reizen nog reizen was, en niet het zich haastig voortbewegen van het ene naar het andere punt om daar dan van de gedane inspanning te bekomen. Breng de oceaanstomers en de Kongoboten terug!

  3. Van Der Heyden Frederik

    Dank u Johan, ik heb er van genoten.

  4. Verfrissend ondanks al dat stof….

    Hartelijk

    Frank

  5. Karel Jansens

    Asperges uit Thailand? U weet toch wel dat Thailand een voedsel-EXporteur is?

  6. Nikolaas de Jong

    Mooi opniestuk maar toch enkele opmerkingen:
    “(…) Zijn wij niet allemaal voor een vrijemarkteconomie waar nu eenmaal winst of verlies wordt gemaakt, en waar risico’s worden genomen? Moet zo’n vliegtuigmaatschappij zich niet eerder zelf verzekeren tegen calamiteiten? De patroonsorganisaties hebben al laten weten dat de werknemers geen overmacht kunnen inroepen (en dus onbetaald verlof zullen moeten nemen), maar Giovanni Bisignani, woordvoerder van de luchtvaartkoepel IATA, schreeuwt moord en brand dat Europa niet snel genoeg met financiële steun over de brug komt.”
    Feit is echter dat we niet allemaal voor de vrije markteconomie zijn, we zijn voor een “neoliberaal” systeem, wat betekent: een zo liberaal mogelijk handelende overheid, maar nog steeds een overheid. Hier horen ook voordelen voor multinationals bij, en dat verwacht men ook in dit geval. Dit neoliberale systeem is natuurlijk gewoon een manifestatie van pragmatisme en het reslultaat van 100 jaar intensieve bemoeienis van de staat in de economie. Ook heel de houding van de media in deze kwestie is trouwens karakteristiek voor de ontwortelde maatschappij die geboorte gaf aan het neoliberalisme. Want voor het neoliberalisme kwam de welvaartsstaat, en die leerde ons verwachten dat we overal als prinsen moeten behandeld worden (verkeerde interpretaties van menselijke waardigheid). En het neoliberalisme heeft de bedrijven geleerd dat ze overal als prinsen behandeld moeten worden. Gevolg: beide vinden het abnormaal als we bij een ongeluk ook maar enigzins in de steek worden gelaten door vadertje staat. Vergelijk dit met de goede oude 19e eeuw waarin zulke rampen als gewoon als onfortuinlijk beschouwd zouden worden maar warin grote staatslieden als Gladstone zich principieel afzijdig hielden omdat ze wisten dat het feit dat iemand iets niet leuk vindt, niet betekent dat het daarom ook aangepakt moet worden (dit is, geloof de kapitale misvatting van onze tijd).
    Een tweede opmerking betreft uw stelling dat we lijden aan een obsessie met exotische bestemmingen die in wezen niets bijdragen tot het goede leven van de mens. Helemaal akoord, maar als u daar over Vlaamse asperges begint, kan ik u niet echt volgen. Mensen zouden geen exotistische obsessies mogen hebben omdat spirituele vervolmaking in de individuele contemlatie te vinden is, en exotische bestemmingen slechts *diverseit* produceren, wat iets heel anders is dan individualiteit. Daarom vind ik het teruggrijpen naar folklore ook geen oplossing; we moeten bouwen aan een individuele geestesinhoud.
    Ten laatste: veel wat hier instaat is weliswaar juist, maar heeft het echt zin om hierover te schirijven? Het is duidelijk dat de wereld onderverdeeld is de (beschavings)massa en de (cultuur)intellectuelen: het onderscheid is zo oud als de industriele samenleving zelf, en zal wellicht nooit opgelost worden.

    • Jan Braeken

      @Nikolaas

      Ik vond uw verdediging van het exotische uitstekend. Met het woordje “we” dat u herhaaldelijk hanteerde vond ik echter dat u verregaand veralgemeende en idealiseerde wat betreft de oorsprong, de evolutie en de acceptatie van het neoliberalisme. Ik meen dat ongeveer de helft van de wereldbevolking nog nooit van dat neowoord gehoord heeft en nog nooit in een vliegtuig heeft gezeten. Zij zullen dat woord waarschijnlijk ook nooit begrijpen noch in vliegtuigen zitten. De reden daarvan is dat de ware en de would-be neo’s daar zo veel in zitten en zo dikwijls dat woord gebruiken dat ze op dit moment die vernoemde wereldhelft met plezier daarmee aan het uitmoorden zijn.

      Dus nu opnieuw George Orwell, neo-stijl :

      “Business language is designed to make lies sound truthful and murder respectable, and to give the appearance of solidity to pure wind.”

      (Zie ook beneden).

      Beste groeten.

      • Nikolaas de Jong

        @Jan
        Wanneer ik “we” gebruik, bedoel ik daarmee algemene maatschappelijke tendensen. Het is niet omdat mensen die niet voelen, dat ze die niet ondergaan, en er niet actief aan meewerken. Het neoliberalisme heeft het pad gevolgd van elke grote ideologie: bepaalde economische en sociale omstandigheden (new deal, naoorlogs socialisme)brengen een intellectuele reactie teweeg, die enkele jaren duurt om te gisten, en vervolgens langzaam doordringt in de hele maatschappij. De taxichauffeur uit de Reagan-jaren die plots ambitieuzer werd, wist helemaal niet dat hij deze attitude had van de langzaam doorgesijpelde neoliberale waarden- net zoals de vliegbedrijven en hun passagiers helemaal niet weten dat ze hun verwendheid aan hun vorming door de neoliberale maatschappij te danken hebben. Uiteraard heb ik het hier alleen over de Westerse wereld.

        U schijnt er een nogal rationalistische conceptie van maatschappelijke structuren op na te houden wanneer u zegt:
        “de reden daarvan is dat de ware en de would-be neo’s daar zo veel in zitten en zo dikwijls dat woord gebruiken dat ze op dit moment die vernoemde wereldhelft met plezier daarmee aan het uitmoorden zijn.”
        U gelooft blijkbaar dat maatschappelijke structuren van bovenhand worden opgelegd aan de onschuldige, in het hart goede kleine mensjes, en dat al het kwaad van de samenleving bijgevolg kan verholpen worden door de veronderstelde opleggers ervan te elimineren. Ik daarentegen denk dat maatschappelijke structuren -en ook die in dit stuk besproken- hun bestaan te danken hebben aan onpersoonlijke -economische en sociale-krachten die niemand, zelfs niet de ideologen, onder controle hebben.

        Dat citaat kan misschien op zich juist zijn, maar zoals alle citaten van romanschrijvers die eens een pseudo-filosofische blik op de wereld werpen is het voor teveel interpretaties vatbaar om werelijk van enige filosofische waarde te zijn.

  7. Oei Oei Oei Johan,
    En ik die dacht dat die vulkaan uitbarstingen allemaal te maken hadden met B.H.V?, eindelijk begrijp ik het. Dank u van harte Johan.

  8. Leuk zo’n verhaal – van een filosoof. De kranten en de media in Nederland maakten zich ontzettend druk over de gestrande reizigers… wat er verder in de wereld gebeurde was even niet belangrijk meer. Terwijl -inderdaad- de echte noden vaak onbesproken bleven én blijven!! Kwalijk, vind ik.

    Hart.groet,
    Geertje Kuipers

  9. Jan Braeken

    Prima artikel.
    Een kleine toevoeging van mij :

    Aviation language is designed to make lies sound truthful and murder respectable,
    and to give the appearance of solidity to pure wind.

    Naar GEORGE ORWELL

  10. Jan Braeken

    Allerbeste Nikolaas,

    Graag reageer ik hierbij op uw laatste commentaar, die begon met de verdediging van uw interpretatie van het woord “we”.
    (https://visionairbelgie.wordpress.com/2010/04/21/ijsland/#comment-13534).

    Ik apprecieerde uw bijdrage ten zeerste. Volgens mij is zij een uitstekende aanzet tot een buitengewoon boeiende bespreking van het neoliberalisme. Hartelijk dank voor deze commentaar.

    Voor nu wens ik u te zeggen dat ik veel respect heb voor uw mening, maar tot mijn spijt kan ik ze niet delen. Ik hoop dat u daar niet kwaad om bent, want ik ben maar een gewoon mens met een andere mening. Ik maak mij echter zorgen over de impact van alle interpretaties van alle woorden (en ik hoop iedereen), inclusief die van Johan Sanctorum en zijn artikel dat we hier bespreken.

    Momenteel ben ik bezig met een zeer lange reactie op uw vernoemde bijdrage, en ik vraag u om enige dagen geduld.

    Ondertussen, beste groeten vriend.

    Jan Braeken

  11. Bart Haers (Brugge)

    Geachte, het probleem van het neoliberalisme is dat het een antwoord wil bieden op de vraag hoe de staat minder betuttelend en minder remmend voor de economische ontwikkeling kan zijn en meteen het politieke als bedreiging voor het economische ziet, terwijl economische derugelering – zoals o.i. nu het geval is – en bij ontstentenis van een moreel economisch kader, waar het neoliberalisme ook niet aan wil, wegens de fictie dat de mens een homo economicus zou zijn en derhalve perfect in staat rationeel te redeneren hoe zijn of haar belangen het best te dienen zijn, wat in de praktijk wel eens kan tegenvallen, tot grote wanorde en vooral een groeiend onevenwicht in de (machts-)verhoudingen aanleiding geeft. Daarom kunnen we van de staat en het juridische bestel vooral hopen dat machtsverhoudingen niet scheef getrokken worden en dat de staat zorgt voor wat tot de publieke ruimte behoort. Jawel, hierover kan men debat voeren, moet men debat voeren, maar het blijft een opdracht te vatten dat de staat inderdaad meer moet doen dan de markt te laten werken. Moet de staat dan alles besieren, zoals onder het communisme het geval leek, maar in de feiten onwerkbaar bleek? Uiteraard niet, want het privedomein heeft ook haar rechten en personen beschikken over vrijheden zelf keuzes te maken, die ook niet altijd rationeel zijn. Maar als er afgelopen dagen geen mango’s aangevoerd werden, was dat eindelijk niet zo een kwalijke zaak, want onze afhankelijkheid van deze en andere industrieën is groot geworden. Daarom kan ik het artikel van Johan Sanctorum zeker onderschrijven.

  12. Nikolaas de Jong

    Maar het probleem van het neoliberalisme is precies dat het niet 100% in het ideaal van de homo economicus gelooft, zoals dat in de 19e eeuw rigoureus werd toegepast… het neoliberalisme is een namaakversie van het 19e-eeuwse kapitalisme, een verzwakte versie ervan die net door die verzwakkingen (het niet helemaal kunnen wegwerken van de socialistische erfenis, belangen van grote bedrijven) uitgelopen is op een fiasco. Het neoliberalisme is een ideologisch monster waarbij men de voordelen van het ongeremde kapitalisme wil combineren met particularisme voor bedrijven en de verwennerij van de welvaartsstaat voor de massa’s. Hieraan is de huidige mentaliteit te wijten, die noch in een zuiver communistisch, noch in een zuiver kapitalistisch systeem, ooit zou bestaan.

  13. Bart Haers (Brugge)

    Wellicht kan de studie van Fukuyama over neoconservatisme hier helpen, die de verschillende stromingen in kaart bracht die sinds het begin van de jaren 1980 een grote greep hebben gekregen in de VSA en ook bij ons. TOch twijfel ik of je punt, dat het neoliberalisme het liberalisme echt mismeesterd heeft, wel klopt. Het zal van de definities afhangen denk ik, want de discussies, die onder anderen Dirk en Guy Verhofstadt de afgelopen jaren hebben geentameerd hebben betrekking op de vraag wat de rol is van de staat en waarom derugelering zo nodig is. Daarom ook vraag ik me of er tussen het socialisme, waarvoor u het niet heeft en het neoliberalisme wel een continuum bestaat, i.e. is of je een tussen de twee acceptaties van het economische en derhalve van het politieke wel een lijn kan trekken en op die lijn ergens een positie innemen. Er valt over het economische en culturele, maar ook het maatschappelijke en het levensbeschouwelijke wel meer te zeggen, waardoor voor mij beide ideologische stelsels wel hun belang hebben, maar geen intrinsieke meerwaarde bieden.

  14. Jan Braeken

    Aan iedereen,

    Ongetwijfeld zullen velen onder jullie op Discovery Channel de uiterst grondige analyse van vliegtuigrampen reeds gezien hebben, waaruit duidelijk de ware aard van de luchtvaartindustrie naar voor komt : een louter op winst beluste, ijskoude geldmachine die geen zier geeft om het verlies van honderden mensenlevens bij een vliegtuigcatastrofe, en die de levenslange gevolgen daarvan voor duizenden nabestaanden op een onbegrijpelijk gevoelloze manier naast zich neerlegt. Honderden vliegtuigrampen uit de geschiedenis van de luchtvaart zijn nog altijd niet opgehelderd, en de vele verantwoordelijken daarvoor die de ware toedracht daarvan kennen zwijgen nu nog altijd, sommigen uit angst het slachtoffer te worden van vergeldingsacties door diezelfde vliegtuigindustrie. De nabestaanden van die rampen lijden nog altijd onnoemelijk onder dat zwijgen van die kille, meedogenloze luchtvaartverantwoordelijken omdat ze met honderden vragen blijven zitten, en het is een collectief zwijgen, van ons allemaal. Het wordt tijd dat wij dit zwijgen doorbreken, en opheldering eisen. De Ijslandse vulkaan is een goede aanleiding daartoe.

  15. Marianne van der Werff

    De visie van Johan Sanctorum zou wel eens door veel meer mensen gedeeld kunnen worden dan je nu zou denken. Ergens in het achterhoofd of in de buik is er toch wel een ruimte die gevuld is of kan worden met dit soort weten. Dat hoop ik maar.
    Wellicht helpt Moeder Natuur nu om onze innerlijke menselijke natuur naar een nieuw evenwicht te brengen:
    Als de Vikingse wind brengt veel Jin,
    gaat het jachtige Yang zachtjes janken…

    • Jan Braeken

      Dag Marianne,

      Ik ben volledig akkoord, en ik ben bijzonder blij dat u in uw reactie de filosofie van Jin en Jang toepaste op deze tekst. Het is zo lang geleden dat ik dat nog iemand heb zien doen. Wat een schitterende filosofie ! Ik heb ze 30 jaar geleden leren kennen, tijdens mijn omzwervingen bij de Macrobiotiek. Waar leerde jij ze kennen ? Ik ben heel benieuwd !

      Verder wil ik nog een prachtig, zeer toepasselijk citaat aan uw commentaar toevoegen, dat ik net kreeg van de heer Eddy Alewaters. Zie daarvoor ook http://www.creaweb.be/citaten. Het is een uitspraak van de vader van de Westerse filosofie, maar de moeder daarvan, – weet iemand wie dat is ? – moeten we hier ook dringend eens onder de aandacht brengen meen ik.

      “Verbeter jezelf door de geschriften van anderen te lezen, en je krijgt gemakkelijk waar anderen hard voor hebben gewerkt.”

      SOCRATES (469-399)

      Ik kijk uit naar je verdere reactie !
      Beste groeten !
      Jan

    • Nikolaas de Jong

      Ha ja, die wordt natuurlijk door heel veel mensen gedeelt. Maar maakt dat er niet eerder een goed uitgewerkte gemeenplaats van dan een nuttige filosofische reflectie?

      Nikolaas de Jong

      • Bart Haers (Brugge)

        Een gemeenplaats zou ik het niet noemen, wel een poging om een zekere intuïtie, die komt nadat men de inzichten op een rijtje gezet heeft de algemene aannames onbruikbaar blijken. Een deel van het filosofisch denken in Europa, dat deugdelijk moet heten, heeft die blinde vlek, dat het het menselijke niet altijd afdoende in rekening brengt. Velen zegden dat het niet zo erg was dat de vliegtuigen even niet vlogen. Waarom stapten mensen in NY niet op een boot? er zijn geen lijnboten meer, allicht, maar het trage reizen, heeft ook charme, al kan zeeziekte dat misschien wat hinderen. Maar een weekje tussen hier en nergens, dat heeft toch ook charmes, die het leven drive kunnen geven. Economisch niet rationeel? Je moet ook leven aan boord, eten en drinken, praten. Een cruise werkt wel, lijndiensten over zee niet. Ik weet het niet, maar ja, dan moet je zeeën van tijd hebben. Dus, een nuttige filosofische reflectie is er eentje dat helpt out of the box te denken.

      • Jan Braeken

        Tja Nikolaas, u mag dat zeker een gemeenplaats noemen. Geen probleem. Bij mijn weten zijn er echter niet veel mensen die (1) dit citaat ooit hebben gelezen (ik lees tamelijk veel, maar voor mij was het de eerste keer), (2) ooit bij dit citaat hebben of willen stil(ge)staan, en (3) daarna ook effectief nuttige en soms bijna niet te begrijpen geschriften beginnen te bestuderen. Met respect vrees ik dat we voor gemeenplaatsen niet bij Socrates moeten zijn, maar op een andere plaats die gefrequenteerd wordt door de massa, en die voorzien is van de nodige hoeveelheid drank.

  16. Marianne van der Werff

    Jin/Yang vind ik een zeer bruikbaar symbool om de eenheid van tegenstellingen in te zien. Met name de stelselmatige terugkeer van het tegendeel in het op dat moment vigerende deel, wijst naar de alsmaar cyclische gang van het leven, lekker dynamisch. Steeds meer mensen zien tegenwoordig voordelen in nadelen…En dat stemt hoopvol bij al die “rampen” van tegenwoordig.
    Eigen ervaring, eigen bewustwording en eigen-wijsheid zie ik als meer zaligmakend dan regels en controle. Het ervaren dat echt alle werkelijkheid uit vele tegenstellingen (Yang EN Jin) bestaat, leert mij veel. Jin is aarde,grond, donker, zwaar, zwart,organische groei en traagheid, en heeft te weinig “zeggenschap” vergeleken bij Yang, dat hoger in waarde staat. samen mogen ze meer in balans gaan komen.
    Tot verdere uitwisseling ?

    • Jan Braeken

      Dank voor uw uitleg Marianne. Mijn reizen door de jin/jang filosofie hebben mij hopelijk eindelijk geleerd dat het evenwicht van extremen schadelijk kan zijn, en het gematigde evenwicht bevorderlijk. Maar dat kan alleen de toekomst uitwijzen.

      De voordelen van rampen die je noemde kunnen zeer grote gevaren inhouden vrees ik, want veel mensen verstaan daar vandaag alleen maar financiële voordelen onder (zie Naomi Klein voor een zeer grondige studie over dat fenomeen, getiteld “De Shock Doctrine”, waarin zij uiterst kritisch het verraderlijke Neoliberalisme fundamenteel ontmaskert als een monsterlijk machtsinstrument).

      Wat de tegenstellingen betreft ondervond ik dat er zoveel tegenstellingen in ingewikkelde, omnidimensionele netwerken van fenomenen, facetten, etc. zijn dat ik soms niet meer kan volgen.

      Tot slot meen ik dat de verschillende eigenschappen van jin en jang (dat zijn er bijzonder veel) niet eenduidig door iedereen worden geaccepteerd en gepercipieerd, niet in het minst omdat ze altijd in verhouding staan tot iets of iemand anders, omdat ze vanuit verschillende dimensies kunnen worden gedefinieerd, en last but not least, omdat er zelfs reeds binnen de oorspronkelijke Chinese cultuur waar zij vandaan komen onenigheid daarover heerste. Dat heeft grote consequenties voor het begrip van jin en jang vrees ik, en het maakt het voor ons Westerlingen (nog) moeilijk(er) orde en duidelijkheid in die theorie en filosofie te handhaven. Ik heb bijvoorbeeld geleerd dat Jin ook de hemel kan vertegenwoordigen in het energetisch en/of dimensioneel perspectief van “uitgebreidheid” (niet de aarde dus, die in verhouding compacter – jang – is), dat donker (het ontbreken van licht dat meer energie – jang – vertegenwoordigt)ook jang kan zijn in verhouding tot bijvoorbeeld ijs (koud is meer jin, en een warme nacht is janger), enzovoort.

      Het zou te ver leiden om alle mogelijke verhoudingen en combinaties van jin en jang in alle dimensies te omschrijven, maar één ding staat voor mij vast : deze uiterst omvangrijke en diepzinnige theorie is en blijft grotendeels onbekend, dus onbemind.

      Beste groeten.

  17. Nikolaas de Jong

    @Jan Braeken
    Ik had het eigenlijk niet over het citaat maar over het opniestuk.
    @ Bart Haers
    “Maar een weekje tussen hier en nergens, dat heeft toch ook charmes, die het leven drive kunnen geven.” Ik kan mij heel goed inbeelden dat u (en ik misschien ook) genoeg stof tot reflectie zouden kunnen vinden in zo’n periode van nietsdoen (alhoewel ik daar ook mijn bedenkingen bij heb)maar hoe ga je dat het merendeel van de Benidorm-toeristen aan het verstand brengen? Ze kunnen toch moeilijk verwacht worden in een week of zo eerst en vooral het bewustzijn te verkijgen dat reflectie nuttig is of zelfs maar bestaat, en ten tweede het ook nog eens gaan doen. Onze economie stoelt op de verlangens van niet-reflectieve mensen, dus gaat het slecht met die economie wanneer het slecht gaat met de vervulling van hun wensen.

    • Jan Braeken

      Beste Nikolaas,

      Mag ik u vragen of u voortaan een beetje specifieker en op die wijze duidelijker kan schrijven wat u bedoelt, zodat anderen hun tijd niet verliezen met verkeerde commentaren. Ik vind dat u hier nogal erg snel en lichtzinnig over gaat, daar waar de emotionele gevolgen bij anderen van uw vluchtig oordeel u volledig schijnen te ontgaan.

      Kan u mij dus nu eens zeer traag, zeer grondig en omstandig uitleggen welke gemeenplaats u ziet in mijn zogenaamd “opiniestuk” – dat ik overigens alleen maar als een korte reactie beschouw, zeker geen opiniestuk ? Of misschien beter : wat is volgens u een gemeenplaats, en heeft u daar bepaalde bijzondere criteria voor ?

      Dank bij voorbaat voor uw grondig doordachte uitleg, die zeker de vergelijking zal doorstaan met mijn nog hangende reactie op één van uw vorige commentaren, waarvoor ik enkele dagen geduld vroeg. (Ik ben er al twee dagen aan bezig geweest, ter uwer informatie, en ik zal nog meer tijd nodig hebben gezien deze interventie).

  18. Nikolaas de Jong

    Beste Jan

    Wat is er in feite zo onduidelijk? Ik zie op deze webpagina slechts één opiniestuk, en dat is de tekst van Mr. Sanctorum. Dat is waar ik op doelde wanneer ik het had over een “goed uitgewerkte gemeenplaats”. Het lijkt mij trouwens zeer duidelijk dat ik dit bedoelde aangezien mijn reactie van 26.IV.10 duidelijk verwijst naar de reactie van Marianne van der Werff (“…die visie wordt natuurlijk door heel veel mensen gedeeld…”). Kunt u mij bovendien eens goed uitleggen op welke manier ik precies “lichtzinnig” te werk ga en door mijn “vluchtig oordeel” aan de emoties van anderen raak?

    Nikolaas de Jong

    • Jan Braeken

      Beste Nikolaas,

      Ik stel nu vast dat ik mij dus al twee keer heb vergist. Tja, u kan op uw beurt zelf vaststellen dat er blijkbaar meerdere interpretaties mogelijk zijn, en ook de verwarring en misverstanden die daar bij kunnen horen. Maar goed, dat is allemaal mogelijk in een debat en niet erg ; des te rijker wordt het.

      Mijn oordeel van lichtzinnigheid en vluchtigheid lijkt te berusten op een andere interpretatie dan diegene die u bedoelde, dus dat kan betekenen dat u beiden niet was, maar met respect, ook het omgekeerde in het licht van duizend andere mogelijke interpretaties. in dat opzicht zijn alle oordelen lichtiznnig en vluchtig, ook de mijne, dus u bent in goed gezelschap ;-). “Goed” uitleggen is daarbij reeds gedaan zal u begrijpen, inclusief de emoties van anderen die u zonder twijfel tussen de regels van hun uitleg kan lezen.

      Voor mij betekent een “gemeenplaats” hier dat men iets overbodigs zegt omdat het al zoveel keer is herhaald dat het zinloos is dit nogmaals te doen, en indien men dat, voor mij persoonlijk interpreterend, van zijn eigen commentaar hoort zeggen, begrijpt u waarschijnlijk dat dat tamelijk onaangenaam is. Het komt over als banalisering, maar niemand is daarvan vrijgesteld. Ook ik niet.

      Verder vraag ik mij in dat verband opnieuw af waarom u Johan’s artikel een gemeenplaats noemt, en wat uw definitie van dat woord is, gezien zijn opiniestuk wel degelijk uniek is in mijn ogen.

      Benieuwd naar uw antwoord,

      Beste groeten.

  19. Bart Haers

    De discussie behqndlt de vraag van Johan Sanctorum dat het systeem van luchtmobiliteit ons wel zeer heeft verwend, wannt zelfs veel van ons voedsel uit verre buitenlanden komt, zonder dat er aanwijsbare redenen voor zijn, behalve economische berekening. De discussie voert ver, blijkbaar tot de premissen van het debat zelf, zoals de vraag of het zinvol is alleen economische berekning als maatstaf voor passend bedrijfsbeleid, maar ook consumentengedraag invulling te geven. Daarom vind ik het debat over neoliberalisme wel interessant, maar evenzeer de tussenkomsen van Marianne van belang, omdat die net – in een andere toonaard dan ikzelf deed – wijst op het probleem van de economische focus op onze samenleving, c.q. onze omgang met mobiliteit, te benaderen. Een eenduidig antwoord is niet denkbaar, maar hoe dan wel moet, kan, hangt af van inschattingen en daarom valt te betreuren dat er een soort economisme het denken beheerst, waardoor andere consideraties niet ontvankelijk verklaard worden.

  20. Nikolaas de Jong

    @ Jan Braeken

    Ik begrijp werkelijk niet waarom u niet ziet dat het betreffende opiniestuk een gemeenplaats is. De zaken die hier worden aangekaart -dus zoals werd opgemerkt, de schadelijke invloed van economische motieven op ons waardenstelsel en het verval van Cultuur- worden in min of meer uitgewerkte vorm al 2 eeuwen lang besproken, sedert de opkomst van het industrialisme. Met Oswald Spengler heeft het wellicht zijn opperste verfijning bereikt, en sedertdien zijn duizenden dingen geschreven die in wezen slechts verkorte versies van “Der Untergang des Abendlandes” zijn. Sommige kunnen uiteraard zeer onderhoudend zijn, zoals dat van Johan Sanctorum, en zo wel hun literaire verdiensten hebben, maar dan neemt niet weg dat ze allemaal slechts het probleem van Cultuur en beschaving voor de zovéélste keer onder onze neus wrijven zonder ooit een oplossing te bieden.

    • Jan Braeken

      Beste Nikolaas,

      Enerzijds ben ik bijzonder blij dat u onze goede vriend Oswald Spengler met zijn schitterende “Untergang ..” aanhaalt. Wat een fantastisch werk ! Op deze studie zijn “gemeenplaatsen” zeker niet van toepassing dacht ik. Ik hoop althans dat u daarmee akkoord bent.

      Anderzijds, en met uw welnemen, lijkt het mij duidelijk te worden dat u in dit geval onder gemeenplaatsen dingen verstaat die u mogelijk zelf, een weinig reducerend vanuit uw persoonlijk perspectief, tot gemeenplaats maakt, daar waar ze dat in feite gewoon niet zijn. Zulk een reductie is uw toegestaan, maar u kan toch niet van anderen verwachten dat zij zomaar meegaan in die herleiding, of moeten meegaan, en dat zij uw persoonlijke indruk moeten verheffen tot een universele waarheid. Ik meen dat u noch ik over de capaciteit beschikken zulke persoonlijke indrukken tot universele waarheden op te tillen. Met uw toestemming, daarvoor zijn niet alleen wij beiden te licht, maar iedereen.

      Vanzelfsprekend is er al zeer veel geschreven over het (neo)liberalisme en haar specifieke oorzaken en gevolgen, – die overigens in diverse publicaties buitengewoon verschillen door de zeer uiteenlopende, vakgebonden, persoonlijke of academische contexten van waaruit ze werden onderzocht -, en daar zal ook nog veel over geschreven worden. Laat ons maar hopen. Want zou het voor ons beiden niet beschamend zijn indien u of ik bijvoorbeeld dachten alles al over dat onderwerp gezegd te hebben, en er plots volslagen nieuwe elementen in dat debat opdoken die voordien gewoon nooit hadden bestaan ? Is een luchtruim vol met duizenden vliegtuigen, die door de uitbarsting van een vulkaan plots allemaal aan de grond moeten blijven, niet zo een volslagen nieuw element ? Zou men ons niet terecht kunnen beschuldigen van wereldvreemdheid en een gebrek aan realiteitszin, indien we zulke uitzonderlijke nieuwe elementen gewoon aan ons laten voorbij gaan, zonder de impact daarvan te onderzoeken ?

      Is het verder ook niet zo dat de bovenstaande 34 reacties bijzonder boeiend waren voor toch minstens enkele auteurs daarvan, zoals we bij het lezen daarvan inhoudelijk duidelijk kunnen vaststellen, en dat gemeenplaatsen absoluut nooit boeiend zijn omdat ze per definitie vervelend zijn ? Wat een gemeenplaats is voor de één, kan toch ook bijzonder inspirerend zijn voor de ander, zoals we aan die 34 reacties kunnen zien ?

      Indien dit stuk in de toekomst, ondanks alles, dan toch een gemeenplaats zou blijken te zijn : waarom reageert u er op dit forum dan zo veelvuldig op, en ik nog veel meer ? Dat is toch niet logisch ? Wij zijn toch geen idioten ?

      In elk geval zal deze tekst ons niet opzadelen met datgene wat enkel en alleen maar na een vliegreis optreedt : jetlag. Ik heb mij laten vertellen door een goede vriend die regelmatig vliegtuigen neemt, dat die jetlag slopend is. Ziedaar dus een niet te onderschatten voordeel van beneden te blijven.

      Het stemt mij voorts optimistisch en niet cultuurpessimistisch dat deze debatten minstens reeds een emotionele oplossing voor de loodzware problemen van het neoliberalisme aanreiken. Die oplossing noemt menselijk contact, en precies dat is één van de centrale punten van Johan’s betoog. Spijtig genoeg ontbrak Spengler precies dat op het einde van zijn leven. Wij hebben wel contact, en geen van ons beiden zit momenteel op een vliegtuig, – als dat zo geweest was hadden we elkaar waarschijnlijk nooit leren kennen -, dus alleen daarom al had Johan overschot van gelijk om deze tekst te schrijven.

      Niettemin, wie weet was Oswald Spengler niet zo pessimistisch gebleven mocht hij rond 1920 in een vliegtuig hebben kunnen stappen. Want daar, hoog in de lucht, zou hij ongetwijfeld tot zijn grote vreugde, zijn reeds uitzonderlijk brede wereldvisie visueel werkelijkheid zien worden. Het is de ruimtevaart die Spengler ontbrak om die visie visueel volledig werkelijkheid te zien worden, en het is ook de ruimtevaart die nu zulk een gigantische impact op het neoliberalisme heeft (denk aan satellieten) dat we er niet meer zonder kunnen. Ook zij is een deel van de luchtvaartindustrie, en voor Spengler is het dus uitgesloten dat hij dat als een gemeenplaats zou zien.

      Beste groeten.

      • Bart Haers

        Nu wordt het interessant, want de discussie over cultuurpessimisme, iets wat men gemeenlijk pleegt zelf niet te koesteren, wordt in het schrijven van Spengler, na WO I, de Grote Oorlog, ook door anderen gedaan, zoals Johan Huizingen in ‘Schaduwen van Morgen”, maar ook Hesse schrijft hierover. Nikolaas heeft gelijk als hij zegt dat er al langer een fundamentele kritiek leeft tegen de industriële samenleving, vooral in die landen die er het meest mee behept waren, het UK, Duitsland, maar ook bij ons, in Vlaanderen. Niet elke kritiek was per definitie wanhopig, want Palieter bv was niet zomaar een vlucht in de natuur, wel een afweging of men daarin wilde leven. Maar Nikolaas, er bestaat mijns inziens ook geen afdoende antwoord op, wat meer is, elk antwoord zal altijd tot contradicties leiden. Zoals ik hoger al liet weten, het gaat erom denk ik, naast economische drijfveren of naast het vertalen van andere drijfveren in economische termen, zijn er ook andere posities voor het individu, de persoon denkbaar. We hoeven niet per se alleen maar prosumenten te zijn, zoals SLoterdijk aangeeft, maar dat komt mij uitdagend voor. En tot slot denk ik dat Spengler, die de ondergang van Duitsland beleefde, een interessant boek schreef, maar zonder bv het werk van Musil, of De Toverberg, krijg je de idee dat die wereld maar uit duistere gedachten en kwaadwilligheid bestond. De dreiging was groot, maar de reacties waren uiteenlopend, van bewust afwijzen van de moderniteit tot zoeken naar een leefbaar en enthousasmerend project voor de toekomst. Helaas haalden een paar weinig verheffende stromingen de bovenhand. Spengler is daar niet verantwoordelijk voor, maar de zaak werd, zoals we, alweer bij Mann, kunnen lezen, in Dr. Faustus, op heel intuïtieve basis naar een totalitair systeem geleid. Datt zou ons moeten bezig houden, hoe we het samenleven, omgaan met grondstoffen, het laten ontplooien van talent niet voortdurend in termen van nuttigheid en normaliteit maar indien nodig ook problematisch te zien, dat wil zeggen, dat er geen vooraf gegeven antwoord is, wat de kern van ons zoeken naar inzicht zou kunnen zijn.

      • Nikolaas de Jong

        @ Jan Braeken
        U beweert dat ik mijn “persoonlijke indruk” tot algemene waarheid verhef, maar ik zou die indruk eerder een “inzicht” noemen, gezien ze hoe dan ook probleemloos geverifieerd kan worden. Het is niet omdat niemand totnogtoe heeft ingezien dat de meeste dergelijke filosofische publicaties gemeenplaatsen zijn, dat die vaststelling daarom noodzakelijk onwaar is. Als ik nu toevallig zeer beroemd zou worden en mijn ideëen doorheen heel de wereld zouden verspreid worden, denk ik dat men mijn standpunt omtrent “gemeenplaatsen” op vele fora als een gegeven zou beschouwen -net zoals het feit dat men dit opiniestuk net niet als een gemeenplaats beschouwt, er een gevolg van is dat we nog steeds niet inzien dat discussies over cultuur beschaving compleet zinloos zijn. Dat niet-inzicht is gewoon een wijdverbreid, maar daarom niet minder subjectief standpunt.
        Ik geloof trouwens niet dat de vliegtuigenkwestie wezenlijk nieuwe stof tot filosofische reflectie inhoud. Deze kwestie is toch gewoon een verlenging van de technologische ontwikkeling die reeds 200 jaar aan de gang is? Het probleem is zo alleen wat groter, verstekkender, en onomkeerbaarder geworden, maar om nu te zeggen dat Johan Sanctorum in zijn kritiek écht iets anders zegt dan Spengler, is voor mij moeilijk te bevatten.
        Het lijkt inderdaad nogal zinloos om aan deze discussies deel te nemen als ik het probleem onoplosbaar en afgezaagd vindt. De vraag is echter welke alternatieve bezigheden er voor mij (en voor anderen) zijn, en dan kom ik tot de conclusie dat het nog het leukst is je hersens te breken over gemeenplaatsen, al bereik je daarmee weinig wezenlijke resultaten.

        Nikolaas de Jong

      • Nikolaas de Jong

        @ Bart Haers
        Ik vindt het interessant dat ik niet de eerste ben die hier de totalitaire uitvloeisels van de cultuur/beschavings -dichotomie aanhaal, ook al doet u dat maar vluchtig. Ik denk evenwel dat de ontwikkelingen in het interbellum ons de interessante les leren dat de alle reacties op de industriële maatschappij die gefundeerd zijn op joods-christelijke moraal, noodzakelijkerwijs lijden tot roekeloze theoriën, en hoewel er nog andere visies bestonden dan het fascisme, kunnen we moeilijk ontkennen dat deze leer uitzonderlijk goed gedijde in zo’n tijdperk waarin men geobsedeerd was door het probleem van moderne beschaving vs. het verleden dat men verloren was.
        En het is in wezen dezelfde joods-christelijke reactie die we vandaag de dag zien terugkomen, en de enige reden waarom die niet uitloopt op zulke calamiteiten als in de jaren ’30, lijkt mij dat we goed op het precedent blijven letten. Ik vrees echter dat wanneer zulk een precedent uit het collectieve geheugen verdwenen is, we weer zullen terugkeren naar het funderen van totalitaire stelsels met cultuurpessimistische visies.
        Bovendien zal niemand werkelijk beweren dat de raad die u geeft aan het eind van uw commentaar zegt (“Dat zou ons moeten bezig houden, hoe we het samenleven, omgaan met grondstoffen, het laten ontplooien van talent niet voortdurend in termen van nuttigheid en normaliteit maar indien nodig ook problematisch te zien, dat wil zeggen, dat er geen vooraf gegeven antwoord is, wat de kern van ons zoeken naar inzicht zou kunnen zijn.”)
        toch niet echt vernieuwend is en wellicht ontelbare keren eerder is gezegd geweest.

  21. geachte heer Johan,
    In verband met de problematiek van het reizen,en het verspillen van energie wil ik zeggen dat wij al zo’n twintig jaar lang huizen ruilen. Voor jou zal het een raadsel zijn , voor ons is het gewoon : ruilen. Met iemand die in een ander land leeft, met : honden, katten, of zelfs met een rat… We ruilen onze woning voor een andere woning, en dan begint de prettige ontdekkingstocht naar de woning die we kregen.Steeds aangenaam en verrassend. Daarna zitten we voor een paar weken in de woning van iemand anders, terwijl wij weten dat die mensen ook in onze woning wonen. Grappig, lekker, gewoon ongelooflijk plezant wat we in elkaars woning doen… We doen dit dus al héél lang en we zijn supertevreden omdat we niet moeten vragen aan reis-organisaties : hoe moeten we reizen aub ? belachelijk zeker, wij spreken gewoon af met ” mensen “

  22. Jan Braeken

    Dag Bart,

    Heel erg bedankt voor uw laatste commentaar, (https://visionairbelgie.wordpress.com/2010/04/21/ijsland/#comment-13649). Ik vond ze ronduit schitterend. Opnieuw ben ik zo gelukkig dat u meerdere betekenisvolle auteurs uit de wereldliteratuur hier de eer toekent die zij verdienen. Zelf ben ik een bewonderaar van Robert Musil (ik behoud mijn kritische zin ; hij is geen afgod), die met zijn “Der Mann ohne Eigenschaften” een prestatie neerzette die voor mij in de huidige literatuur nog niet is geëvenaard. Niet voor niets werd hij door Milan Kundera onder lof bedolven, door hem de ontdekker van het onmetelijke te noemen. Dat onmetelijke is voor mij het oneindige.

    Terecht noemde u, naar mijn interpretatie, de gevaren van een verdrongen of kunstmatig afgeweerd cultuurpessimisme, en daarmee ook die van één van de huidige uitwendige verschijningsvormen daarvan : oorverdovende en schreeuwlelijke politieke en economische reklamecampagnes voor een vals en onwetend, blind en doof, wereldvreemd cultuuroptimisme, die het enkel moeten hebben van schreeuwerig lawaai, razendsnel flitsende beelden (die nu al epileptische aanvallen uitlokken) en belachelijke show. Neoliberalismus und kein Ende.

    Ik hoop dat mijn optimisme iets zachter en kalmer blijft, en van tijdelijke, dynamische aard, zoals het hopelijk hoort te zijn : afwisselend met een tijdelijk pessimisme conform sommige zich wijzigende omstandigheden, maar nooit allesomvattend en eeuwig.

    Niemand zou al te lang de rol van Doctor Faustus of Steppenwolf kunnen, willen of durven spelen, maar misschien zouden we wel graag de vlijmscherpe intelligentie en de grensverleggende verbeeldingskracht van hun scheppers tot de onze maken, bijvoorbeeld om de Westculturele, artificiële wetenschappelijke grens van de eindige kleinheidswaan – een zichzelf waarmakende voorspelling – te doorbreken. Want de pathologische grootheidswaan waarvan sommigen vandaag worden beticht, of die dat etiket krijgen opgeplakt, is niet te groot maar te klein. Mocht men deze beklagenswaardige, lijdende mensen immers duidelijk maken dat er nog onnoemelijk veel grotere fenomenen en horizonten, ruimten en tijden zijn dan die maximale waarvan zij denken dat ze hen almacht en alwetendheid verschaffen, dan zouden ze onmiddellijk van die maximale worden verlost, omdat die maximale daarbij in het niets vallen.

    Beste groeten Bart, en nogmaals dank.

  23. Bart Haers

    Geachte, geen dank, maar uw waardering kan ik wel accepteren. Inderdaad, het is behoorlijk gevaarlijk bij enkele schrijvers te zweren en het kan geen kwaad te beseffen dat er altijd nog andere boeken zijn die onze waardering of achting verdienen. Het onmetelijke, zoals Musil “Mann ohne Eigenschaften”door Kundera werd geroemd, roept u aan het einde weer op met de gedachte aan het wonderlijke van het universum, waarin wij met ons zonnestelsel en onze aarde echt van geluk mogen spreken. Daarom heb ik ook wel eens last van mensen die menen dat er een eenduidige benadering van het publieke belang of van inzichten over het leven zeren om juist zo een veiligheid biedend plafond boven het hoofd te hebben. Bomans schreef ooit : il faut s’étonner pour s’étonner” en dat lijkt me de aanvang van alles: ik moet uit m’n grot kruipen om er iets van te begrijpen. Anderzijds blijft het zaak denk ik dat we proberen een visie te ontwikkelen, omdat we anders wel verloren lopen, maar wat mij betreft kan die visie wel een paar contradicites of onzekerheden bevatten,.

    daarmee hoop ik een leesbare interpretatie van uw post te geven>

    • Jan Braeken

      Zeer leesbaar Bart, en zeer waar. Bedankt.
      Dit gaat zeker richting oneindigheid, zoals ik het bedoelde.
      Beste groeten.

  24. Jan Braeken

    Beste Bart,

    Ik wou nog aan mijn laatste commentaar van uw bespreking toevoegen dat ik vooral uw grote bescheidenheid en voorzichtigheid een voorbeeld wil noemen voor dit forum, en een voorbeeld voor mijzelf.

  25. Jan Braeken

    Beste Nikolaas,

    Freud zou waarschijnlijk graag reageren op uw commentaar (https://visionairbelgie.wordpress.com/2010/04/21/ijsland/#comment-13669) door te zeggen dat zij een uitstekende psychische bewerking van de aandrift is. Nietzsche zou dit misschien zeer filosofisch combineren met zijn versie, namelijk dat u bij de verdediging van uw mening een argument verschuift van universele waarheid naar universeel inzicht. Lord Owen zou daar mogelijk de gevaren van de hybris aan toevoegen, en Pim Van Lommel zou u vervolgens ongetwijfeld wijzen op de (voor mij alleszins) bijzonder grote gevoelsmatige moeilijkheid inschattingen of percepties van “intellectueel hoger niveau” en “intellectueeel lager niveau” te vermijden. Dit alles is toch prachtig. We kunnen hier zoveel bijleren. Ik apprecieer uw commentaren nog altijd even erg, en ik hoop dat u de mijne ook blijft appreciëren.

    Tot slot meen ik dat ware filosofie zich met letterlijk alles dient bezig te houden – ook mango’s, vliegtuigen en vulkanen -, niet in het minst omdat alles verband houdt met elkaar. Misschien is uw opvatting van de filosofie een weinig gereduceerd, en wijst de toevoeging van Johan’s artikel u daarop.

    Beste groeten.

  26. Jan Braeken

    Beste Nikolaas en Bart,

    Momenteel ben ik aan het worstelen met het boek van Paul Verhaeghe, getiteld “Het einde van de psychotherapie” (2009). Veel van mijn commentaren bij dit artikel houden verband met dat boek, dus het zou voor jullie misschien interessant kunnen zijn het ook te bestuderen. Het is mogelijk dat jullie een en ander dan beter begrijpen. Naar mijn mening is het een briljante studie die Paul daar heeft geschreven, en ik hoop dat deze studie een grote impact zal hebben op het verdere verloop van de gebeurtenissen in de wereld.

    Beste groeten.

  27. Bart Haers

    Tja, ik laat me even drijven op de stromingen van Vasily Grossmann, maar van het boek hoorde ik een boeiende bespreking dacht ik, op Klara. Ik denk dat ik de worsteling eerlang ook wel zal aangaan, want er is een en ander loos met onze geestelijke gezondheidszorg. Er is de idee van normaliteit die de psychotherapie hanteert en die botst op andere consideraties, maar er is vooral de neiging denk ik, dat men niet altijd inziet dat de pathologsering van gedrag soms zeer ver drijft, omdat men, zoals Theodore Dalrymple het stelt, de grenzen van goed en kwaad eindelijk niet wil erkennen. Men noemt het metafysische begrippen, maar dat is volgens pertinent onjuist. Want het is niet omdat God niet bestaat en dat het metafysische niet zou bestaan, dat er geen kwade daden verricht worden, of goede. In die zin is onze omgang met de natuur niet vrijblijvend, maar moeten we echt wel begrijpen dat we als mensheid van de aarde een paaseiland aan het maken zijn. Maar hoe we de relatieve overbevolking meester zeullen worden, blijft me een reaadsel, enfin, er zijn wel aanzetten tot een antwoord, maar de klimaathetze bv verbergt de globalere problematiek. In die zin is het nuttig de waarde van een gemeenplaats niet te miskennen. Het is niet omdat het gemeenplaats is, dat een idee geen waarde zou hebbem van argument. Bovendien wie de term judeo-chrstielijke cultuur noemt dat men kan beweren dat hele spectrum te overzien, want zels Wittgenstein zit volkomen in die traditie en zelfs Foucault kon niet buiten de terminologie. Dat zorgt ervoor dat we in ons denken wel de regels van de logica moeten respectern, maar het risico bestaat dat de argumenten ook in een ander kader hun betekenis hebben. Dalrymple, zegt men, heeft geen beeld van het geheel, maar zijn beschrijving van het leven aan de onderkant van de Britse samenleving, maakt dat men zich wel enkele ideeën kan vormen van de onzekerheid van vele mensen over wat passend is. Kennis van de hogere cultuur kan soelaas bieden, maar het gaat niet om het kennen, ook om het beleven van die cultuur.

  28. Nikolai Konstantinovich Tsjicherniev

    @ Iedereen: Kleine naamsverandering die als definitief beschouwd moet worden.

  29. Bart Haers

    Je moet dringend een profiel aanmaken, want je bent niet te vinden op google

  30. Marianne van der Werff

    Ten eerste wil ik mijn waardering hier uitspreken voor ieders interessante bijdrage aan dit forum: om van te genieten.
    Als ik nu mee ga zoeken naar oplossingen voor de huidige grootschalige eco-logische en -nomische crisis, denk ik dat we die buiten de gangbare kaders moeten vinden.
    Immers de denk- en handelwijzen van de systemen die de crises veroorzaakt hebben zullen maar meer schade aanbrengen. Die systemen zijn vooral door onze monotheistische religies gevormd, waarbij de ene god nog hoger was dan de andere. Oorlogen, uitbuiting en onderdrukking van alle oerreligie en oerculturen door de “hogere” culturen hebben ons leven uit balans gebracht. Uiteindelijk van-“god”-los, doorgeslagen in alles-is-maakbaar, vertrouwen wij niet meer in de
    go(e)dheid van de natuur, zagen figuurlijk de takken af waarop we zitten, en letterlijk kappen we grote bosgebieden, onze collectieve longen. Ons vertrouwen richt zich op een escalatie van beveiliging en controle.
    De ontwortelde maatschappij zit straks aan de grond….Van ontaarding terug naar de basis, op haar pootjes terecht. Tijd voor een nieuwe cultuur, eentje die weer steekhoudt met de natuur, samenwerkt met de wetten, en in evenwicht is ? Niet die van “hoger-is-altijd-beter”, maar met een besef dat alles zijn tegendeel kent en laat zijn: zijn diepte, zijn tegenpool,schaduwzijde,contradictie etc. De waarde van een gebeurtenis is ook altijd verbonden met wat voorafging en wat volgt. Zowel positieve als negatieve kwaliteiten zijn nodig om leven, natuur, mensheid, samenkeving, maatschappij te ontwikkelen.
    Zoals ik eerder al zei, vind ik Jin/Yang een zeer bruikbare bewegingsfilosofie (wellicht is Jan Braeken hierin veel meer onderlegd?), om altijd het tegendeel mee te laten wegen in je bewustzijn, en goed op de wortels te letten van waar je mee bezig bent. Met je hart als coordinator, voeg ik hier maar aan toe.
    Op-lossingen bestaan volgens mij ook uit af-lossingen van onze schuld t.a.v. de aarde die we uitbuiten: we zijn schatplichtig, terwille van ons voortbestaan. Veel oervolkeren deden dat voordat ze door ons “beschaafd” werden. Wellicht kunnen we nu nog van ze leren.
    Over het boek “Einde van de psychotherapie” (bedankt voor de tip) had ik eerder ook al eens gehoord. Nu zal ik het gaan lezen.

    • Jan Braeken

      beste marinanne,

      Ik vond dit opnieuw een schitterende bijdrage van u.
      Ik ben blij dat u op dit forum bent. Zoals u zelf kan vaststellen bent u op dit moment de enige vrouw die nog meedoet, en dat strekt u niet alleen tot eer, maar het geeft ook een levensbelangrijk tegengewicht voor- en dito correctie van het al te mannelijke overwicht op dit forum.

      Blijft u zeker uw mening geven Marianne, want zij is cruciaal. De mening van vrouwen speelt een niet te onderschatten rol bij artikels en commentaren als deze meen ik, en zij moet dat ook doen. Want des te meer vrouwen mannen op hun exclusieve beperktheden wijzen, op al de mogelijke manier die zij alleen kennen, des te waarheidslievender dit forum wordt.

  31. Bart Haers (Brugge)

    @ Marianne, vanuit een andere, inderdaad ook Europese traditie kan je punten ook onderbouwen. Wat je zegt over het laten wegen van je tegendeel bij het vormen van een visie op concrete problemen als over grotere samenhangen, hoeft, men niet gespeend te zijn omdat een auteur als Stephen Toulmin, “Return to reason” bijvoorbeeld laat zien dat er zoiets bestaat als een rationele benaderingen van de dingen die binnen een gesloten ratio of logica werkt en niet in of nauwelijks in staat blijkt, andere consideraties in ogenschouw te nemen. Ook Richard Sennett “The Craftsmann”, beschrijft hoe bijvoorbeeld experten die zich bezig houden met zoiets als gezondheidszorg, verkeersveiligheid, economische ontplooiing vaak heel mooie visies ontwikkelen, maar te vaak contraproductief blijken omdat ze de handelende mens uit het oog verliezen en aspecten van hun visie, die hun plaatje zouden kunnen besmeuren niet in rekening brengen. Uw voorstel om van de inzichten ook de schaduwzijden te onderkennen kan ik dus wel onderschrijven (overigens is dat naar mijn gevoel een deel van het probleem met wat Jan Braeken over het einde van de psychotherapie zou kunnen aanbrengen); belangrijk is ook dat we heel veel energie en denkkracht nodig zullen hebben om met de natuur tot een nieuwe symbiose te komen. Inhumane oplossingen kunnen niet werken en daarom zal men er zich moeten op toeleggen de betrokkenheid van elkeen bij het algemeen belang opnieuw een vruchtbare bodem te geven. Dat heeft dan weer te maken met het concept van vrijheid, waarover hier ook al is gesproken. Het vigerende concept van vrijheid wil doen geloven dat er geen hinderpaal mag zijn om onze diepste verlangens en ons geluk te realisren. Er valt tegen deze visie in te brengen dat de keuze om zich als persoon voor het grotere geheel in te zetten, een gezin; een groep, maar ook, tja, een ambacht: kunst, een professie, en daarbij een breed scala van inzichten te laten gelden en niet enkel een enkele “veilige” ratio, zou wellicht geen wonderen doen; maar zou wellicht een andere beschaving mogelijk maken. Zoals al eerder gezegd voel ik mij in de Oosterse wijsheidstraditie niet echt op mijn gemak, maar toch werken die inzichten wel inspirerend.

  32. Marianne van der Werff

    Bart, volgens mij benadrukt u inderdaad een zeer belangrijk aspekt van menselijk bewustzijnsontwikkeling: het vermogen om verder te kijken dan het eigen belang, en het grote geheel in ogenschouw te houden.
    Het realiseren van eigen geluk vs. je persoonlijk inzetten voor het algemeen belang kan volgens mij goed samengaan. Sterker nog: daar kan pas een duurzaam geluksgevoel ontstaan. En m.i. is een belangrijk gevolg daarvan, dat de verslaving aan het alsmaar najagen van meer-en-beter-en-hoger zal afnemen, de innerlijke en uiterlijke rust kan toenemen, en we hoeven onze omgeving niet meer uit te buiten, waardoor de schuldenlast vermindert.
    Maar ja, een ontwikkelingsproces als dit kun je niet pushen. Ik denk dat het z`n tijd moet krijgen, maar wel gestaag in de richting van het-is-fijner-te-geven-dan-te-nemen aangemoedigd te worden. Wie gaat dat doen ? Ieder die daar aan toe is kan het voorbeeld geven. Voorbeelden zijn een krachtig instrument voor leerprocessen.
    Als we onze aarde (vergelijk ook onze eigen aard en lichaam) bekijken, zien we grote onevenwichtigheid in de waardering die we hebben voor het noordelijk en het zuidelijk halfrond (down under..). Oost en west misschien intussen wat meer in balans ? Politici en grote multinationals zouden zouden zich mogen herbezinnen op wat ze doen. Die herbezinning moet ws. ook van buitenaf aangezwengeld worden. Zoiets als de ontwikkeling van de Microkredieten, vind ik ook een inspirerend voorbeeld van oplossingen-vinden: jouw belang is mijn belang.
    Zweverige idealen moeten een voedingsbodem zoeken.

  33. Bart Haers (Brugge)

    ad Marjanne, ik denk dat het ideaal niet zo zweverig is, maar dat tussen het aanvoelen van wat nu van node is en wat menselijk gesproken mogelijk is, goed bekeken dient te worden. Het mag fijner zijn te geven dan te nemen, ik denk dat zonder het inzicht, dat Peter Sloterdijk in “In het hetzelfde schuitje” verwoord heeft, namelijk dat we met deze aarde gezamenlijk zorgvuldig dienen om te gaan en vermijden dat olie zomaar wegstroomt, een eerste stap kan zijn; Het gaat ook om de regenwouden en oerbossen, zelfs om oude monumenten… En dan is er de verhouding tot het zelf, dat zich ook weerspiegelt in de houding ten opzichte van de ander, dat aandacht verdient. De vragen van Socrates gingen erover hoe kan ik gelukkig zijn, maarwat Arendt hem nadraagt is dat hij over oordeel en verantwoordelijkheid weinig wist te melden. Veel politici zijn behept met die idee dat mensen het voor zichzelf goed willen hebben; zij vergeten dat burgers echt wel bereid zijn om het algemeen belang vorm en betekenis te geven. Dat kan misschien een voedingsbodem zijn voor je idealisme. Maar vergeet dan vooral niet te denken aan bernard Mandeville: de wereld gaat deugd aan ten onder. Niet enkel de deugd in de klassieke betekenis of in de betekenis van polical correctness, maar ook in die betekenis van een gemakkelijk conformisme. Dan wordt het interessant om tot oordeel te komen – niet vooroordeel en dus ook tot verantwoording (voor wat men zelf doet)

  34. Nikolai Konstantinovich Tsjicherniev

    @ Bart en Marianne
    Eerst en vooral ben ik het al niet eens met de ethische onderbouw van jullie veronderstelde noodzaak aan vernieuwd altruisme in de samenleving, maar ik zal hier geen bladzijden besteden aan het weerleggen daarvan.
    Ik geloof daarbij echter dat jullie grootste plannen voor maatschappelijke vernieuwing sowieso het overdenken niet waard zijn, omdat -en jullie stippen het probleem zo nu en dan wel vagelijk aan- de maatschappij al te ver is gegaan in de huidige spiraal van wat jullie hier dan als een negatief proces beschouwen. Bovendien stel ik mij de volgende vraag: als men er ooit in slaagt een nieuw spiritueel (altruistisch) evenwicht te vinden, wie zal dan kunnen garanderen dat die de overhand blijft behouden op het egoïsme? En dat egoïsme moet daarom nog niet eens bewust zijn; zoals de vroegere agrarische samenleving verwoest werd door de onpersoonlijke maatschappelijke ontwikkeling tot industrialisme, die niemand destijds ooit had voorzien, is de kans groot dat een in een moreel wedergeboren maatschappij dezelfde krachten uiteindelijk toch weer de overhand zullen krijgen. Zo’n wedergboren maatschappij zou alleen onder dictatoriaal gezag behouden kunnen blijven…(en wellicht ook op die manier opgericht, gezien pogingen daartoe al jaren worden ondernomen in westerse democratiën en geen daarvan ooit success gehad heeft).
    Ik denk daarentegen dat we moeten zoeken naar een ethiek die werkelijk aangepast is het modernisme, die niet naar het verleden kijkt, maar de toekomst met open armen ontvangt. Die ethiek zal misschien noodzakelijk egoïstisch zijn, maar als dat het enige houdbare principe blijkt, waarom niet…?

    • Jan Braeken

      Beste Nikolai,

      U opende met verve uw kritiek op de visies van Bart en Marianne, in de beste filosofische traditie. Waarvoor dank. Die vernoemde visies vond ikzelf uitstekend en niet lezenswaardig maar nog meer : studiewaardig. Waarom eindigde u echter uw vrij complexe riposte, met uw permissie, met een toch wel bijzonder vreemde en buitengewoon eenvoudige interpretatie van onze potentiële toekomstige ethiek : egoïsme ? Dat lijkt mij toch niet in overeenstemming met uw complexe natuur ? Ik stelde mij de vraag of u misschien het (neoliberale) determinisme nog steeds onderschrijft, verpakt in het universele genetische sprookje waar velen vandaag in schijnen te geloven omdat het zoveel geld opbrengt.

      De driedubbele mogelijkheid van interpretatie die het woord “egoïsme” open laat terzijde, zelfs (of wegens) in het postmodernisme, stel ik mij de vraag waarom u de noodzaak van een gericht en zeer gedetailleerd Ethisch Netwerk niet vernoemt, waar “egoïsme” een heel andere betekenis krijgt. Hanteert u een reductionistische ethiek, vanuit een veel voorkomende vergisssing bijvoorbeeld in de interpretatie van het woordje “identiteit” – als exclusief individueel fenomeen in plaats van haar oorspronkelijke betekenis “identitas” : identiek, gelijk(vormig) aan anderen ?

      Groeten.

      • Bart Haers (Brugge)

        Beste, nog maar eens zien we hoezeer ons denken en ventileren van dat denken ons echt wel op onvoorwiene sporen brengt, waarvoor dank aan allen. Inderdaad ging ook ik uit van een reductionistische visie p het begrip egoïsme, omdat in het courante taalgebruik de meest courante betekenis is. De noodzaak van een gericht en zeer gedetaileerd ethisch Netwerk als idee was mij niet bekend, maar als ik even kijk naar het uitgangspunt van dit debat, de verbazing van Johan Sanctorum over de ingrijpende gevolgen van het stilleggen van het luchtverkeer van en naar Noord-west-Europa, dan zou men het concept dat u naar voor schuift wel eens heel interessant kunnen zijn. Maar mijn pre-occupatie was en is dat we in het kader van hoog ontwikkelde technologische samenleving nog verre van een menselijk ethisch kader staan. Het hanteren van bijvoorbeeld Universel Verklaring van de rechten van de mens, kan maar gedeeltelijk voldoen. Ook de idee dat we niet zomaar over het afwijzen van Onrechtvaardigheid kunnen spreken (John Rawls in “a theory of justice”) dan wel de gelijkheid als enige leidende principe, dan wel de vrijheid natuurlijk, die dan weer ook tot allerlei bedenkingen aanleiding geeft tot gedrag dat noch het subject, noch de omgeving, noch de andere ten goede komt, draagt ertoe bij dat een moderne ethiek vanzelf ontoereikend zal blijken in de textuele expressie, maar in het denken en vooral het feitelijke gedrag tot uiting kan komen. De tragediedichters, bij de Grieken, maar ook Shakespeare, Racines, maar ook een Vasily Grossmann laten zien dat in het verhaal datgene uitdrukking krijgt, dat niet in doctrinaire of gestructureerde teksten zoals ethici die plegen te ventileren aan de orde kan komen. Maar ook de ervaring, als subject en als betrokkene van het handelen van anderen kan richtinggevend zijn, zonder daarom alfa en omga te zijn. Het egoïsme dat als consequentie van een deter,inistsche visie ertoe leidt dat elk gedrag kan legitimeren wel zeer bedenkelijk, blijft voor ons een kwestie waar nog geen goed zicht op hebben.

  35. Bart Haers (Brugge)

    Ik begrijp uw stijdvaardig wel, Nikolai Konstinovich, maar ben best bereid uit te leggen dat het ethische steeds hertaald dient te worden, dat regels uitvaardigen wel handig kunnen zijn en voor sommigen als een soort leidraad kunnen werken, meer nog, als een harnas tegen de verleiding het foute te doen, wat dat voor de regelgeving ook mag betekenen. Daarom heb je gelijk ervoor te waarschuwen dat zo een onderneming zonder dictatoriale kracht niet werken kan, maar ook het slechtste in de mens kan opwekken, zoals onder Lenin, Stalin e.a. net als onder Hitler is gebleken. AL moet je dan wel ook zien dat ook in sinistere tijden en omstandigheden mensen als Arendt, Gunter Anders of in Rusland Vasily Grossmann konden opstaan, in Israël vandaag Amoz Oz of David Grsoman. Deze menen hebben gemeen, heb ik stellig de indruk, dat zij aan de mens niet zozeer bijzondere, heroïsche eisen stellen, maar wel dat zij de overtuiging zijn toegedaan zichzelf rustig in de spiegel te kijken. Genot? Waarom niet? Streven naar persoonlijk welbevinden? uiteraard, maar met Erich Fromm (Gij zult zijn als Goden) een persoonlijkheid te ontwikkelen die uitgaande van het besef dat de morele regelgeving, bv de decaloog aan de neiging tot overspel, dieverij, idolatrie niet veel verholpen is, dat het aanbrengen van hekkens rond de wet ook niet veel oplevert, als mensen niet proberen in hun handelen te zoeken naar wat het betere is, zonder het de vijand van het goede te laten zijn.
    Wat je voorstel, Nikolaï Konstantinovich, aangaat, om een moderne ethiek op te bouwen, die wellicht egoïstisch zou zijn, dan kan niemand ontkennen dat dit ieders goed recht is, maar ik zie niet in wat er modern aan zou wezen. De vigerende ethiek is sowieso gericht op het welbevinden van de eigen persoonlijke ervaringen en verbintenissen tussen mensen zijn vanzelfsprekend van tijdelijke aard, ongeacht de gevolgen voor derden. Maar dat egoïsme dat ook suggereert dat dit de enige vorm van vrijheid zou opleveren, leidde ook tot een disfunctioneren van de markt, van het politieke en zelfs het artistieke. Beunhazerij kan best bestaan, maar laten we het dan ook zo zien, zonder pretentie, maar ook zonder aanspraak iets anders te betekenen dan wat de mens sowieso gegeven is. Reflectie is daar niet voor nodig en al helemaal geen reflectie over concepten als vrijheid of broederlijkheid.

  36. Bart Haers (Brugge)

    Het gaat om uw strijdvaardigheid natuurlijk en om mensen, soms tikken we iets te snel, excuses

  37. Nikolai Konstantinovich Tsjicherniev

    @ Bart en Jan
    Misschien toch nog wat uitleg bij het begrip “egoïsme”. In feite onderscheid ik twee soorten egoïsme, namelijk 1) het “egoïsme” dat vandaag de dag primeert en dat we beter kennen onder de naam van “consumerisme”, etc., en ten tweede rationeel egoïsme, w

  38. Nikolai Konstantinovich Tsjicherniev

    ik ga gewoon verder:
    …wat al met al iets heel anders en vrij nieuw is. Het egoïsme van het eerste soort is de ethiek (of afwezigheid van ethiek) die zal blijven voortbestaan als we onze aanpak van moraal in de moderne maatschappij niet snel veranderen, en die zou kunnen omschreven worden met de woorden “pakken wat er te pakken valt”. Maar hoezeer deze mentaliteit op het eerste gezicht ook tegengesteld is aan het altruïsme en de moraliteit die jullie voorstaan, geloof ik dat ze een nauwe band onderhouden die ervoor zorgt dat het voortdurend hameren op de teloorgang van ethiek de opkomst van het moderne egoïsme alleen maar sneller maakt. De joods-christelijke ethiek is er één van zelfoppofering, en het moderne egoïsme is eenvoudigweg een zeer begrijpelijke (hoewel irrationele) afzetting daartegen, of ze is eenvoudigweg het resultaat van de ineenstorting van de joods-christelijke traditie in een sociaal en economisch klimaat waar het niet langer kan gedijen. Ze verhouden zich m.a.w. in een soort niet-identieke identiteit tegenover elkaar, waardoor geen van beiden echt verkiesbaar is. Toch gaat het debat meestal alleen van die twee mogelijkheden uit. Ik daarentegen geloof in een nieuwe rationeel-egoïstische ethiek. Voor meer daarover zie http://en.wikipedia.org/wiki/Rational_egoism

    Groeten

    • Jan Braeken

      Beste Nikolai,

      Ik vond dit een schitterende bijdrage van u, die ik enorm apprecieer. Inderdaad verschilt het rationele egoïsme wezenlijk van het ethische of morele, en ook van het psycholgische zoals we op de bijzonder interessante link die u meegaf duidelijk kunnen lezen (waarvoor de meeste dank). Met “rationeel” stel ik mij wel de vraag tot wat die term beperkt blijft, want zoals u ongewtijfeld weet is een scheiding tussen het rationele en ons gevoel niet mogelijk. Elke rationaliteit gaat volgens mij immers gepaard met zowel de eigen emoties van goed- of afkeuring, welbevinden of negativiteit als die van anderen, – dat is alleszins mijn ondervinding -, en geen enkele emotie staat los van onze ratio gezien het alleen onze talige ratio is die haar kan beschrijven, dus ook “voelen” (= ook een talige expressie). Althans dat denk ik, als een soort inleiding op deze moeilijke, ingewikkelde kwestie:-).

      Over de lotgevallen van het woord “identiteit” zou ik ook nog één en ander willen zeggen (ik verwijs daarvoor nogmaals naar Paul Verhaeghe) omdat het zo sterk verbonden is met de vele mogelijke interpretaties van het woord “egoïsme”, maar voor nu volstaat het misschien te vermelden dat altruïsme en egoïsme mogelijk een dynamisch evenwicht vormen (zie ook Marianne), en dat de extremen daarin schadelijk zijn. Het evenwicht van extremen versus het gematigde evenwicht, anders gezegd. Een bekend voorbeeld van dat evenwicht van extremen uit onze geschiedenis was dat tussen het communisme (extreem altruïsme, in opzet) en het kapitalisme/totalitarisme/neoliberalisme (extreem egoïsme, in opzet). Gematigdheid ontbrak in beide, en misschien moeten we diezelfde gematigdheid hervinden in onze postmoderne ethiek.

      Nogmaals dank Nikolai.

      • Jan Braeken

        Nog een kleine toevoeging 😉 :

        The outsider wants in
        And the insider wants out
        Because there is no in and out

      • Nikolai Konstantinovich Tsjicherniev

        Beste Jan
        Volgens mij valt rationaliteit wel degelijk te onderscheiden van emoties, in die zin dat rationaliteit kan opgevat worden als een soort “individueel utilitarisme”, waarbij men bewust de keuzes maakt die het eigen leven beter zullen maken. Misschien kun dit einddoel beschrijven als a priori aangenomen, en daarom niet rationeel, maar het is uiteindelijk toch eerder “axiomatisch” of “instinctief” te noemen, dan “emotioneel”. Ik heb het hierbij uiteraard helemaal niet over het Nietzcheaanse, nihilistische type egoïsme waarbij men inderdaad het beantwoorden van tijdelijke impulsen en emoties als ideaal neemt. De rationeel egoïst is er zich daarentegen namelijk van bewust dat zulk een leven (waarbij zuiver het overleven zelf wordt nagestreefd)onmogelijk gelukkig kan zijn en ook het maatschappelijke leven zal doen instorten. Die twee consideraties horen dus ook bij het “rationele”.De conclusie is dat er wel degelijk enkele objectieve principes zijn die men in het leven kan nastreven, onafhankelijk van omstandigheden en de daaruit voortvloeiende emoties.
        Wel juist is het dat we onze emoties, door ze te benoemen, in zekere mate kunnen vervormen door ze een rationele onderbouw te geven, maar dat is inderdaad een zeer complex onderwerp.
        Instinctief hou ik niet van evenwichten of oplossingen aan de hand van evenwichten, omdat dat historisch tegelijkertijd de meest beproefde en de meest onsuccesvolle weg is gebleken op het pad van ethiek. Ik blijf geloven in een meer absoluut nieuwe ethiek…
        In welke zin is totalitarisme een “egoïstisch” systeem?

        N.K. Tjicherniev

  39. Bart Haers (Brugge)

    Je kan dan ook kijken bij bernard Mandeville “private vice, public virtue”. Het onderscheid dat je maakt, m’n waarde is best interessant en ik kan er me iets bij voorstellen. Als ik al zou pleiten voor een nieuwe moraal of ethiek, dan heeft het inzicht dat een persoon weloverwogen eigenbelang moet onderkennen, ernaar handelen zelfs, maar het beste ook oog heeft voor het publieke, het algemene belang. Over Adolf Eichmann werd gezegd dat hij als persoon voor de zijnen best aangenaam was, zelfs bezorgd om hun welzijn, maar ten aanzien van zijn job, het organiseren van de transporten naar de uitroeiingskampen alles op alles heeft gezet om het doel te bereiken, dat alle joodse medemensen – voor hem waren het uiteraard geen mensen – uit de bezette gebieden verdwenen in de kampen, zelfs toen Himmler een akkoord had met het rode Kruis om één of twee keer 10.000 joden te ruilen voor brood om de Duitsers te voeden, hij daar tegenin ging. In dat kader is het nog moeilijk om van een ethisch kader in termen van al dan niet rationeel handelen te vatten, laat staan in termen van altruïsme en egoïsme, te begrijpen. En dat is voor een deel mijn punt. Terug naar de discussie die Sanctorum aansneed, zien we dat de zorg om het algemeen belang op globale schaal misschien minder luchtverkeer nuttig zou zijn om de grondstoffen niet nodeloos uit te putten. Die kan u niet bereiken tenzij mensen begrijpen dat bijvoorbeeld een Zeppelin om te reizen nuttiger en even aangenaam kan zijn, i.p.v. in een week naar Antalië heen en terug te reizen en daar lieft 7 en een halve dag te kunnen genieten van het water, de drankjes en de rock ’n roll. We bedoelen dat het niet enkel gaat om pakken wat er te pakken valt, maar dat drijfveren om dingen te doen of niet te doen ook andere overwegingen te laten meewegen. In die zin is een rationele overweging misschien ook niet alles, maar wel een noodzakelijke basisvoorwaarde, maar kan ook sympathie of begrip bij een handeling wel ertoe bijdragen dat men iets waar men niet direct profijt van heeft, maar toch wel van genieten kan…

  40. Luc Verellen

    Jan Braeken beoefent hier een discipline waarvoor nog geen woord bestond: het internet-slijmen. Jongens toch. En ik ben het lang niet altijd eens met J. Sanctorum, maar vind hem toch een boeiend filosoof en eminent essayist. Zeer Nietzscheaans trouwens.

    L.V.

    • Jan Braeken

      Geachte heer Verellen,

      Dank voor uw commentaar.

      Is het mogelijk een weinig uitleg te geven over de context waarin u uw korte stelling van het zogenaamde “internet-slijmen” poneert. In dat verband zou ik namelijk bijzonder graag het antwoord weten op volgende concrete vragen :

      1. Wie bent u ?
      2. Welke leeftijd hebt u ?
      3. Van waar bent u ?
      4. Welk beroep oefent u uit ?
      5. Hebt u een relatie, en/of kinderen ?
      6. Hoe gaat het met uw ouders ?
      7. Welke opvatting hanteert u over specifieke, gerichte ethiek, gezien dat één van mijn aandachtspunten is in dit debat, en gezien die opvatting samenhangt met vraag 1 – 6 ?
      8. Wat denk u over het begrip “identiteit”, dat met de vragen 1 – 7 samenhangt ?
      9. Wat denkt u over openheid en moed, verbonden met vragen 1 – 8 ?
      10. Wat denkt u over oneindigheid, verbonden met alle vragen die er bestaan ?

      Indien u toch op enkele van deze 10 vragen een klein antwoord zou kunnen formuleren, dan ben ik er zeker van dat wij vrij snel een positieve commnunicatie kunnen ontwikkelen, die dit forum zeer ten goede zou komen.

      Vriendelijke groeten.

  41. Bart Haers (Brugge)

    Er zijn die de boeken die je leest en vergeet, er zijn de gedachten die je oppikt en meeneemt en er is het leven. In zekere zin is er weinig reden om er trots op te zijn iets gelezen te hebben gelezen, maar aan de andere kant is er naast het lezen ook het verwerkien van de boeken. Wat ik het laatste jaar gelezen heb, heeft soms een weerklank gevonden op m’n blog, maar dat lukt niet altijd, omdat er bij nader toezien niet veel over te zeggen valt. Ad Luc Verellen, je kan mensen verbieden hun waardering uit te spreken, maar ik denk dat het goed is in een gesprek je instemming te laten blijken.
    Ad Marjanne, je had het over die ontwikkelingsgang, die je niet kan pushen, maar in wezen kan het moeilijk anders dan dat we trachten te begrijpen hoe we iemand zien en of dat een goede keer kan krijgen. Daarom is waardering, bewondering in het leven niet zonder betekenis. Nietscheaans zal het wel niet zijn, en toch, zie ik de filosoof ergens op een Rots
    zitten, zoals ik eens op Sustenpass, de wind om de oren en het hoofd, de herinnering aan het laagland, de sneeuw en het tijdloze, dan denk ik dat Friedrich echt wel vol bewondering om zich geen keek, net als toen hij Lou Salomé ontmoette. Fictief misschien, maar zijn verhaal van de mens die probeert over het touw te klouteren en aan diens menselijke laagheid te ontkomen, lijken we vandaag te negeren, we verkiezen de veel te velen hun gelijk te geven en denken daarmee onze eigen positie veilig te stellen. Jouw aandrift daaraan te werken, het bewustzijn te ontwikkelen dat er meer mogelijk is dan de dagelijkse sensatie af te doen als banaal, maar er ten volle van te genieten, dat kan alleen maar betekenis hebben. Een wandeltocht naar de Apenijnen kan helpen.

    • Jan Braeken

      Subliem :-). Ik vind uw mening subliem. Uiteraard is de selectie en de keuze van boeken die we lezen een teer punt in ons leesgedrag – wie zou kunnen bepalen wat goed is en wat niet, wat kwaliteit is of onzin, en welke criteria daarvoor “bevorderlijk” dan wel “schadelijk” zijn -, maar wat zou er van onze wereld worden indien boekenverbrandingen het enige is wat we nog zouden “lezen”, en indien kinderen niet meer zouden “mogen” leren lezen ? Toen ik een jaar of tien was zou ik mijn leven hebben gegeven om sommige kinderboeken te mogen lezen. Het plezier dat ik als kind daar aan had veegt voor mij elk eventueel argument tegen boeken van de tafel. En inderdaad is de verwerking van het gelezene even belangrijk als het lezen zelf. Daarbij spreek ik nog niet over de nauwgezetheid (en soms wanhopigheid) van lezen, die bij de nauwgezetheid en wanhopigheid van het ware schrijven past. Schrijvers van boeken doen niet al die moeite om hun werkstuk tussen de soep en de patatten terug te vinden dacht ik ;-).

      Ik vertrek naar de Apenijnen ! :-).

  42. Jan Braeken

    Geachte BC,
    (https://visionairbelgie.wordpress.com/2010/04/21/ijsland/#comment-13733)

    Dank voor uw commentaar. Ik heb net het betreffende artikel nogmaals doorgenomen, en ik moet zeggen dat ik het nu bijna volledig met Johan eens ben. De reden daarvan is dat hij zijn pleidooi van grootschalige ontlettering historisch zeer stevig stoffeert, en dat hij de hele zaak ironisch, ambivalent en aldus met de nodige zelfkritiek opvat. Hij weet zeer goed dat hij zelf altijd maar geletterder wordt in zijn artikelen, en dat hij daardoor de grootschalige, ware, kwaliteitsvolle geletterdheid ook promoot. Omdat ik de eer had hem dankzij meerdere van zijn artikelen beter te leren kennen, leer ik hem nu ook beter en beter appreciëren. Johan wil kritiek uitlokken en mensen aan het denken zetten, zoals het ware filosofen past. Dat aspect van zijn geschriften kan niet verbeterd worden.

  43. Jan Braeken

    Geachte Nikolai,
    (https://visionairbelgie.wordpress.com/2010/04/21/ijsland/#comment-13744).

    Uw stelling over de onvermijdelijke scheiding tussen ratio en emoties ondersteunde mijn idee dat dit een ingewikkelde zaak is meen ik. Waarvoor dank. Het wordt nog veel ingewikkelder meen ik indien we semantische, semasiologische, ontologische en epistemologische aspecten van die scheiding beginnen te onderzoeken. Vooral de betekenisverandering (semasiologie) van de woorden “ratio” en “emoties” die we in onze geschiedennis hebben kunnen zien zal ons daar veel hoofdbrekens bij bezorgen, maar metaforisch gesproken heb ik nog nooit één muur tussen onze ratio en ons gevoel kunnen waarnemen. Elke poging bijgevolg om beiden te scheiden, hetzij op een wetenschappelijke of spirituele, genetische of liguïstische manier (en zekere combinaties van die vier, er zijn er nog veel meer), is volgens mij gedoemd om weg te zinken in een conceptueel moeras dat louter gemengde en gevoelsgeladen, mogelijk zeer chaotische, uiterst twijfelachtige beelden en voorstellingen moet maskeren. Ik vrees in dat verband een deterministische en “genetische”, totaal gevoelloze en zogenaamd “abstracte” benadering van rationaliteit, die elk verband met onze werkelijkheid en onze zowel individuele als collectieve realiteit heeft verloren.
    Op dat moment is spreken van gelijk welke utiliteit uitgesloten meen ik, en blijft er alleen nog een soort spook-rationaliteit over, die misschien enkel nog past in een kunstmatige, virtuele wereld. Abstracte rationaliteit als Deus Ex Machina, bruikbaar voor alles, maar in feite onbestaande.

    Ik ga volledig akkoord met een totaal nieuwe ethiek (ik zou niets liever hebben), maar ik meen dat het uitdenken daarvan als het ware “vanuit de praktijk zelf” moet gebeuren, en niet los daarvan. Een Ethisch Netwerk (EN), even complex als onze praktijk, lijkt mij daarom een geschikte kandidaat om eens theoretisch te onderzoeken. Iedereen leeft immers in netwerken, of hij/zij dat nu wil of niet, en het zijn de tientallen miljarden handelingen en communicaties per dag in al die netwerken samen genaamd de wereld, die volgens mij bepalen of de menselijke soort ethisch verantwoord leeft of niet. Ik stel verder ook de begrippen micro-ethiek en macro-ethiek voor, aansluitend bij EN.

  44. Jan Braeken

    “Het onverschillige neoliberalisme van de VVD”

    Ik las net een schitterend artikel onder deze titel in de Volkskrant van vandaag (4 mei 2010), dat volgens mij helemaal aansluit bij dit debat. Dit is de link :

    http://extra.volkskrant.nl/opinie/artikel/show/id/5734/Het_onverschillige_neoliberalisme_van_de_VVD

    • Nikolai Konstantinovich Tsjicherniev

      Het is toch in essentie weer een van die volledig betekenisloze kritieken die het neoliberalisme zonder blozen gelijkstelt aan zuiver kapitalisme, uit domheid of uit berekening. Ik kan mij volledig scharen achter de kritiek op de bankwereld, maar hun decadentie is volledig te wijten aan de verstrengeling van haute finance en politiek in het semi-étatistische neoliberale systeem. In een zuiver kapitalistisch systeem zul je die toestanden nooit aantreffen.
      Daarenboven zijn de ethische oordelen toch zeer kortzichtig. Bijvoorbeeld:”Toch zijn er ook bij ons nog partijen die onder het mom van de vrije
      markt vinden dat dit er bijhoort. Nee, we noemen nu nog geen namen, die kunt
      u zelf wel verzinnen. De oplossing van het raadsel komt op het eind.

      Voor structurele maatre­gelen om aan deze wantoestanden een einde te
      maken, schrikken zulke partijen althans terug. Zoals dat ook voor inperking
      van de miljonairs­villasubsidie geldt: dat we door de zegenrijke werking van
      de markt ook in Nederland steeds meer werkende armen hebben, is jammer, maar
      voor de bestaanszekerheid van de Rijkman Groeninks staan wij uiteraard pal.
      De anderen moeten gewoon maar wat harder werken.” Vanuit welk ethisch bewijs volgt dat het immoreel dat rijken hun fortuin zouden mogen uitbreiden? Vanuit welk bewijs heeft iedereen recht op welvaart? Ik had gehoopt dat ze tenminste een poging hiertoe zouden ondernemen, maar neen, ze rekenen er gewoon op dat iedereen de bromides van de welvaartsstaat als premisses heeft aangenomen.

      Nikolai K. Tjsicherniev

      • Jan Braeken

        Excuseer Nikolai,
        maar net zoals Bart schijnbaar, kan ook ik niet zo goed volgen.

        Ten eerste vind ik dat u weinig respect toont voor andere meningen met uw woorden “domheid” en “berekening”, en dat u misschien toch best goed oplet voor het altijd loerende gevaar van projectie. Een aantal elementen uit uw betoog wijzen daar immers op. Impliciet schijnt u bijvoorbeeld te zeggen dat u niet alleen perfect weet wat een soort Universeel, Zuiver Kapitalisme is, zowel in theorie als in de praktijk (die laatste bestaat nog niet), maar dat zulk een Zuiver Kapitalisme ook nog eens perfect zou zijn voor onze wereld, en wel eeuwig. Met respect, maar hoe gaat u zulke twee gigantische premissen zelf bewijzen ?

        Volgens mijn kleine verstand is zulk een bewijs omwille van één eenvoudige reden al onmogelijk. Dat is omdat niemand in de toekomst kan kijken. Voorspellingen hebben de notoire eigenschap dat zij soms niet uitkomen, dus een weinig twijfel bij u daarover zou toch minstens gepast zijn, vindt u zelf niet ?

        Is het in dat opzicht niet realistischer te kijken naar de praktische resultaten van het huidige “onzuivere” kapitalisme – volgens mij kan dat gewoon nooit zuiverder worden -, die in dit Volkskrantartikel zeer goed verwoord werden ?

        Uw twee laatste retorische vragen begrijp ik in dat verband al helemaal niet meer, met uw permissie. Ik kan verkeerd zijn, maar kiest u nog de kant van de graaiers ook, met een volslagen onbegrijpelijk argument dat er “geen ethisch bewijs” voor schade zou zijn ? Ik heb alle respect voor u Nikolai, maar u zal het mij hopelijk toch niet kwalijk nemen indien ik mij inbeeld dat uw inschatting “Geen ethisch bewijs” een goede naam zou kunnen zijn van een nieuwe TV-serie ? Hoe groot moet de schade nog worden, met respect, eer de gesloten kapitalistische ogen van sommigen opengaan ? Nogmaals, ik kan mij vergissen, maar volgens mij kan u zulk een verdediging van die uiterst destructieve graaicultuur alleen maar volhouden indien u, net zoals de meesten van die graaiers ongetwijfeld, nooit de (illusoire) hoop hebt opgegeven dat de beroemde “Onzichtbare Hand” toch ooit eens éénmaal in ons leven zichtbaar zal worden, en dat die Sublieme Hand er op dat moment absoluut en eeuwig voor zal zorgen dat effectief iedereen op onze planeet welvarend wordt. De mondiale praktijk spreekt dat al jaren tegen want de kloof tussen rijk en arm blijft groeien, maar zelfs die universele welvarendheid schijnt voor u tot mijn verbijstering niet te zijn toegestaan, zo lees ik in uw tweede vraag. Voor u moeten mensen welvaart “verdienen”, neem ik aan ? U bent een “believer” van de Meritocratie ? Zie ik dat juist ? Welzijn is bij welvaart niet automatisch aan de orde, zo lazen we reeds dikwijls in de media, noch de precieze, gedetailleerd omschreven manier waarop men die welvaart “verdient” ? Het is toch deze precieze, gedetailleerd omschreven manier van “verdienen” die men meestal zorgvuldig wil geheimhouden ? Corruptie, misdaad, oorlogen en liquidaties zijn nog altijd de meest effectieve manieren om zulk een welvaart te “verdienen” zoals u weet, dus u bent toch ook dáárvan geen voorstander neem ik aan ? Mijn excuses indien dat niet het geval is, maar begrijpt u waar ik naar toe wil ?

        Zulke Handgemaakte illusies die ik vernoemde passen echter niet bij een ontwikkeld denker als u. Dus nogmaals, geachte Nikolai, eigenlijk begrijp ik niets van wat u wil zeggen, en ben ik hier in feite alleen maar in het wilde weg aan het fantaseren. Misschien ben ik zelfs wel al te roekeloos aan het raden naar de redenen van uw verdediging van het kapitalisme, of keurt u het zelfs af ? Ik probeer nog een laatste mogelijkheid, met uw toestemming tenminste. Mag ik vragen of u op dit moment misschien zeer bemiddeld bent ? Indien dat niet het geval is, nogmaals mijn verontschuldigingen, maar indien dat wel het geval is, hoe precies hebt u die middelen dan bekomen ? Elke kritische, rechtgeaarde burger zou u die vraag dan toch stellen ?

        U bent een man van de wereld, zo las ik duidelijk in uw commentaren, dus u weet toch zeer goed dat diegenen die hun welvaart onder een Meritocratisch systeem schijnbaar het meeste “verdienden”, de miljardairs onder ons, dat nooit of te nimmer “alleen” hebben gedaan ? De handige en dikwijls clandestiene financiële goocheltrucs die zij daarvoor toepasten en nog steeds toepassen, of Googletrucs, waar minder handige en slecht betaalde financiële controleurs geen vat op- en geen tijd voor krijgen, of waar vetbetaalde corrupte beurswaakhonden zelf aan meedoen, zijn u toch ook bekend ? Is dat dan een correcte manier van welvaart “verdienen” volgens u, of is het zelfs een “ethisch bewijs” daarvoor ?

        U weet toch ook zeer goed Nikolai dat er enorme legers van tienduizenden ondergeschikten, gedurende tientallen jaren “nodig” waren om die miljardairs hun fabelachtige rijkdom te bezorgen, en dat die enorme legers, tientallen harde jaren lang, even hard “moesten” werken dan die miljardairs, dikwijls nog veel harder, maar in de praktijk schijnbaar kolossaal veel “minder” “verdienden” dan hun Grote Baas, – zoveel minder dat sommigen daarvoor nooit in de media kwamen -, en zelfs geweldig veel minder dan hun “een beetje Kleinere Bazen” ? U weet toch ook dat er in die enorme legers van buitengewoon ondergeschikte “medewerkers” (wat een propere naam !), eveneens gedurende tientallen keiharde jaren, standaard niet tientallen maar duizenden mensen ten onrechte werden “ontslagen”, omdat ze schijnbaar plots “overbodig“ of “ongewenst” werden, en dat velen van hen daarna niet in De Hemel maar in De Goot belandden ? Als het gaat over die o zo verafgode, Heilige Miljardairs spreekt niemand ooit nog over die ten onrechte ontslagen medewerkers ! Die komen natuurlijk nooit in de media ! Doen onze O zo Lieve Grote en Kleinere Bazen er op dat moment niet “alles” aan om deze als afval weggeworpen medewerkers van de aardbodem te laten verdwijnen, opdat de o zo Sublieme Meritocratie toch maar niet van haar voetstuk zou vallen, en zijzelf erbij uiteraard ? Waar bleef die Meritocratie dan voor hen ?? Is dát soms het Paradijs van de Meritocratie waar iedereen in moet geloven ? Of is het ondertussen soms al een Nieuw Paradijs geworden, het GGG-Paradijs bijvoorbeeld : het Paradijs van het Genetisch Gemanipuleerde Geld ?

        Persoonlijk is mijn 48-jarige ondervinding met het zeer onzuivere kapitalisme, niet alleen als ethisch bewijs maar als Omnidimensioneel Bewijs, Ruim voldoende gebleken om álle soorten Kapitalisme definitief daar te deponeren waar ze thuishoren : in de Vuilbak. Het Fantastische Sprookje van de Paradijselijke Wereldeconomie, geleid door niet een Gigantische maar een Gagantische Onzichtbare Hand, – die van Lady Gaga –, is nu Definitief Uit. Onze huidige wereldeconomie Valt door de Onzichtbare Mand, met respect.
        Nu helpt het niet meer om de schuld van de bankencrisis nog maar eens door te schuiven naar het overbekende, overcorrupte en vooral Naamloze netwerk van de zakenwereld en de politiek, om nog maar eens, voor de 6,7 Miljardste keer, Geen Namen Te Moeten Noemen. Zulke Naamloze en doorzichtige, clandestiene schoonmaak- en doofpotoperaties waren van 18 april 1947 tot 31 juli 1948 nog mogelijk tijdens de Processen van Neurenberg, in het bijzonder tijdens de Rechtszaken V, VI en X daarvan. Tijdens die drie rechtszaken werd namelijk de misdadige samenzwering tussen de belangrijkste Duitse bedrijfsleiders, bankiers en het Nazisme aangeklaagd. Toen kon men nog dankzij allerlei even misdadige achtergrondmanoeuvres bepaalde Namen onder de mat vegen, en de straffen voor onmenselijke misdaden gepleegd door de Duitse bedrijfswereld zodanig reduceren dat het wel leek alsof het om banale winkeldiefstallen ging. U kan die informatie nalezen in het sublieme boek “Het Kartel van de Hel” (2009) van de journalist Diarmuid Jeffreys. Nu liggen de kaarten echter toch wel lichtjes anders vrees ik. Of laat mij dat hopen. De organisatie van een tweede Holocaust en een nieuwe ronde Neurenberg 2010, met als doel die zelfde Namen opnieuw onder een Onzichtbare Mat te vegen bijvoorbeeld, is in elk geval niet aan mij besteed. Ik hoop ook niet aan u. Eén Holocaust en twee jaren Neurenberg waren onuitsprekelijk, onmenselijk en dodelijk genoeg. Hetgeen we nu nodig hebben is een Lange Lijst van Namen met een hoofding “Wall Street”, en een Even Lange Lijst van Zeer Hoge Bedragen daar vlak achter, die de mensen met die namen moeten Terugbetalen. Het zal daarbij niet gaan over de enkele euro’s opslag uit dat vernoemde Volkskrantartikel voor alle duidelijkheid, maar over tientallen miljarden dollars terugbetalen. En eens al die gepikte, uitzonderlijk lekkere miljarden allemaal zijn terugbetaald, wil ik nog wel eens zien wat er van die Oneindige Meritocratie overblijft. Van dat Zuivere Kapitalisme ook, met respect. Dat zal niet veel meer zijn vrees ik.

        Tot slot wil ik er u nog op wijzen dat het kapitalisme enkel kon blijven voortbestaan omdat de domme, blinde massa misleid werd met loze beloftes van toekomstige rijkdom, terwijl die massa al lang had moeten weten dat een mondiaal kapitalisme eenvoudigweg onbetaalbaar is. Dat kapitalisme heeft alleen kunnen bestaan omdat één belangrijke, reusachtige groep mensen daarin nooit betaald is geweest en altijd structureel gratis heeft moeten werken, en omdat die groep waarschijnlijk ook nooit betaald zal worden gezien het kapitalisme ze gewoon niet kan betalen. Die belangrijke, reusachtige groep mensen waren niet minder dan … de huisvrouwen, met respect. Mocht men al die honderden miljoenen huisvrouwen uit het verleden fatsoenlijk hebben moeten betalen voor al hun werk, dan was dat kapitalisme al lang failliet.

        Beste groeten Nikolai.

      • Nikolai Konstantinovich Tsjicherniev

        De veronderstelling dat het zuivere kapitalisme ons op de goede weg zal helpen vloeit voort uit de ervaring van de negentiende eeuw. In deze eeuw kwamen we zeer dicht bij het ongeremde kapitalisme, en tegelijkertijd was het de eeuw van ongekend langdurige vrede en snelle stijging van de inkomens (waarbij de “hongerlonen” geen uitbuiting waren, maar een onderhoudsmogelijkheid voor het bevolkingssurplus, dat nooit voorheen had bestaan.)We kunnen inderdaad moeilijk voorspellingen doen, maar historisch gezien blijkt dat het ultrakapitalisme de snelste weg naar een stabiele maatschappij is (de voorspellingen van de klassieke liberalen in de 19e eeuw zijn dus wel degelijk uitgekomen).

        Uit die ervaring blijkt dus ook dat er zoiets is als de onzichtbare hand, en de ervaring wijst in het geheel niet uit dat zoiets onzin zou zijn. De kloof tussen rijk en arm wordt misschien steeds groter, maar zou dat niets te maken hebben de maatregelen van de welvaartsstaat zoals het minimumloon, studietoelagen, etc. waarvan het effect nog veel minder kan voorspeld worden en averrechtse effecten hebben?
        U zegt dat ik partij kies voor de graaiers. Als u daarmee de graaiers in de neoliberale samenleving bedoelt, dan hebt u mij verkeerd begrepen- want dat zijn zoals gezegd zuiver de producten van de verstreling van overheid en economie die in de welvaartsstaat overheerst (die ook was opgericht om “graaiers” tegen te houden- nog zo’n geval van onvoorspelbaarheid van effecten).
        Bovendien kunt u toch nauwelijks volhouden dat wapen-en drugshandel het hoofdbestanddeel van een vrije economie vormen. Integendeel, het drugsverbod van de gemenge economie doet de prijzen in die sector drastisch stijgen en is verantwoordelijk voor het bestaan van drugsmiljardairs en hun bloeiende handel. En wapenhandel? Wat het Duitsland van Wilhelm II, waarin Krupp zo successvoll lobbyde voor de bouw van nieuwe oorlogsschepen om contracten te krijgen, ook niet de eerste welvaartsstaat van Europa? Nog eens een voorbeeld van de verregaande gevolgen van verstrengeling van overheid en economie.
        Dan klaagt u weer over de “grote baas” wier fortuin te wijten is aan uitbuiting van mensen die veel harder dan hem werken. Waarom kan niet iedereen dan proberen “grote baas” te worden, als dat toch geen extra inspanning vereist? Waarom blijven die massa’s gedwee werken? Omdat ze zoals Socrates denken dat het beter is het slachtoffer dan de pleger van onrecht te zijn? Ik geloof wel degelijk dat de kapitalist in een zuiver vrijemarktsysteem iemand is die zich verdienstelijker gedraagt dan de anderen.
        Dan de processen van Nuremberg. U gaat mij toch niet zeggen dat de corporatistische Nazi-staat werkelijk iets te maken had met kapitalisme? Op wie was de Nazistaat geïnspireerd? Niet Herbert Spencer als ik mij niet vergis, maar op ideologen die al vroeg overtuigd waren dat de staat een promintente rol in de maatschappij zou moeten spelen. Natuurlijk is de vergelijking met de huidige crisis in één opzicht waardevol. Net zoals toen steken de linkse krachten de problemen die ze zelf hebben doen ontstaan op het kapitalisme.

  45. Bart Haers (Brugge)

    Mja, er zit iets in. In ernst, het artikel laat het verschil zien, tussen een op het oog redelijk set argumenten en de werkelijkheid. Zowel het politieke als het economische discours is de laatste jaren verzand in een discours van gesloten ratio’s, waartegen men niet zomaar iets in het geding kan brengen, tenzij men de premissen onderzoekt en weerlegt. Op het forum van DS had ik over het probleem van logica enerzijds en de betekenis van een argumentum, de inhoud nogal een scherp debat, maar zoals in de tekst van Sanctorum blijkt, kan pas in eating proeven of het recept van de plumbudding okay is. Edoch en helaas, in al deze redeneringen ontbreekt de mens. Susan Neiman, echt een aanrader, schrijft in “Morele Helderheid”, dat goede bedoelingen niet volstaan, maar schetst ook enkele helden, waaronder Odysseus, maar ook Daniel Ellsberg, die de Pentagon Papers uitbracht, is voor haar zo een held. Vandaag worden we overstelpt met goede bedoelingen, maar zelden worden die benaderingen getoetst buiten de ivoren toren. Het neoliberalisme faalt in die zin evenzeer als de klassieke sociaal-democratie, omdat in beide gevallen opvalt dat men enkel een discours heeft, de toepassing laat men over aan anderen en de gevolgen aan derden. In die zin kan ik uw enthousiasme volgen. De staat, maar ook deze bestuurders moeten eens terug denken aan éne Ford, die zijn werknemers meer betaalde opdat ze goede consumenten zouden worden en zijn T-Fords zouden kopen. Maar ook aan Franklin Delano Roosevelt die op cruciale punten het economische discours doorbrak. De New Deal was niet het succes dat we ervan soms maken, maar het was succesvol omdat ondernemers, werknemers en ambtenaren geloofden dat het een goede aanpak vormde voor de diepe economische crisis. Geen geloof in het abstracte, zoals de blinde hand, of de rechtvaardigheid, maar dat men samen de problemen meester kan worden zonder te vervallen in extremen.
    Misschien ben ik al ver voorbij wat u zeggen wilde, maar goed, ik dacht dit voorheen toch al eens ergens te pennen. En de bonussen, tja, dit zijn geen entrepreneurs, maar huurlingen en dat is de pech van het neoliberalisme.

    • Jan Braeken

      Beste Bart,

      Met deze reactie van u op het vernoemde artikel in de Volkskrant kan ik het niet genoeg oneens zijn. Ik begrijp niet hoe je dit kan schrijven. Ik vraag mij eerlijk gezegd af hoeveel redelijke sets van argumenten en logisch onderzoek u nodig hebt om in te zien dat dit artikel de rauwe werkelijkheid en de even rauwe waarheid bijzonder accuraat omschrijft. Voor mij is het een grof schandaal dat schoonmakers meer dan een maand moeten staken om een paar euro’s meer te verdienen, terwijl de werkgevers van die schoonmakers blijkbaar onder nog steeds oorverdovend applaus miljoenen euro’s aan bonussen blijven opstrijken, terwijl ze dan ook nog eens met een uitgestreken gezicht durven blijven zeggen dat die schoonmakers “het bedrijf teveel kosten”. Hoeveel groter moet deze waanzin nog worden Bart, eer u de ware werkelijkheid begint te zien ? Ik vind dat onbegrijpelijk. In de Middeleeuwen zou men zulke bonusfiguren die zoiets durven beweren lynchen vrees ik.

      Vanzelfsprekend kunnen we zeggen dat de extreme loonverschillen overal ter wereld geblokkeerd worden, en aldus in stand gehouden, door politieke debatten tussen gesloten ratio’s. Dat hebt u zeer goed geformuleerd. Ik vind die oerdomme ratio’s ook ongelooflijk gesloten, maar of we nog de premissen daarvan moeten gaan onderzoeken om die debatten onmiddellijk van de tafel te vegen lijkt mij al te kras. Die premissen zijn al eeuwen lang gekend, en het zijn net deze premissen die dit artikel opnieuw zo haarscherp blootlegde. Het gaat altijd om hetzelfde Bart. Het gaat om geld. De enige premisse van belang die ik hier zie, en die niemand moet onderzoeken omdat ze al zo oud is als de straat, is dat geld voor die stinkend rijke werkgevers zeker niet als premisse mag onderzocht worden, en dat zij voor ontelbare werknemers onder aan de ladder (en voor werklozen ook) al veel te lang is onderzocht. Dit is geen tijd meer voor het onderzoeken van premissen : het is nu tijd om te betalen. Nu is het tijd dat die stinkend rijke werkgevers zeer, zeer zwaar gaan betalen, voor al het gegraai, gelieg en bedrieg dat zij tientallen jaren aan één stuk door ongestraft hebben gedaan. Premissen onderzoeken kunnen die werkgevers na dat verschrikkelijke betalen zelf, maar voor alle duidelijkheid, alleen “na” dat betalen. En na dat afdokken zullen we nog eens zien wie er dan “pech” heeft zoals u het zo zacht uitdrukte, op het einde van uw toch wel heel zachte, bijna omfloerste betoog. Na dat verpletterende betalen zullen die werkgevers alleszins niet meer spreken van “pech”, maar van datgene waarvan honderden miljoenen “lagere” werknemers en werklozen wereldwijd vandaag zelfs niet spreken maar alleen maar denken, en vrezen, en voelen : een catastrofe.

      Ik ben benieuwd, Bart, of u de premisse “geld” bij uzelf nog zou gaan onderzoeken eens u plots zonder geld zou vallen, zoals een groeiend aantal mensen vandaag aan de lijve moet ondervinden. Ik vrees van niet. Want dan is het redden wie zich redden kan. Op dat moment ben ik er heel zeker van dat men een beetje hulp zeker niet bij die rijke werkgevers moet gaan vragen, maar dat men die hulp van “lagere” werknemers en werklozen automatisch zal krijgen. Want die laatste weten op dat moment een miljoen keer beter wat “de werkelijkheid” is dan die rotverwende en arrogante, rijke varkens met hun bonussen. Het zijn deze bonusvarkens die wereldvreemd zijn en niet de anderen, en het zijn deze bonusezels die de echte profiteurs en de echte parasieten van onze samenleving zijn, niet de anderen. Hopelijk ziet iedereen dat nu eens eindelijk in.

      • Bart Haers (Brugge)

        Ik weet niet of u wel goed ziet dat ik inderdaad de graaizucht onder handen neem, maar ik neem vooral de argumentatie waarmee men dat verantwoorden wil of pleegt te verantwoorden aan de kaak stel. Natuurlijk is outsourcement een vorm van afwentelen van de kost en dan komen kleine bedrijfjes opdraven die de kuisploegen organiseren en in het zwart gaan werken, niet aanzien van de opdrachtgever. Maar toch, als u wist hoeveel “eenvoudige” jobs er bij de overheid geschrapt werden en hoe de FOD’s als bedrijven geleid worden, zou u mijn schijnbaar abstracte reactie wel begrijpen. de selectiemehtodes en verantwoording daarvan vormen nog meer een filter waarin de middelmaat voorrang krijgt, volgzaamheid en bereidheid tot eindeloze flexibliteit. Maar ik kan u en de auteur in de Volkskrant ook niet onthouden dat in elk systeem die extreme drijfveren aanwezig zijn. Het neoliberalisme is in die zin een zoveelste loot van een boom van menselijkheid die in onmenselijkheid ontaardt omdat men vergeet dat de financiële bottomline ergens mensen raakt, in hun inkomen, mar evenzo in hun waardigheid.

  46. Bart Haers

    Nicolai, er is een reden waarom je zo een welluidende Russische naam hebt gekozen, want je hebt de reden waarom je het kapitalisme zo stellig verdedigt goed onder woorden gebracht, alleen vrees ik dat zo een benadering niet alles kan oplossen. Ik ben tot de vaststelling gekomen dat de consideraties die tot oplossingen van een probleem niet zomaar volgens een systeem kan benaderd laat staan opgelost worden, al was het maar omdat er een wezenlijk verschil is tussen de particuliere sfeerm waar het ondernemen toe behoort en de publieke sfeer, waar het publieke, algemene belang de centrale notie is. En er zijn heel wat kweesties waar beide domeinen aan de orde zijn en altijd, mijn waarde, speelt het feit een rol dat het om mensen gaat. Daarom dient men ook te kijken naar de gevolgen die politieke maar ook bedrijfsecomische besissingen voor gevolgen kunnen hebben. Vliegen vang je niet met azijn, maar een dynamiek ontwikkel je niet enkel door het winstprincipe, ook motivatie, vakmanschap en zoveel meer hebben in het debat hun waarde en daar heeft het kapitalisme vooralsnog geen antwoord op, evenmin als het socialisme. Daarom heeft Jan ook niet helemaal gelijk zo heftig over de kwestie van de graaizucht zo heftig uit te pakken. Die is schadelijk als ze anderen in hun waardigheid krentk. Dat probleem wordt hier te weinig belicht.

  47. Nikolai Konstantinovich Tsjicherniev

    @ Jan FB is facebook.