Zeg geen dingen die je voordien nooit zei.

Over het Orwelliaanse wereldbeeld van Annemie Turtelboom.

“Het gaat om het detecteren van lonely wolves, jongeren die volledig in hun eentje via internet een “knip- en plakideologie” voor zichzelf samenstellen.” Zo omschrijft Annemie Turtelboom (VLD), minister van binnenlandse lopende zaken, haar nieuw mobilisatieplan tegen “radicalisering en polarisering”, speciaal bij de veelvuldig op het internet surfende jeugd. Op advies van criminologen Paul Ponsaers en Brice De Ruyver moeten scholen en verenigingen actief ingeschakeld worden in de neiging van jongeren om “zich af te zonderen” en zomaar op hun eentje te gaan grasduinen in de wereld van ideeën en levensbeschouwingen. Vroeg of laat komen ze bij Bin Laden terecht, zo leert ons professor Brice De Ruyver, voormalig veiligheidsadviseur van Guy Verhofstadt. Dus kunnen we dat schuinmarcheren maar beter proactief tegengaan en de kudde bijeenhouden.

Eerst iets over die “knip- en plakideologie”. Ik ben respectievelijk Vlaams-republikein, ecologist met sterke sociale reflexen, libertariër, bewonderaar van de utopische socialist Charles Fourier, en cultuurconservatief,- ik spreek dan nog niet over mijn andere aberrante en schier inconsistente voorkeuren en hobby’s.  Alles is voor mij –daarom niet voor anderen- deugdelijk samengesmolten in een behoorlijk functionerend conceptueel kader waarmee ik de wereld te lijf kan gaan, dingen kritisch kan analyseren, me kwaad kan maken, enthousiast kan zijn. Zonder twijfel gaat het hier om een bricolage, een knip-en-plak-ideologie. Kent u er een ander? Kan men op een andere manier een identiteit en een wereldbeeld vormen,- behoudens dan de complete brainwashing, het educatief pletwalsen, de totale nivellering, het klonen van compleet gehomogeniseerde individuen?

Laat die afwijking nu toch wel een wezenlijk aspect van onze westerse cultuur zijn: het vreemdgaan, Parsifal, de reine dwaas, de onnozele hals, de buitenstaander, de eenzame bricoleur…

Door nadere studie weet ik dat zelfs die Fourier de mosterd elders is gaan halen, gelezen en geplukt heeft wat hem het best paste,.. dus ook “geknipt en geplakt heeft”. Zoals alle filosofen. En volledig in zijn eentje! Die afkeer van de eenzaamheid en de zelfstudie bij de steeds in het zwart getooide Annemie, daar moet toch iemand eens een psychoanalyse van maken. Wie iets “alleen” doet, bakt er voor haar per definitie niets van, of begeeft zich in de zonde. Men kan zich nochtans afzonderen om velerlei redenen: naar het toilet gaan, om Nietzsche te lezen, om opera te luisteren, om te bidden, om gedichten te schrijven, om te masturberen, of om bommen te maken. Maar voor de minister is dat allemaal hetzelfde: wie zich buiten de kudde waagt, is een lonely wolf, een anomalie in de samenleving. Het onaangepast zijn wordt een kwaal op zich. En laat dat nu toch wel een wezenlijk aspect van onze westerse cultuur zijn: de deviantie, het vreemdgaan, Parsifal, de reine dwaas, de onnozele hals, de buitenstaander, de eenzame bricoleur (die in het verhaal, zoals bij Parsifal, de goegemeente redt uit haar sclerose).

En dan dat mopperen tegen radicaliteit, die doorlopend met extremisme verward wordt. Radicaliteit en polarisatie zijn het zout en peper van onze samenleving. Ik hou van mensen die weten wat ze willen en echt gekozen hebben. Omwille van haar ideeënloze ideologie beschouwt mevrouw Turtelboom echter de democratie als een vrolijke markt van instant-meningen, waarin zich een shoppende kiezer/consument lichtvoetig beweegt. Radicaliteit is daarin hinderlijk, hoekig. Het is juist deze ondraaglijke lichtheid die –terecht- gecounterd wordt door een andere visie op democratie: die van een latente burgeroorlog, of laten we het een gewapende vrede noemen. Een maatschappij die haar eigen dialectiek accepteert, –de idee dat alles wordt, uit tegenstellingen en conflicten. Respect voor andersdenkenden hoort daar bij, lankmoedigheid en compromis-bereidheid niet. We leven al ettelijke decennia in een context van het Belgische compromis en de consensus, en het systeem blijkt van geen kanten meer te werken. Het politieke midden is mentaal dood, elders in Europa en de wereld trouwens evengoed, en het behoort tot de perverse logica van de hedendaagse parlementaire democratie dat dit midden zich desondanks steeds weer opdringt als het centrum van de waarheid. Quod non: de waarheid zit helemaal in de marge. Geef mij maar Wilders, het Vlaams Belang, naast Gaia en de PvdA. Radicale visies die zich bij voorkeur meten met andere radicale visies. Zij lokken de waarheid als het ware uit haar schuilplaats. Het extremisme komt pas op de proppen, wanneer die confrontatie geweigerd wordt, en de polemiek plaatst maakt voor het enkelvoudig dogma. Maar ik zie vooral juist in het midden een weigering van de confrontatie, zie bijvoorbeeld het “cordon sanitaire”.

Dat er dan een paar mafkezen zich in naam van Allah willen opblazen met zelfgemaakt speelgoed, is dan niet het probleem van de radicaliteit op zich, maar vooral van de desbetreffende doctrine, in casu de islam. De ideologie zelf dus, niet de mate van engagement die men ervoor opbrengt. Dat vergt dus weerom studie, analyse,… confrontatie.

Talrijke gevaarlijke individuen gingen u voor

Maar daar wil mevrouw Turtelboom niet aan beginnen. Mensen die van een mening hun overtuiging maken, zijn per definitie gevaarlijk. Dus ook de Vlaamse separatisten, of de getuigen van Jehovah, of Greenpeace. Haar visie is dus liberaal-nihilistisch, om niet te zeggen: postmodern-fascistisch. Ze gelooft in niets meer, zeker niet in de vrijheid van het individu, zelfs niet in haar eigen gelijk of in de billijkheid van het systeem waarin ze functioneert. Ze wil gewoon beletten dat er zich identitaire kernen vormen van individuen of groepen die zich buiten het mainstream-denken stellen dat door de massamedia wordt ingelepeld.

De afwijking wordt dus een kwaad op zich, te remediëren met opsluiting of met een spuitje. Filosoof Michel Foucault waarschuwde er al voor: onze zogenaamde democratische “open samenleving” kan niet om met marginaliteit, die gemedicaliseerd of gecriminaliseerd wordt of, als het even kan, beide.

Plots wordt dat politiek nihilisme ook weer zeer religieus-kerkelijk en exorcistisch: het enkelvoud wordt als afvallig en heterodox beschouwd, vreemd aan de rechte leer, apocrief. De gelovige massa wordt op dat moment ingeschakeld als zelfcontrolerend organisme voor de duiveluitdrijving. En hier komt de Orwelliaanse dimensie van het verhaal om de hoek kijken: de minister wil ook dat oren en ogen worden opengehouden om “verdachte” bewegingen te detecteren en te melden. We hebben dus allemaal een meldingsplicht. De scholen en verenigingen, door de minister opgevorderd als antennes, zijn dan de ideale doorgeefluiken:

“Wanneer zij merken dat iemand zich afzondert en dingen gaat zeggen die hij voordien nooit zei, moet dat een signaal zijn om die jongere daarover aan te spreken. En wanneer dat niks oplevert, vraag ik dat ze de politie inschakelen.”

Tja, wie zou er zo allemaal dingen gezegd hebben die hij/zij voordien niet zei? Hebt al wel eens iets gedacht dat u voordien niet gedacht had? Neen? Dan zit u safe. Indien toch, dan bent u op het verkeerde pad. Nitwits als Jezus, Boeddha, hogervermelde Friedrich Nietzsche, Schopenhauer, Einstein,- zijn u voorgegaan, tot hun scha en schande. Allen hebben ze iets gezegd dat ze voordien nog niet gezegd hadden,- erger nog: dingen die voordien nog niemand gezegd had. En dat vies oud ventje, een zekere Immanuel Kant, die zich zo afzondert, wat doet die elke dag om halfvier, met zijn hoed en regenjas, zogezegd op wandel? Hmm… dit moeten we toch melden, waar is dat formulier ook weer.

De gelovige massa wordt op dat moment ingeschakeld als zelfcontrolerend organisme voor de duiveluitdrijving. En hier komt de Orwelliaanse dimensie van het verhaal om de hoek kijken…

In laatste instantie gooit de minister van binnenlandse camera’s zoveel kinderen met het badwater weg, dat men echt van cultuurnihilisme kan spreken. Het de facto plaatsen onder aanhoudingsmandaat van al wie zich even afzondert, produceert op het einde een Orwelliaanse hel, de oorlog  van allen tegen allen, wellicht het tegendeel van wat mevrouw Turtelboom in haar menslievendheid zogezegd beoogde.

Maar de strijd van Annemie is bij voorbaat verloren: hoe meer het afwijken verboden wordt, hoe aantrekkelijker. Het is juist de oppervlakkigheid van de consensusdemocratie en haar spectaculaire spin-offs, de valse mythe van de “warme” samenleving en de verplichte sociale cohesie, die jongeren op zoek doet gaan naar intellectueel houvast, naar engagement en diepgang. Een liberaal die zo’n daad van vrijzinnigheid, in de echte zin van het woord, verbanvloekt,- daar kan mijn verstand niet bij.

En euh…, à propos, is dit eigenlijk nog wel een lopende zaak van een ontslagnemende regering? Of zijn we onmerkbaar al in een nieuw regime binnengegleden, van de nieuwe orde-op-zaken, la Belgique nouvelle qui est arrivé? Een zakenkabinet dat via een wazige war-on-terror-doctrine, geleend van George W. Bush, de greep van de overheid op de samenleving verstrakt?

Ik zou zeggen tot de surfende jeugd: snel weg van deze plek! Google eens onder de woorden Nietzsche, Sartre, Kant, Schopenhauer. Blijf vooral zoeken naar dingen die niet voor het grijpen liggen, laat u niet Turtelbomen. En jawel, zoek gelijkgezinde lonely wolves, dat is nog zoveel prettiger. En ongemakkelijker voor het systeem.

Advertenties

21 Reacties op “Zeg geen dingen die je voordien nooit zei.

  1. Hallo Johan.
    Ik vind dit een heel goed stukje.
    een type foutje:
    Dat zit u safe
    Ik kan mijn gedachten niet zolang op een redeneren concentreren, maar ik vind dit een heel sterk stukje denkwerk met een overtuiging die ik voor zover ik kan bekijken deel.
    Dank je wel. Fijne Jaarwisseling
    Jet Kat

  2. En toch, en toch. Zo’n wet had misschien midden de jaren tachtig een zekere Gentse eenzame knip-en-plakker kunnen tegenhouden om later aan zijn Burgermanifesten te schrijven, en dan was er waarschijnlijk ook nooit een minister Annemie geweest.

    En ik kan ook geen monkellachje onderdrukken wanneer ik zie dat al die middenveldorganisaties die het een paar jaar geleden nog hun heilige plicht vonden om elke zweem van racisme onmiddellijk en stante pede ergens te kunnen verklikken, vandaag uit een heel ander vaatje tappen!

  3. De Turtelbooms van deze wereld zullen uiteraard repliceren: we hebben het niet over Fourier of Bakunin of Foucault, het gaat om de “echt gevaarlijke ideeën”.
    En wie zal daarover oordelen?

    Een aantal jongeren voelt zich inderdaad niet goed, doordat ze zich bewust zijn van al de bullshit rondom hen, en als we dat allemaal doodpaaien met “groepstherapie” en antidepressiva i.p.v. hen de tijd en de ruimte te geven om door te denken, dan reduceren we ons collectief tot deterministische robotten. Het cynisme ten top, en dan rest er ons niets anders dan alles met lede ogen aan te zien en ons te verkneukelen met lauwe standup comedy en “gewaagde” woestijnvisserij.

    Als ervaringsdeskundige heb ik de indruk dat het collectieve bewustzijn almaar gesofiskeerder wordt in het hersendood maken van eenzame wolven, en ik bedoel hiermee een veelal onbewust proces, geen complotten.
    Ik vraag me af of het vroeger niet gemakkelijker was in zekere zin om je eigen ding te doen en denken. Elk type mens is omzeggens in kaart gebracht en kan zich tegoed doen aan afleiding op maat en het herkauwen van aantrekkelijke ideeën.
    Voor elke “afwijking” bestaat er tegenwoordig een subcultuur gelinkt aan een krachtige marketingmachine, en de meeste radicale parels vallen daarbuiten en verzwelgen in de overload aan informatie.

    De fragmentatie en verstarring van de maatschappij bestendigt zichzelf, en spijtig genoeg kunnen enkel sensationele acties nog wat deining veroorzaken vrees ik, vandaar die wanhoopsdaden. Uiteraard nooit genoeg om mensen wakker te doen worden en blijven.

    Doet me terug denken aan iets wat Frank Albers onlangs schreef naar Liu Xiabo: “… Wij mogen namelijk schrijven wat we willen, daar kunt u dan weer alleen maar van dromen, maar wat wij ook schrijven, hoe puntig, helder, hard, beargumenteerd en juist onze kritiek op onze machthebbers ook mag zijn, onze geschriften halen geen mallemoer uit. Opiniestukken, pampletten, petities, manifesten, charta’s: zij vallen als rotjes in zee. Wij koesteren het recht op vrije meningsuiting, maar dat recht is soms ook een open gevangenis. Wij vliegen niet naar een werkkamp, wij mogen rustig doorfulmineren achter tralies van onverschilligheid.”

  4. Met schaar, plaksel en dat soort dingen kon ik nooit goed overweg, maar een consistente visie, die zonder tegenspraak of paradox de wereld te lijf wil gaan, daar schilt iets aanlokkelijks in en toch, weer niet. finaal wordt het een schotel zonder kraak of smaak. En ja, morgen vinden we iets, een inzicht, ons aangedragen door een soefi, waar we wel mee voortkunnen. Ach, criminologen? Kritisch zijn ze niet, maatschappijbevestigend des te meer.

  5. mooi zo, we moeten hard aan de Turtelboom schudden in plaats dat we in de schaduw ervan ons ophouden, in Puurs, met de trein op weg naar Mechelen. We mogen haar dank zeggen, haast was deze ingeslapen samenleving vergeten dat er ook huppelende zaken zijn. We zijn er ons meteen weer bewust van dat we staatsgevaarlijk zijn, heus wel goed en tof om weten. Ik zal nu weer overgaan tot de orde van mijn dag en wat bijeenharken. Daarna plak ik misschien wel een stukje ervan en eruit.

  6. Hei Johan,

    Ik was bijna vergeten waarom ik mij ooit weer op deze website had geabonneerd. Bedankt om mij eraan te herinneren. Keep on going with the good work!

    Een TBT (Turtelboomterrostist) wenst u nog rap ne goeien ouwe, en op^het gemak ne gelukkige nieuwe, met drie kussden inclusief,

    Karinneke

    P.S.: Matthias, zoudt ge eens niet kijken of we die madame niet voor een of ander hoger rechtscollege kunnen slepen met haar totaliutaire neigingen? Gij ook ne goeie en ne gelukkige, trouwens, :).
    `

  7. Heer Sanctorum,
    Ik herinner mij een gozer – hoe heette die man ook al weer? – die beweerde dat de aarde om de zon draaide en niet omgekeerd! Hoe gek kun je zijn? En dan die bezopen idioot die dierf in twijfel trekken dat God de aarde en alles erop en eraan in zeven dagen had geschapen… De uitvinder van de dinges… de evolutietheorie… hoe heet het?
    Nee, je moet zukke mensen opsluiten voor het te laat is, laat dat voor iedereen duidelijk zijn.
    Ik vraag mij ook af hoe Einstein ooit zo slim is kunnen worden. Eerst veel geknipt en geplakt, denk ik. En dan zelf ook flink nagedacht.
    Tsjah. In bepaalde gevallen mag het en dan weer niet. Dat knippen en plakken, bedoel ik.
    ’t Is een probleem.
    De Drs.

  8. Jan Braeken

    Van een zwarte tortelduif kan men verwachten dat ze zwarte gedachten heeft. Maar goed, welke duistere figuren hebben op haar en/of haar partij gestemd ? Wie heeft er (niet) proberen te beletten dat deze duif in de regering kwam ? Wie eist haar ontslag (niet) ? Wie heeft de stemmers op Turty zodanig beïnvloedt dat zij (niet) op haar stemden ? Ik vraag mij af hoe collectief een uitspraak of een daad is, en hoe collectief de verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid daarvoor is. Heeft iemand enig idee ? Invloed is toch omnidimensioneel en omnipresent ?

    Ik ken weinig zwarte duiven, maar zijn er soms mensen die er op duizend manieren voor zorgen dat ze zwart worden ?

  9. Jan Braeken

    Overigens wil ik van de gelegenheid gebruik maken om Johan en iedereen op dit forum mijn nieuwjaarswensen over te maken.

    Ik wens u allemaal het allerbeste voor 2011, in alle dimensies.

    Op emotioneel vlak wens ik u zowel individueel als collectief een fijngevoelige, warmhartige betrokkenheid bij alle mensen, dieren en planten, en de controle over de spiraal van elke gevoel.

    Intellectueel wens ik u een geduldige, volhardende en kritische zoektocht naar nieuwe kennis en inzichten in alle domeinen, en een even geduldige, onophoudelijke studie en zelfreflectie, die leiden naar een steeds grondiger en breder begrip van het grenzeloze netwerk van de oneindigheid.

    Politiek een uitgewerkte, unieke persoonlijke visie, een scherp geïnformeerde, eerlijk gemotiveerde en beargumenteerde keuze of afwijzing van vertegenwoordigers en hun openlijke of verborgen ideeën, en een snelle herkenning van corruptie, verspilling, financiële ongelijkheid en oorlogszuchtige destructie, in gedachten, impliciete intenties en daden.

    Financieel een permanente, weloverwogen keuze van collectief verantwoorde uitgaven en inkomsten, wars van elke vorm van hypocrisie.

    Spiritueel een oneindig hart, de volhardende ontwikkeling van vriendschap en liefde voor elk levend en reeds overleden wezen, en de lichamelijke expressie daarvan.

    Moreel het vervangen van een vage en algemene, theoretische en geïdealiseerde ethiek door een zeer gedetailleerde, specifiek toegepaste en gerichte ethiek.

    Medisch de moed, de gematigde, gedurfde experimenten en om uw eigen dokter, eigen psychotherapeut(e) en eigen sociotherapeut te worden.

    Wetenschappelijk een oneindige alertheid voor corruptie, leugens en bedrog.

    Ecologisch dagelijkse daden, elke seconde bewust van het milieu.

    Artistiek regelmatig het verrassende gevoel dat alles en iedereen een kunst is, een kunstvorm, en dat het realisme, surrealisme, kubisme, impressionisme en expressionisme, en zoveel meer vormen, overal herkenbaar zijn, samen met hun schoonheid, hun uitdaging en onbekendheid.

    Communicatief een grenzeloze openheid, eerlijkheid en vrijheid, in spreken, luisteren en zwijgen, in schrijven, e-mails en alle vormen van expressie.

    Praktisch en technisch de ontwikkeling van praktische intelligentie, handigheid, doorzicht en energie, en het volledige inzicht in haar samenhang met al de reeds vernoemde dimensies, afzonderlijk en verbonden.

    Tot slot de ontdekking van nieuwe dimensies in een grenzeloze fantasie.

    Met andere woorden,
    ik wens u een omnidimensioneel, oneindig nieuw jaar.

    JB

  10. Herman Pol

    Beste Johan,

    Dat het deugt doet zo een denkoefening van je , met je te mogen delen. Dank, wens je een productief jaar, dat is voor ons allen verrijkend …..moeten wij zelf ons niet gaan afzonderen, hoewel wij willen ook niet dat jij wordt opgepakt.

    Dank, en verder een voorspoedig jaar, naar lichaam en ziel

  11. Als er iets niet tot de taken van scholen behoort is het wel de organisatie van een fascistoïde raamwerk voor een toekomstige maatschappij van autochtone verklikkers.

    Als er al een andere bedoeling mee gemoeid is dan de media te plezieren vermoed ik dat het haar eerder om het detecteren en in kaart brengen van politiek incorrecte en regime-vijandige meningsuitingen te doen is.

    Want radicalisering en polarisering is in quasi alle aspecten waarneembaar door gewoon de moeite te doen om zonder begeleiding één niet-virtuele wandeling te maken door een gemiddelde Vlaamse stad.

    Alsdan kan men slechts met enorm veel moeite naast de gevolgen kijken van het gebruik der massaal mits gebruik van de dubbele nationaliteit uit de maghreb ingevoerde drugs en dito religie.

    Iemand die meent daar verklikkers voor te moeten gebruiken, is derhalve lui en ter kwader trouw of levert slechts het bewijs van eigen onmacht en onkunde.

    Als het ware een voorspiegeling van 2011 gekenmerkt door minachting van de Vlamingen, het volk en de voortzetting van hardnekkige volharding in de ontkenning van de feiten door struisvogelpolitiek of strategie van verdere verrotting.

    Turtelboom is een duidelijk voorbeeld van een politica van de laatste generatie alles-weters, waarvan de onbekwaamheid om hun valse beloften na te komen wordt herkend.
    Hun autoriteit zal niet alleen in vraag worden gesteld? maar uitgedaagd.
    Derhalve hopende dat mevrouw Turtelboom minder fascistoïde is dan haar wensen doen vermoeden, groet ik U allen.

  12. Marcel Van Lysebetten

    Ik vind het vreemd dat de filosoof van dienst niet verder komt dan een karikatuur.
    Ik wil nog aannemen dat er kanttekeningen kunnen worden gemaakt bij de voorstellen die op de schietschijf worden gehangen, maar van iemand die zich de pretentie aanmeet maatschappijkritisch te zijn verwacht ik toch analyses die over de grond van de zaak gaan, en dat is beslist iets anders dan de voorkeur die wie dan ook kan hebben voor zwarte kleren.
    Hoe komt het toch dat blogs en columns van Bas Heijne – om meer iemand te noemen – zo veel meer zeggen met zo veel minder woorden, zonder de namen van de groten der aarde onder de filosofen.
    Bij u vinden we die lijstjes wel als fallussymbolen ge-cut en ge-paste aan de paal van uw grote gelijk.
    Begin eens van een wit blad Sanctorum, nodig uw bewonderaars uit en maak eens een manifest over “radicaliteit” dat ook door intellectuelen die nooit van Turtelboom hebben gehoord te pruimen valt.
    Dat vergt natuurlijk studie, analyse,… confrontatie.
    U toch bekend, neem ik aan !

  13. Hoe komt het toch dat blogs en columns van Bas Heijne – om meer iemand te noemen – zo veel meer zeggen met zo veel minder woorden, zonder de namen van de groten der aarde onder de filosofen?

    Omdat Bas Heijne ook U blijkbaar gemakkelijk heeft kunnen indoctrineren met leugenachtige en politiek correcte zever heer Van Lysebetten.

    Meer bepaald de door U geciteerde Bas Heijne verstond het om onder de titel ” Verraad van het verlichtingsdenken” te laten noteren dat “de Westerse verworvenheden gebruikt worden als stok om de islamitische hond te slaan.” 😆

    Was Heijne schrijft is pure propaganda.

    Met dat doel pleegt hij een leugenachtige inversie die oetlullen die de actuele poco en ter ziele gegane kwaliteitskranten als De Standaard en NRC handelsblad lezen alsof het de gedrukte alsolute waarheid met een hoofdletter is, overgoten met een sausje kijk eens hoe goed wij kunnen relativeren: wég met ons!

    Hij wringt zich in alle denkbare bochten en kronkels op toch maar niet te moeten schrijven dat de Islam zoals beleefd door de overgrote deel van de mohammedanen beoordeeld volgens de maatstaven van de historische denkers van de verlichting een soort van donker zwart gat is.

    Het is een dhimmi die fascistoïde wandaden onder het tapijt wil vegen e, blinkt uit door intellectuele valsheid.

    Uw kritiek op sanctorum is dan ook ongegrond in die zin dat hij in tegenstelling tot het door U aangehaalde personage wél eerlijk is, niet liegt en ook niemand wil bedriegen met een vals argument als uw “met zo veel minder woorden”!

    U kan toch tellen? Welnu wij ook!

  14. Hilde Vleugels

    Ik vind inderdaad die kritiek van Marcel Van Lysebetten van een lachwekkende onnozelheid. Natuurlijk moet ook Sanctorum wel eens kritisch onder de loep kunnen komen, maar afkomen met Bas Heijne, een van de laatste overblijfselen van de poco-cultuur en daarom goed voor een “kerstessay” in De Standaard,dat slaat alles.
    En Lucky heeft gelijk: als men nu van één ding Sanctorum NIET kan beschuldigen, dan is het van cut-en-paste werk.
    Overigens is het begrip “radicaliteit” iets dat vrij frekwent door hem wordt geanalyseerd. Ik verwijs bijvoorbeeld naar:

    https://visionairbelgie.wordpress.com/2010/04/06/wie-is-er-bang-van-het-vlaams-belang/
    (Pleidooi voor meer radicaliteit en minder wolligheid)

    waaruit ik citeer:

    “…Het is ondertussen een torenhoog cliché om er Voltaire bij te halen, maar de verlichtingsfilosofie, de 18de eeuwse doctrine van rede en kritiek waarop Jan en Alleman zich beroept, komt maar uit de verf als ook de krachttermen, de hyperbolen, de snijdende satire en de ongezouten meningen op de proppen komen. Kwaadwillig verwart iemand als Biza-minister Annemie Turtelboom dan radicalisme met extremisme en zelfs fundamentalisme (“Er is geen plaats voor radicalisme binnen onze maatschappij”). Dat kan wel het standpunt zijn van een typische centrumpartij als de VLD, maar het echte politieke spectrum wordt uitgemaakt door radicale, polariserende partijen met een duidelijke ideologie, niet door mossel-noch-vis-kiesverenigingen die alleen hun machtsbasis willen versterken.”

    Hilde V.

    • Zo te zien bent u terecht niet opgezet met de idee dat we het denken in termen van verwezenlijkingen van anderen, maar dat zelf denken het ware is. Zelf meen ik dat het mogelijk is vraagtekens bij Voltaire of Rousseau te plaatsen, meer nog, wie daar niet toe komt, kan er zich geen rekenschap van geven dat onze samenleving niet met opwekkende of boeiende ideeën als ze die ideeën als zodanig overneemt. Bas Heijne heeft wel de verdienste dat hij het Verlichtingsdenken opnieuw als een denken voorop stelt, zonder echter zelf zover te gaan. Maar anderzijds, wie een Ayaan Hirsi Ali aanvalt op haar “verlichtingsfundamentalisme” vergeet dat zij ook persoonlijk een hele weg had af te leggen en dan kan men haar niet zomaar vragen origineel te wezen, wel dat ze vanuit de Islam bepaalde culturele en religieuze denkbeeld wenste af te breken.

      • Er liep dus iets mis: wel dat ze vanuit de Islam bepaalde culturele en religieuze denkbeeld wenste af te breken. dit zal beter verstaanbaar zijn: wel dat ze vanuit de Islam optredende het seculiere denken omhelsde en daarbij bepaalde vanuit de Islam komende culturele en religieuze denkbeelden wenste af te breken.

  15. Ronny Vander Haert

    Ik ben lang niet altijd akkoord met Johan Sanctorum. Maar met deze nieuwjaarsbrief overklast hij toch wel Hollandse pezewevers zoals Bas Heijne.
    Een schande eigenlijk dat zo iemand niet aan bod komt in onze kwaliteitspers. We zijn veel te weinig chauvinistisch. Als het maar uit het buitenland komt, dan is het goed.
    Ik heb in elk geval genoten van dit genadeloos schudden aan de Turtelboom. Meer van dat in 2011!

  16. Hierbij herhaal ik de woorden van Johan Sanctorum oftewel diens gedegen repliek op de angst(hazen) voor “lonely wolves” (ik voel me immers daardoor wat ‘geviseerd’) :

    “Eerst iets over die “knip- en plakideologie”. Ik ben respectievelijk Vlaams-republikein, ecologist met sterke sociale reflexen, libertariër, bewonderaar van de anarchist Joseph Fourier, en cultuurconservatief,- ik spreek dan nog niet over mijn andere aberrante en schier inconsistente voorkeuren en hobby’s. Alles is voor mij –daarom niet voor anderen- deugdelijk samengesmolten in een behoorlijk functionerend conceptueel kader waarmee ik de wereld te lijf kan gaan, dingen kritisch kan analyseren, me kwaad kan maken, enthousiast kan zijn. Zonder twijfel gaat het hier om een bricolage, een knip-en-plak-ideologie. Kent u er een ander? Kan men op een andere manier een identiteit en een wereldbeeld vormen,- behoudens dan de complete brainwashing, het educatief pletwalsen, de totale nivellering, het klonen van compleet gehomogeniseerde individuen? ” tot zover Johan S.

    Als men al eerst eens van vooraf aan heel transparant én duidelijk zou maken waar men finaal met dat breinwassen en educatief pletwalsen naartoe wenst te gaan (of te evolueren) dan zou dat al ‘iets’ zijn…

    Dat vaak heel snel – vanaf een welbepaald punt – totaal ‘de mist in’…

    Het is ook niet erg dat jonge mensen antwoorden zoeken (zelfs bvb. aan de andere kant van de wereldbol) waar hun leerkracht totaal geen antwoord op heeft… Is misschien wat frusterend maar : het weze dan zo maar…

    En persoonlijk heb ik zelfs nooit moeilijkheden met politici die ‘evolueren’ én ‘overstappen’… Alsof het nest waaruit je komt én opgroeit – met alle politieke voorliefdes die men dan met de paplepel meekrijgt – het enige en waarlijke is waar je vanaf den beginnen trouw moet aan zweren…

    Ik ben zelf een enorme ecclecticus en het internet maakt ook van mensen knippers- en plakkers. Zolang het opgebouwde maar werkt én zinvol is… Kan dat ook gezegd worden van de samenlevingsopbouw door politici die in het beste geval een blauwdruk hebben van het droomhuis dat ze wensen neer te poten…

    “Dakloos, zoals zijn hond” schreef Johan S. ergens. Mooi, niet?

    Ik mis politieke partijen die met een zinvol én transparant totaalproject naar hun kiezers gaan. Bij consensus zal men dan de verschillende droomhuizen moeten ‘over elkaar leggen’ (cfr. de regeringspartijen) om liefst van al dan een alsnog zinvol huis op te bouwen op basis van de voorkeuren van blauwdrukken waarop werd gestemd…

    En waarbij – liefst van al dus – geen wangedrocht te voorschijn komt dat totaal niet functioneel is, of wél voorzien is van totaal overbodige toeters en bellen… én waarin intussen de basic accommodatie toch lijkt te ontbreken of waarbij plots drie badkamers te vinden zijn én de living plots lijkt te zijn opgedoekt…

    Als ingenieurs zouden werken zoals politici dan heb ik het “vage” (nou ja 😉 gevoel dat niet zo veel van hun producten echt nog zullen werken… Met intussen die anderen die hopen dat deze lieden mislukken want dan zij zij terug ‘aan zet’… Wat een intrinsiek malafide systeem, zeg!

    Samenlevingsweefsel-opbouw (met daarin reflecties over hoofdprioriteiten, waarden, normen, standaards, human resources (wat hebben we ‘in huis’ én wat kunnen we hiermee optimaal uitbouwen), soort beleidstructuren dito leiderschapsstijlen (al naar gelang de module)… Dat het Rode Kruis is uitgebouwd zoals het leger verwondert me geenszins. Dat is trouwens een heel goede keuze. Het is daardoor superefficient én in noodtoestanden moet snel, kordaat én precies gehandeld kunnen worden… In sommige terreinen van het samenlevingsgebeuren kan je dan weer meer of hyper-democratisch zijn… In andere modules of schakels werkt dat gewoon niet… Dat zou steeds immens contraproductief zijn..

    Trap ik hier openstaande deuren mee in? Ik hoop van niet. Ik hoop dat mensen eens onbevooroordeeld én eigenwijs – maar steeds zinvol – kunnen gaan denken, terwijl ze intussen al dat mainstreamdenken over tal van ideefixen (waarvan nooit moet worden aangetoond welk intrinsiek nut die ten lange leste hebben) gewoon en rustig naast zich neer kunnen leggen…

    En het is toch normaal dat een mens evolueert, anders wordt… zoekt, op queeste gaat én finaal – soms na decennia-lang zoeken – datgene ontdekt waarin hij waarlijk voldoening vindt… En waarin hij zichzelf kan (aan)spiegelen, zichzelf kan en mag zijn om zich te ontplooien buiten de kaders dewelke door de encyclopedieen-schrijvers gesteld worden, meestal toch maar in functie van hun eigen achterban van de broodheren die hen onderhouden…

    Wat een geluk dat er zoiets bestaat als het internet, google, wikipedia en youtube waardoor mensen zich vrijelijk kunnen uiten én ook elkaar kunnen vinden, soms 1000-den kilometers van elkaar verwijderd.

    Ik heb op wikipedia ‘begrippen’ ontdekt waar ik mijn eigen levenswerk mee kan ‘duiden’ of waarmee ik zielsverwanten kan vinden of op het spoor ben gekomen van groepen die al sinds decennia (of eeuwen) of zelfs millenia bezig zijn met datgene wat me doet ‘staan’ en steeds blijvend laat ‘gaan’…

    Ik vind wikipedia gewoon fantastisch met haar gesystematiseerd begrippen-apparaat, haar vele talen (en dus begrippen in andere talen), met ‘see also’ én haar categorieen… waardoor – een verkenner (explorateur) zoals ik – in een mum van tijd een nieuw (onderzoeks)vld kan doorspitten op zoek naar bruikbare onderdelen/modules…

    Ik leer piano-spelen met tal van “youtube piano-tutorials”, en leer ‘het punt’ achter “akkoord-progressies” begrijpen en hoe je in feite tot songwriting komt.

    En met intussen Mister Google en Wikipedia als beste maatjes leer ik heel gesystematiseerd ‘screenen’ naar datgene wat ik écht wel zoek…

    De era van het ‘dictaat van de leerboeken’ én het ‘accident van de toevallige leerkracht die daar nu toevallig lesgeeft’ is daarmee voorgoed afgesloten.

    Iemand vertelde me ooit in Spanje : “google, wikipedia en youtube” worden de nieuwe lesgevers van morgen…

    Voor mijn lessen chemie en microbioogie (cytologie en histologie) vind ik heel gemakkelijk op youtube wondermooi geanimeerde, educatieve filmpjes… vaak veel beter – of meer verduidelijkend – dan het didactische materiaal van de ‘accidentiele lesgevers’… Ik heb zelf in het onderwijs gestaan dus mag ik mijn soort wel wat onderuithalen, he ;-. Ze zullen blijvend moeten bewijzen dat ze een meerwaarde zijn. Ziedaar de uitdaging voor hen.

    Laat de mensen maar zoeken en vinden wat écht wel bij hen past. Als de kleuterklas en het lager onderwijs de mensen op hun hongergevoel laten zitten dan gaan de mensen het zelf gaan uitzoeken. Wat wil je?

    Daarmee worden de mensen evenwel én intussen bevrijd van het keurslijf dat door de georganiseerde informatieverstrekking (lees : onderwijs) wordt opgelegd… met hun eindtermen die vaak heel goed zijn maar soms al even zoveel verduisteren i.p.v. te verhelderen… En die steeds het werk zijn van politici (en hun achterliggende, economisch, sociale, politieke, levensbeschouwelijke planificaties)… als het allemaal al zo systematisch (samenhangend) doordacht is, hé…

    De eindtermen van het onderwijs maken ons niet zomaar of automatisch tot meer verantwoordelijke én meer lucide (mede)mensen. En toch vind ik het bepaken van eindtermen ansich ene heel goede zaak.

    Ik mis evenwel nog steeds het “geleidelijk aan”, vanuit de kleuterklas, totaal en immer hypertransparant-blijvend heropbouwen (met speciaal daartoe ontworpen bouwdozen) van de samenleving(sweefsels), van een tribe van verzamelaars/jagers, over landbouwers tot het ontstaan van diversificatie én specialisatie d.m.v. de ambachten én haar gilden (en dus het ontstaan van de steden), van stadstaten, van koninkrijkjes en “GemeneBesten” om zo geintroduceerd te worden in de geindustraliseerde saqmenlevingen én om ten slotte aan te belanden in onze hyper- én vaak over-complexe samenlevingsmodules waarin heel veel toch enorm mank loopt.

    En waarbij dan ook gescreend wordt naar aspecten zoals “vervreemding”, “ontzieling”, “nonsense”,
    “defaittisme”, “cynisme”… die zodoende dan geen ver van je bed show’ meer zijn…

    En waarbij dus ook gefocust wordt op “nontransparantie”, “overcomplexiteiten” (of nontransparant-gemaakte enititeiten)binnen een samenleving (en het ‘gewilde/gestuurde’ of het ‘willens nillens’ van dit alles) zonder te willen vervallen in conspiracy… maar ook hier al evengoed het ene van het andere blijvend te kunnen onderscheiden.

    Leer daarentegen mensen eerst samenleven in een transparant gehouden gemeenschap, in kleinschalige leefgemeenschappen, op eilanden, op aardrijkskundige rijke gronden waarin alles groeit én alles in overvloed kan aanwezig zijn, tot beperkingen hierop… steeds transparant gehouden om de invloed hiervan te blijven overschouwen…

    Met samenlevingen die gebruik maken van eerst begrijpbare, uitlegbare “low technology” om pas – steeds maar in “geleidelijk aan”-modus steeds wat technischer te worden… wat dan diversificatie vraagt, specialisatie met mensen die dan een soort geheimtaal gaan spreken (een taalregister hanteren van hun vakgebied)… om ook te beseffen dat mensen totaal vervreemd van elkaar worden én de ene begod niet weet wat de zin is van iemand anders levensinvulling…

    Als je zo “geleidelijk aan” te werk gaat zal je merken dat je ‘vooruitgang’ als wonder-gegeven op een bepaald moment kan gaan ‘doorprikken’ als een illussie.

    Met alles wat we nu weten én kunnen vervaardigen, kan de wereld er terdege anders uit zien…

    Maar evenwel niet van vandaag op morgen… maar wel via een reconvertie… een “geleidelijk-aan”-transformatie…

    Leren we dat allemaal wel vanaf de kleuterklas, het lager onderwijs, het middelbaar onderwijs, het hoger onderwijs, het universitair onderwijs? Soms maken ze aldaar al te grote bokkesprongen (en verhullen heel wat intussen ‘oversprongen’ mechanismen)…

    Aardrijkskunde, toegepaste en/of experimentele archeologie, antropologie, menskunde, geschiedenis, micro-geschiedenis e.d. zouden “Basic” moeten worden aangeleerd én in hun onderlinge samenhang moeten worden gepercipieerd (of alzo worden voorgesteld dat je steeds The Big Picture op alles ergens blijft behouden)… Ik heb heel wat vragen over die fameuze ‘eindtermen’ én het achterliggend doel hiervan…

    Sommige mensen weten nog niet eens wat de zin is van nutsbedrijven, of weten amper dat openbare werken dus ‘werken van algemeen nut’ zijn die en die dan door ‘ambtenaren van de staat’ – betaald door belastingsgeld – uitgevoerd worden.

    Door vanaf de kleuterklas met bouwdozen te werken en dan heel progressief (lees : geleidelijk-aan)evoluerend naar “eenvoudige” samenlevingsvormen (met het leren inzien van het nut en de draagwijdte/actieradius van allerlei mogelijke jobs hierin) kunnen mensen meer begrip voor elkaars werk krijgen en leren inzien dat ze allemaal een radertje zijn van één groot mechanisch uurwerk waarin de ene niet ‘meer’ of ‘hoger’ is dan de andere.

    Als de media – en de TV-makers – aan dat aspect van samenleven én waarlijk zinvol constructief “samen werken” hun tijd zouden besteden (ipv al die spelletjesprogramma’s)…

    Ach… Annemie Turtelboom zal het waarschijnlijk heel goed bedoelen maar ik mis blijvend een zinloze en transparante samenleving, zonder BV’s… zonder het steeds uitgenodigd worden om op te moeten kijken naar de rijken, de welgestelden, naar ‘zij die het gemaakt hebben in dit leven’ én dus zij die in de heuvels leven…

    Ik mis een samenleving van anonieme kunstenaars… die hun ding ‘ongezien’ neerzetten en die betaald worden door een mecenas die het belangrijk vinden dat gezichtlozen “hun bijdrages” leveren aan de samenleving…

    Ik mis kleuterklassen waar daadwerkelijk gezocht wordt naar de werkelijke gaven en talenten van de kinderen, naar hun “elementen-configuratie”, naar datgene waardoorheen ze – als ze daarin kunnen begeleid worden – kunnen groeien en bloeien en zodoende meer gelukkige en zelfwerkzame mensen kunnen worden… En dit alles tot werkelijke meerwaarde voor het sociale samenlevingsweefsel waarbinnen ze zullen functioneren, én dus zonder al die domme ideefixen (zoals o.a. het Hoger-Lager-denken…)…

    Ik mis zinvolle “media”, “zinvolle TV”, zinvolle films, zinvol kunstwerk, zinvolle poitiek…

    Ik geloof niet in een Orwelliaans-Kafkaiaanse bureaucratie, noch in de grijsmakende gleichschaltungspolitiek… in finale dienstbaarheid van wat, van wie? De eerste politicus moet me zulks nog komen vertellen. Ik zal er graag wat tijd voor vrijmaken…

    Maar misschien snap ik het al vrij snel, om me terug te trekken als… willens nillens “lonely wolf”…

    Ik zou het écht wel veel liever anders hebben… én ‘doen’…

    Een einselganger
    in dienstbaarheid van datgene dat steeds de moeite waard is én blijft

  17. @madman kurtz

    Over die onverschilligheid in jouw slotzin (en alles daarvoor) : wat een rake analyse, man!

    Ja, het is juist : we kunnen ons ‘te pletter schrijven’. Geen mens die het leest of opmerkt.

    Of anders – of beter gesteld : het maakt finaal waarschijnlijk totaal geen zier uit.

    Wat ik zowat het afgelopen decennium persoonlijk heb ervaren omtrent “de menselijke conditie” (en een notie die geleidelijk aan hierover is gegroeid) is :

    de onmetelijke onwetendheid én ook het willens nillens (vaak totaal buiten diens ‘bedoeling om)zo pijnlijke onvermogen van de mens, wat intussen ook doorkruist wordt door onverschilligheid alom, en soms even zoveel onwil… en vaak ook onmacht… maakt de mens vaak tot een onbeholpen schepsel…

    Maar dit portret is niet helemaal daarmee niet af…

    Miscommunicatie en misvattingen zijn daarbij soms de gelukbrengers…

    En die onwetendheid gaat vaak met blindheid gepaard. En de laatste tijd begin ik me terdege evenwel af te vragen of ze het ook echt wél (kunnen) zien… Onwil kan blind maken. Maar hetzelfde geldt voor het onvermogen dat blind doet kijken zonder ooit te kunnen zien…

    Of – anders gezegd – waarover je geen noties hebt opgebouwd, kan je ook niet opmerken. Immers : een kwaliteit die ikzelf bvb. niet bezit (of waarvan ik het bestaan niet ken) zal ik zozijnde ook niet kunnen opmerken in een andere mens…

    We zijn blind voor datgene wat we niet kennen of waarover we geen ‘gestalt’ bezitten. Ooit zei Werner Herzog in één van zijn films over een witte luchtballon dat door een welbepaald natuurvolk niet kon worden waargenomen omdat het zich totaal geen beeld had gevormd van een groot bol ding dat geruisloos door de hemel zweeft…

    Of dat gegeven nu zo is of niet, blijft me een raadsel. Het onthult wel dat we voor vele zaken immens ‘blind zijn’.

    En elke mens zit gevangen in zijn eigenste tunnelvizie. Dat laatste is geen ‘psychiatrisch gegeven’. Het is een levenslange constante voor elke mens. Diegene die meent dat hij daarboven staat, leeft pas in een immense illussie.

    Toch heeft het me wat meer bezadigd gemaakt, kalmer, serener, milder…

    Soms vinden mensen bepaalde schrijvers geweldig.
    En als je dan precies zou gaan doorvragen waarom ze zulks ge fantastisch vinden dan is dat meestal voor totaal andere zaken dan datgene waarover die schrijver nu al heel zijn leven lang ‘een speerpunt heeft gemaakt’ en diens schrijverswerk heeft rond georganiseerd.

    Vaak wordt je geprezen voor zaken die je nooit zo bedoeld hebt én afgeschoten voor dingen die zelfs nooit in jezelf zouden opkomen…

    Heel wat mensen blijven bij elkaar omwille van de goedschikse prettige illussie én het ‘blijde misverstand’. Grappig, ergens… niet?

    En – gezien onze non-perfectie – is dat dus nog een aangenaam bijproduct van de vele onvermogens.

    Als ik daartegen dan ook weer eens naar youtube kijk, met mensen die laten zien ‘wat ze kunnen’… dan sta je anderzijds weer versteld te kijken.

    Veelal snappen we elkaar totaal niet. En misschien hoeft dat ook niet altijd.

    Ik ben voorzichtig in mijn uitingen over andere mensen. Wat weet ik – per slot van rekening – van elke andere mensen buiten mijzlef? Niet zo veel!
    Ik voel me zodoende nooit geroepen om te gaan oordelen. Veelal misslaat men de bal toch maar volledig.

    Dus, niet doen, beste mensen.

    Tracht datgene wat je grieft positief te verwoorden. Je bent tegen iets. OK, dat impliceert dat je voor datgene bent dat daar haaks tegenover staat.

    Welnu, leer finaal alles wat meer positief te formuleren en maak daarvan bouwstenen waarmee je een eigen bouwwerk optrekt. Verwonder daarmee de andere mensen.

    Ooit zag ik een film waarin gezegd werd : “Serieuze mensen spreken alleen over hun werk en over zichzelf”… Ik vond eerst dat soort van statement nogal grof… Tot ik ontdekte waarmee mensen anders vooral steeds bezig zijn, op cafe, aan de toog én op webblogs : ‘oordelen maken over andere mensen’ en ‘roddelen, tegen de sterren op’…

    Toen dacht ik weerom aan dat statement van die film en warempel : toen leek dat totaal anders ‘na te klinken’… Het was beslist niet langer zo “onjuist” meer…

    En weerom later kwam ik erop dat het echt wel juist is…

    Uiteraard kan je – misschien nog vele malen – beter over iemand praten – vol lof – en van wie je hemelsveel houdt én die je ergens bewondert én zodoende daarmee indirect iets over jezelf vertelt.

    Ik hou van een persoon zoals Don Justo. Die bouwt al meer dan 40 jaar nabij Madrid een eigen kathedraal.
    Waar convergent aangehouden inspanning finaal toe leidt kan je bewonderen op internet. Zoek zijn naam maar eens via google op en laat dan wat je aldaar ziet even op je inwerken.

    Je zal versteld staan.

    Ik kijk ook graag naar youtubes, naar het talent in andere mensen. Dat vind ik wondermooi.

    Slaap wel!

  18. Als ik het commentaar van Johan Sanctorum op Turtelbooms wens om ‘lonely wolves’ ( waarom alweer Engels?) aan banden te leggen lees en de verdere reacties op dit forum hier, dan voel ik voornamelijk boosheid omdat mensen het recht ontnomen wordt om op eigen gelegenheid hun levensvoering te bepalen. Ik begrijp die boosheid en ik sluit er me overigens bij aan. Maar ik wil twee kanttekeningen maken.
    a. laten we de omvang van het vrijwillig en bewust uitgevoerde knip- en plakwerk dan toch ook weer niet overdrijven. De psycholoog die ik ben vertelt me dat het menselijke vermogen tot zelfbepaling eerder beperkt is. Wij zijn vooral gemeenschapswezens, hoezeer sommigen dat misschien ook betreuren. Wie zweert bij de Verlichting heeft het misschien moeilijk met deze mededeling, doch dat is een verkeerde perceptie. Het feit namelijk dat onze zelfbeschikking veeleer beperkt is, legt ons de dwingende plicht op om van datgene wat we wél kunnen doen, het allerbeste te maken. Om die reden verzet ik me tegen elke vorm van imperialisme. Dat laatste bepaal ik zoals Edward Said zaliger: het streven om het eigen wereldbeeld over dat van anderen te doen domineren, met uitvoering van de bijhorende politieke en maatschappelijke maatregelen.
    b. dat brengt me tot mij tweede kanttekening. Ik constateer namelijk een wansmakelijk grote overeenkomst tussen de wens van de liberaal Turtelboom om “lonely wolves” te temmen en de extreem-linkse socialist Vandenbroucke, ooit lid van RAL, die via ‘herinneringseducatie’ de geest van kinderen wil manipuleren. Hoe is dergelijke overeenkomst mogelijk? Op die vraag bestaat maar één antwoord: omdat ze beiden doordrongen zijn van de imperialistische ideologie, die overigens ook door Verhofstadt, Esykens en nog wat andere figuren gedeeld wordt en die principieel en ten gronde anti-democratisch is.

    • Jan Braeken

      Een interessante commentaar van u, Jaak. Bedankt.
      Ik zag wel een tegenspraak in uw beschouwing. Enerzijds zou ons vermogen tot zelfbepaling beperkt zijn zegt u, – de vraag rijst dan uiteraard wat u precies met “zelfbepaling” bedoelt -, en anderzijds slagen bepaalde dictators er schijnbaar toch in met hun enorme zelfbepaling hele mensenmassa’s manipulatief te mobiliseren voor hun narcistische, imperialistische doelstellingen. Is het niet eerder zo dat sommigen een te grote zelfbeschikking hebben en anderen een te kleine, en dat de redenen voor die onevenwichtigheid een bijzonder ingewikkeld kluwen van aspecten of dimensies samenstelt (niet in het minst emotioneel en financieel bijvoorbeeld), een constellatie van factoren die niet alleen voor elke individu buitengewoon verschillend zijn, maar ook voor elk dorp, elke provincie en elke natie ? Hebben we daar nu, buiten Bush en Poetin, Hitler en Stalin, Sanctorum en Turtelboom, u en mij, geen 6,8 miljard voorbeelden van ?
      Ik ben benieuwd naar uw visie.