De zesde extinctie


 Over de charme van de mislukkingen de schoonheid van de catastrofe

PisaIn het Canvas-Terzake-programma van 7 maart j.l. deelde Prof. Etienne Vermeersch ons mee dat de bevolkingsexplosie op deze planeet schier onbeheersbaar is. Straks zijn we met 9 miljard, en het absoluut armste land ter wereld –Niger- heeft het hoogste vruchtbaarheidscijfer. Op geen enkele manier staat de bevolkingstoename nog in verhouding tot de beschikbare woonruimte, landbouwoppervlakte, grondstoffen, energie. De roofbouw is dusdanig, dat de uitputting van de planeet nabij is, en dan is het gewoon gedaan. Niet alleen met de menselijke soort, maar mogelijk met alle leven op aarde, bijvoorbeeld door een wereldwijde kernramp.
Ik begrijp wel niet waarom de alarmkreet van Vermeersch zoveel ophef maakte. De these dat de (hooguit lineair groeiende) voedselproductie de exponentiële bevolkingstoename nooit kan volgen, werd al ontwikkeld door de Britse econoom Thomas Malthus (1766-1834), die grote hongersnood, epidemieën en oorlogen als fatale maar noodzakelijke correcties zag op dat onevenwicht. Wat Malthus niet voorzag is dat, dankzij de industriële revolutie, die collaps een technologisch karakter zal krijgen, een totale ineenstorting van het aardse ecosysteem die mogelijk een einde zal stellen aan alle leven.
Zo’n uitdoving is zelfs geen uniek feit, zo wist de professor ons nog te melden: ze behoort tot een natuurlijk geologisch ritme. Sinds het Cambriumtijdperk (circa 500 miljoen jaar geleden, waar vermoedelijk de eerste levende organismen ontstonden) zijn er al vijf totale extincties geweest. Momenten dus waar alle leven op aarde verdween en er terug van vooraf aan te beginnen viel. Vermoedelijk zijn we weer zo ver, en is het vooral het ontaarde dier aan de top van de evolutiepyramide, dat deze catastrofe zou bewerkstelligen: de homo sapiens. Men spreekt nu van het antropoceen, als een nieuw geologisch tijdperk waarin die voetafdruk van de mens alles domineert: het zal ongetwijfeld het kortste van alle tijdperken zijn.
De vaststelling van de professor is boeiend, maar de wanhoop zat diep. Uit zijn woordgebruik en lichaamstaal sprak een soort angst, zelfs paniek,- begrijpelijk: als men de zesde extinctie als een natuurlijk gegeven aanvaardt, waarover moet men zich als ethicus en humanist dan nog druk maken? Als dit een antropologisch en zelfs een geologisch voldongen feit is, wat doen wij hier dan nog?
Voor ons, amorele misantropen, is dit anderzijds een opportuniteit. Nu de ethische druk wegvalt om zoveel mogelijk menselijke biomassa te conserveren, zou men eindelijk de schoonheid kunnen inzien van een orde die ook de homo sapiens op zijn plaats zet, en tot een tamelijk onbenullig-komisch intermezzo herleidt. Niet eens een voetnoot in de geschiedenis van de kosmos.
Het zou tot een esthetica van de vergankelijkheid kunnen inspireren, die wetenschappers en kunstenaars op een ander spoor zet, maar ook de economie, het politieke bedrijf, en uiteindelijk het dagelijkse leven ont-stresst. Leren omgaan met het einde, als keerpunt van een cyclus: misschien maakt dat het leven, zolang het nog duurt, zelfs veel opwindender. Ik ontgin een paar pistes.

Lees het volledige essay

Advertenties

17 Reacties op “De zesde extinctie

  1. Onze 4,5 miljard jaren oude planeet zal zich steeds herstellen door te reageren met wat de mensen ‘rampen’ noemen, maar in feite heel doodnormaal is. Wij leven tenslotte op een levende planeet. De menselijke soort zal het nooit zolang overleven als de dinosaurussen hebben gedaan, nog niet eens bij benadering. De mens neukt zich letterlijk dood.

  2. Nemo Xeno

    In het OerKnal-Universum – het enige dat door wetenschappers onderzoekbaar is – gaat alles volgens deze logica en overheerst en overleeft de sterkste (dat denkt hij dan toch) en/of drijft iedereen op de doelloosheid der dingen, en berust elkeen in zichzelf en dat genereert dus al evengoed een soort immense onverschilligheid, onmetelijke willekeur, een oeverloos onvermogen en een totale doellossheid, richtingloosheid en stuurloosheid… met inderdaad mooie verhaaltjes zoals ‘mensenrechten’ en ‘grondrechten’ en ‘grondwetten’ én ‘soevereiniteiten’ als mythen van mensen die vaak enkel maar zichzelf kennen (m.a.w. aan hun kleine eigenbelang denken)maar zich filantropisch voordoen.

    Het ‘Nihil’ uit de “Neverending Story” doemt dan op waarin Vrouwe Justitia van de soort homo sapiens een Geblinddoekte Dame is die gerechtigheid veinst maar enkel elke dag een wansmakelijke show presenteert met een media die als aasgieren hierop neerstrijkt en de llende breed uitsmeert want zulks verkoopt goed… met exhebitionisme voor voyeurs…

    Finaal mondt zulks allemaal uit in heel veel menselijk onvermogen en onwil en totale stuurloosheid.

    In deze biotoop overheerst – of kiemt weelderig – het cryptonazisme, alle filosofische of politieke terminologieen die deze groepen zichzelf geven ten spijt…

    En wie zich inzet voor iets anders, bvb. een celestijns universum moet duchtig oppassen dat dit gegeven al niet van binnenuit en vanaf het begin reeds wordt aangetast. Die persoon van zo’n 2000 jaar geleden weet er alles van.

    Maar ik snap dit essay wel. Ik kan daarin gevoelsmatig en in totale onmacht verzonken totaal meegaan.

    Misschien is een focus-shift voldoende om het leven een doel, een zin, een richting te geven. Anders zink je weg in het Zwarte gat van het alles verslindende Niets.

    Maar al evengoed toegegeven : we leven vanuit dit universum (macroscopisch, mesoscopisch en microscopisch tot in onze cellen en genen en atomen en subatomaire deeltjes)en wie voelt niet de ellendige onmacht in en over dit alles tot in het diepst van zijn weefsels en vezels?

    Als gevoelsmens voelen we ons vaak stuurloos. Geef je aan dat ‘dwalen’ toe of ben je gericht op iets. Vaak is zelfverwerkelijking ook maar een soort bedrog. Dat is juist.

    Je kan inderdaad zeggen dat dit leven niets meer is dan een zeepbel die plots openspat en dat alle andere ‘gerichtheden’ dan maar niets meer zijn dan een ideefix, utopie, dagdromerij, smoesjes, fabels, sprookjes…

    Wat is het alternatief? Dat we elkaar de kop inslaan in naam van het ToetErTochNietToe?

    U hebt gelijk dat de atheisten zo ook hun eigen hemel wanen en ooit hopen bij de uitverkoreren te zetelen…

    Het Niets laat finaal enkel gebeuren dat de mens erop los leeft… en defaittistisch wordt… De “wat je ook doet, het heeft allemaal geen belang”-mentaliteit overheerst dan alles, dus ook de politiek…

    Ieder voor zich en het zich voor zichzelf…

    TJA… Waarom en waartoe schrijft u dan artikels op een eigen website en via facebook enz. en maakt u zich druk over de gangbare politiek in Belgie?

  3. Nemo Xeno

    Alleen diegene die in het Niets niemand tracht te zijn

    – en de onverschilligheid, de willekeur, het onvermogen en de onwil van antwoord dient met datgene wat voor hem of haarzelf nu net wél het verschil maakt, met daarbij zichzelve een richting gevend met focus, met aandacht en een diepe hoop, een hoog verlangen, een trouwe wens, een kinderlijke verwachting omtrent een naief geloof in een Vaderlijke Belofte die ooit werd gemaakt –

    die zal vermogend en wilsvol doorheen het leven gaan en de vreugde kennen van waarlijk verlichte werelden binnen universa buiten dit OerKnalUniversum die we ons nauwelijks kunnen voorstellen.

    Ja, die zal in staat zijn om astraal te reizen in een doorheen zijn eigenste universum-zijn.

    Wie kan luisteren naar de Innerlijke Stem van de Inwendige Intelligentie die al onze fysiologische processen regelt zal ook het Kompas vinden om nooit het Noorden bijster te worden.

    We zijn wat we geloven, hopen, verwachten en van daaruit doen of laten. Het gaat er niet om om iets te bewijzen, en al zeker niet om in competitie met anderen te gaan.

    Wat je overal om je heen ziet – waar de meeste mensen zich druk om maken of in willen ‘scoren’ – is niets meer dan een immense schijnwereld vol valse en totaal onnodige behoeften… en heel veel lawaai om de stilte van het hart niet te hoeven horen …

    Maar daar moet elkeen voor zichzelf ten gepaste tijde zelf achter komen…

    En het blijft juist dat enkel diegene echt vrij is die daarvan gaandeweg los komt en de vergankelijkheid van het Niets in zichzelf laat imploseren en hieraan niet deelneemt en het Niets in haarzelf laat verdwijnen.

    Ons Universum – en diegenen die haar ‘denken’ en in deze wereld met veel bravour verkondigen – zijn slechts schimmen in een slechts tijdelijke en dus totaal vergankelijke schijnwereld, vol met nog vele andere blauwe planeten zoals de aarde en met ook een soort homo sapiens die evenwel allemaal te ver van elkaar afgelegen zijn en aan de wetten van de zwaartekracht zijn onderworpen om elkaar te ontmoeten. En wat zou hiervan de meerwaarde zijn? NIETS! We zijn nog niet in staat anderen van onze eigen planeet te begrijpen. Wat zouden we met al even zovele culturen op andere planeten moeten gaan aanvangen? Finaal hebben luciden – “fictie”-schrijvers genoemd door de schimmen van onze wereld – al zowat alle mogelijkheden uitgetekend van het leven op andere planeten. Op die andere planeten zullen ze al net dezelfde oefening hebben gemaakt.

    Ons Universum is slechts een flauw afschijnsel van datgene wat steeds alle moeite waard is. Ook dat soort bewustzijn zal op andere planeten ook heersen maar daar dreigt ook al het even verschroeiende Niets.

    Dit leven is niets meer dan één grote Rite de Passage… een sjamaanse queeste waarbij de heftigste gevangene zich ook nog vleugels kan geven.

    Wie dagenlang op desolate zandstranden wandelt loopt zichzelf – via vele Portalen – een wereld in waarvan geen moderne filosoof op aarde in staat is om daarover iets zinnigs te schrijven.

    Ik deel het Niets van de adeisten niet, noch hun hang naar zinloosheid.

    Deze wereld kan wel degelijk anders zijn. Het hangt allemaal af van geloof, hoop, focus, aandacht, lofprijzing en dankzegging aan Diegene die steeds alle moeite waard is om ‘ervoor te staan én steeds te gaan’.

  4. “Onze 4,5 miljard jaren oude planeet zal zich steeds herstellen door te reageren met wat de mensen ‘rampen’ noemen, maar in feite heel doodnormaal is. Wij leven tenslotte op een levende planeet.”

    Bullshit! (Natuur)rampen zijn geen reactie op wat wij als mens doen. (De aanbidding van moedergodin Gaia is duidelijk aan een opmars bezig.)

    En dat onze planeet leeft klopt ook al niet. Het is niet omdat de planeet krioelt van het leven, dat ze zelf leeft. Het is niet omdat een salamander op een steen zit, dat de steen zelf ook wel zal leven.
    Het is niet omdat ons brein gelijkenissen vertoont met een computer, dat ze hetzelfde zijn. Het is niet omdat de planeet zelf-regulerende systemen heeft die doen denken aan de homeostase bij levende wezens, dat de planeet “leeft” zoals gedefinieerd door de biologie. (prikkelbaarheid, veroudering, voortplanting, groei, metabolisme etc.) (http://nl.wikipedia.org/wiki/Leven#Kenmerken_van_leven)

    • Op een dode planeet is geen leven mogelijk.

      • De evolutie van het aardse landschap is een fysisch en chemisch proces. (De evolutie van) het leven is een biologisch proces, met DNA en RNA als bouwstenen. Een planeet kan zich niet voortplanten.

        Blijkbaar is het voor u zo simpel als: “wat is een dode planeet? Een waarop geen leven mogelijk is. Als er leven op is, kan het geen dode planeet zijn.”

  5. Nemo Xeno

    Als je de mens op microscopisch vlak bekijkt, dan is dat een enorm gekrioel van leven…

    Ook de aarde – de optelsom van alle ecologische systemen samen – ‘leeft’ wel degelijk op basis van een alomvattende intelligentie waarvan deel-dirigenten in elk levend wezen doet wat ze aldaar doen…

    Onze Interne Intelligentie heeft onze definities noch ons wetenschappelijke bewustzijn van de alerte mens dito diens zenuwsystemen waarmee deze alertheid wordt gestuurd (en waarmee me slechts wzaig kunnen kijken en horen en voelen) niet nodig om als grote mysterieuze solo alsnog allerlei dirigent-operaties uit te voeren in ons lichaam opdat een zekere vorm van homeostase zich kan voltrekken tegen ‘slechter weten in van de alerte aap in ons’. “Ook al denk ik niet, dan ben ik alsnog” – het geleuter over “ik denk dus ik ben” dus daargelaten – dankzij de in ons allen werkende intelligentie…

    Elke mens draagt in zich de gehele evolutie mee en – ‘geloof het of niet’ – als er alleen maar stenen waren in het begin dan bezat die steen ook al de blauwdruk en al evengoed alle materialen om van daaruit doelbewust te migreren… en te worden wat het is binnen een differentiatie met anderen waardoor het is wat het is. In het Eerste Materiaal van de Oerknal zat dus al heel het bouwplan van alles en waarschijnlijk bezit ook elk element van het periodiek systeem in haar subatomaire wereld al het andere waardoor het zich nu net kon gaan differentieren…

    De elementen ‘vonden’ elkaar en ze wisten al wat ze aan elkaar hadden omdat ze hun rol en functie in het geheel steeds wel wisten…

    Alles weerspiegelt zich in alles. Het ‘ding’ – zoals ons dat binnen de termen van de ‘universalia’ geopenbaard wordt – treedt enkel op de voorgrond met zijn kenmerken en eigenschappen dat sensibel is gemaakt voor onze zintuigen en op basis waarvan wij ons modellen gaan vormen (theorema’s)over die ‘dingen’… ofschoon onze Interne Intelligentie precies weet wat het ‘ding’ ansich is en wat het moet doen (ook al zijn wij bewust aardsdomme mensen…).

    De bewuste mens is vaak de idiote spelbreker-betweter van de waarlijke intelligentie. De moderne mens is – wat ‘spirit’ betreft – een oeverloze dommerik van jewelste.

    Vanwaar de zin immers om uit het ene wezen het andere te doen ontstaan als ‘symbiont’ (waarmee het gaat samenwerken) of als ‘voedsel’ (waarvan het afhankelijk is)? Hoe leg je dat uit in termen van prefactum-afhankelijkheid? Hoe komt dat het voordien al kon bestaan terwijl het daarna iets ‘schept’ waarvan het dan zelf afhankelijk wordt? Ook op dat vlak heb je nog steeds het mysterie van de kip of het ei… De stap tussen ‘dode materie’ en een eukaryoot of prokaryoot is een immense stap en ‘eenvoudige levende wezens’ bestaan niet… Het meest eenvoudige is de stamcel van al het andere… Zelfs dode materie – van waaruit dan die eerste levende organismen zijn voortgekomen – had in zich alles om de belofte van dat ‘eerste leven’ te gaan bewerkelijken/garanderen…

    Wie echt iets weet van ‘het leven’ wordt heel stil. Die houdt zijn mond!

    De huidige wetenschap staat nog maar in babyland… We zullen er spoedig achterkomen dat de wereld van de subatomaire deeltjes ook al een soort uitdijnend heelal is (een spiegelbeeld van de macrowereld op de schaal van de galaxi)…

    De mens denkt van zodra hij alles in kaart heeft gebracht – én het ‘snapt’ – hij daardoor zelf een soort ‘schepper’ is geworden die het beter weet dan datgene dat vanuit zichzelf alles laat differentieren met een doel en richting…

    Definities zoals ‘Kenmerken van het leven’ dienen steeds een bepaalde levenshouding op basis waarvan filosofieen worden ontwikkeld die ansich een soort apologieen zijn van diegene die gelooft in wat hij wilt geloven…

    De reductionistisch-positivistische wetenschaps-zienswijze is maar één manier om naar de werkelijkheid te kijken…

    Hoe weet een koe dat het aan stenen moet likken omdat het een tekort heeft aan mineralen? Het is die Interne Intelligentie die de koe in haar mesowereld (de wereld waarin ze als organisme staat) doet zoeken naar een steen om eraan te likken. En koe heeft geen last van tal van denkwijzen en modellen van haar alerte bewustzijn. Zij doet wat haar instinct haar geprogrammeerd heeft en geeft het directorschap over aan de Interne Intelligentie.

    Onze manier van denken verblindt ons veel eerder dan dat het ons doet ‘zien’.

    We staan nog nergens, Bart. Of we staan weerom zover om onszelf totaal te gaan vernietigen. Het ‘alles is toeval’-paradigma is niets meer dan een geloof dat tot dogma wordt verheven in het heiligdom der heiligheden van de zichzelf verheffende mens die zichzelf zogenaamd relativeert. Achter deze valse bescheidenheid gaat finaal een monster van egoisme schuil dat alleen zichzelf kent en filosofieen aanhagnt waarmee het zichzelf legitimeert.

    Mensen zoeken zich meester naar eigen smaak dito filosofieen die dat onderbouwen. En soms worden die mainstream en daarna zijn ze weer af om nadien herontdekt te worden… Ook dat is geen lineair gebeuren maar veel eerder spiralisch (niet echt helemaal cyclisch)… Het is een helix, zoals het DNA zelve…

  6. Jet Haanstra

    Ik heb Johan Sanctorum deze lezing zien geven. Toch wel indrukwekkende spreekstijl. Maar nu ik de tekst lees, snap ik het ingewikkeld spel van verbanden veel beter. Het is een echte architectuur van ideeën. Ook doorspekt met veel humor voor insiders (“de Marnixring als verzamelplaats voor een buitenaardse exodus van de wereldelite”?).
    Het is geen pessimistische tekst zoals sommigen beweren, maar veeleer een verkenning van het stoïcisme, de eudaemonia. Waarbij Heidegger op de achtergrond blijft brommen, met zijn Sein zum Tode.
    Ook het persoonlijk omgaan met ongeluk en tegenslagen, vooral via technische attributen, bekijk ik nu helemaal anders. Het ding als tuig (Zeug bij Hedegger) is een ongeluksbrenger, maar tegelijk een verzoener met de dood.
    De menselijke beschaving als slapstick. Hoe zouden we onszelf nog ernstig kunnen nemen?

  7. Er zijn nu eenmaal mensen die voor elke oplossing een probleem weten te verzinnen. Een levende planeet is een planeet waar leven op mogelijk is. Op een dode planeet zijn geen ‘stoffen’ aanwezig, of zijn de omstandigheden van dien aard dat aards leven zoals wij die kennen mogelijk maakt.

  8. Wat is er mis met dit artikel? Dat het even oppervlakkig ebn hysterisch is als het interview waartegen het reageert? Nee, het is tenminste veel beter geschreven. Dat het vrolijke fascisme dat erin wordt gepropageerd even afstotelijk is als het technofascisme van Vermeersch? Nee, al luiden beiden de facto de doodsklok over miljoenen mensen die arm zijn, ver weg wonen, en zelf niks in de pap te brokken hebben – Vermeersch pleit onomwonden voor eugenetica op de allerarmsten; Sanctorum ziet tenminste theoretisch ook de eigen dood onder ogen.

    De technocatastrophe is natuurlijk een feit, maar niet om de redenen die worden aangehaald. Er is immers nog lang meer dan genoeg voedsel is om iedereen ruimschoots in al zijn behoeften te voorzien, maar een groot deel daarvan wordt weggegooid of vernietigd, of is onbereikbaar voor zij die het nodig hebben, ter bescherming van de markt/macht van… vul zelf maar is. Verspilling is, evenals schaarste, geen natuurphenomeen maar een machtsrelatie. tot zo ver de oppervlakkigheid.

    De bevolkingsexplosie is geen oorzaak maar een gevolg van de industrialisatie, en de curve is niet exponentieel maar sygmoïdaal: eens een bepaald ontwikkelingspeil bereikt neemt de bevolkingsaanwas af om zelfs geheel te verdwijnen. Het probleem is dat dit proces gepaard gaat met een maatschappelijke organisatie die onbeperkte economische groei als absoluut dogma heeft, terwijl de planeet eindig is. Maar ge kunt er niks aan doen, nietwaar? Want wat betekent “een individu” nu eigenlijk? Het typische liberale discours; ge zijt “absoluut vrij”, maar ge zijt volledig gedisconnecteerd, dus hebt absoluut niks te betekenen. Niks geen verantwoordelijkheid, hoera! We zijn allemaal prutsers, nietwaar? U ten dode amuseren is uiteindelijk ook maar een variant op de aardontvluchtende drietrapsraket. Tot zo ver de hysterie.

    Sanctorums stuk stelt geen einde aan het doemdenken, het is er de ultieme vervulling van, een verlengstuk van het heersende vertoog, een lichtgekleurde variant op het dystopische ideaal van de Slechte Mens, tegenbeeld en dus copie van de Goede Mens uit de humanistische traditie. Het blijft gewoon elementaire classieke logica waar een beetje mee gerammeld is.

    De echte wereld is niet classiek. De werkelijkheid is tragisch van nature: de kleinste handeling kan de grootste gevolgen hebben, al hebt ge geen idee welke gevolgen. Ge hebt er geen controle over, maar ge blijft wel verantwoordelijk. Amuseert u in dat weten, dan hebt ge iets gedaan, in plaats van u achter uw on-zin te verschuilen.

    Het kleine maakt een groot verschil.

  9. “Er zijn nu eenmaal mensen die voor elke oplossing een probleem weten te verzinnen.”

    Ik weet niet over welke “oplossing” (en probleem) u het heeft…

    “Onze 4,5 miljard jaren oude planeet zal zich steeds herstellen door te reageren met wat de mensen ‘rampen’ noemen, maar in feite heel doodnormaal is. Wij leven tenslotte op een levende planeet. […] Een levende planeet is een planeet waar leven op mogelijk is. Op een dode planeet zijn geen ‘stoffen’ aanwezig, of zijn de omstandigheden van dien aard dat aards leven zoals wij die kennen mogelijk maakt.”

    De aarde heeft géén “koorts” (zoals Al Gore beweert). En wat wij als “rampen” bestempelen zijn géén “herstellingswerken” van de planeet.

  10. Johan Sanctorum

    Commentaar op Karin: Eindelijk eens iemand die spreekt met kennis van zaken.

    JS

  11. Werner Van Echelpoel

    Sorry Karen, fascisme vind ik toch nergens terug in deze tekst. Toen ik hem de eerste keer las, werd ik eigenlijk nogal depri. Bij tweede lezing moest ik geweldig lachen. En na een derde lezing liet ik de tekst in verwarring achter, of omgekeerd.
    Zonder twijfel is hij niet alleen meta-ecologisch maar ook meta-politieK, en dat is een pluspunt. Politiek is er niks mee aan te vangen. De linksen en groenen zullen hem afschieten, de liberalen, conservatieven en échte fascisten al evenzeer.
    In de slotparagrafen schemert er wel iets van hoop door: het idee dat de elites niet zullen overleven, en dat hun vluchtweg puur hypothetisch is. (Wachten op Godot)
    Dat roept alternatieven op, voor het volk, de massa, de machtelozen en onwetenden. Dat kwam toch in me op, zo naar het einde toe.
    Voor de rest akkoord: prachtig geschreven tekst.

  12. Het soort massa-eugenetica op de allerarmsten waar Vermeersch ongegeneerd voor pleit wordt al aangekondigd in het Lugano Report:

    http://www.newint.org/features/2000/01/01/capitalismsfuture/

    Voor de slechte verstaander: dit is fictie, geschreven in de wetenschap dat ze spoedig ingehaald zou worden door de feiten. De volgende logische stap wordt ons door twee eminente Duitse wetenschappers aangereikt:

    http://www.staff.uni-marburg.de/~rohrmann/Literatur/binding.html

    Ik laat het aan de goede verstaander over om uit te maken of dit fictie is…

  13. In één van de laatste afleveringen van Southpark ‘funnybot’, wordt een robot geportretteerd van Duitse makelij die een rijzend talent is binnen het comedy circuit. Zijn laatst geplande act bestaat dan ook in het uitroeien van de mensheid als ultieme grap.