Wordt de jeugd echt dommer? Of hebben wij haar niets meer te bieden?

Telkenmale het schooljaar in september een aanvang neemt, is dit een gelegenheid voor allerlei zelfverklaarde experts om de maat te nemen van het Vlaamse onderwijs, en, meer nog, van de schoolgaande jeugd zelf. Deze zou een schrikbarend gebrek aan eruditie vertonen en de “klassieke cultuur” links laten liggen om zich al rappend en SMS-end door het leven te begeven. De klaagzang begint met een verwijzing naar het hoge aantal spelfouten waaraan tieners zich bezondigen, inclusief een sneer naar het internet, schakelt dan een versnelling hoger via de teloorgang van het Latijn, Grieks, en uiteraard alle schrijvers die zich in die taal uitdrukten, om te eindigen bij een algemene vaststelling dat het met onze beschaving steil bergaf gaat.

Fijn Latijn

Dat laatste is waar. Alleen,- wie zijn wij om de jeugd verantwoordelijk te stellen voor de rotzooi waarin ze terechtkwam? Eerder zou men kunnen opperen dat een land waar alles vierkant draait, op een planeet die ecologisch naar de haaien gaat, dankzij een menselijk vernunft dat straks wel naar Mars vliegt maar een lek in een kerncentrale met krantenpapier probeert dicht te stoppen, alleen maar een opgestoken middenvinger verdient.

Het latente cultuurpessimisme is dus misplaatst, het classicistisch gedram al evenzeer. Dat gezellig-verwaand geneuzel van een klassieke zender als Radio Klara bijvoorbeeld, alsof het allemaal nog een eeuwigheid kan meegaan (elke namiddag: “Op de koffie bij Bach, Beethoven en Brahms”),- ik krijg het ervan. Wat voor een cultuur willen we onze pupillen eigenlijk verkopen? Onze Europese beschaving heeft Rembrandt, Shakespeare en Beethoven opgeleverd, maar ook de heksenvervolgingen, Auschwitz en het Eurovisie-songfestival. Het gruwelijke, het obscene en het wansmakelijke zijn geen antipode van die klassieke hoogcultuur, ze lijken er veeleer deel van uit te maken, ze vormen er één geheel mee. Sterker nog: misschien heeft de ene wel het andere voortgebracht. Ik denk aan de raakzone tussen de romantisch-decadente sfeer van de Donaumonarchie (het Wenen van vóór 1914, waar de genieën elkaar voor de voeten liepen) en de daarop volgende slachtpartijen van de eerste wereldoorlog waarin de Europese jeugd probleemloos werd opgeofferd. Of de spirituele band tussen Wagner en Hitler. Of, sterker eigenlijk nog, de geniale armoezaaier Van Gogh, wiens Zonnebloemen vandaag een ideale belegging vormen voor speculanten die tussendoor ook suiker en rijst opkopen om de wereldprijs hoog te houden. Natuurlijk hebben Wagner en Van Gogh dat niet gewusst, maar moeders van massamoordenaars zijn er ook met de beste bedoelingen aan begonnen. Zo is ook al dat gezeur over de klassieke talen en de teloorgang van het fijn Latijn in de humaniora (nog zo’n beladen woord) van de pot gerukt. Het Latijn is natuurlijk de taal van Horatius en Ovidius, maar de barbaarsheid van de Romeinse cultuur was grenzeloos, en dan beledig ik nog de oorspronkelijke barbaren,  waarmee “primitieve” volkeren werden aangeduid die geen mensen voor de leeuwen gooiden. Plaatsvervangende schaamte voor deze klassieke “beschaving” ware misschien een meer gepaste attitude.

Conservatieve doemdenkers zoals Roger Scruton en Theodore Dalrymple kunnen dan wel het spijbelen, de agressie op school en de Londense brandhaarden aanhalen als bewijs van een falend onderwijssysteem,- maar misschien maken we wel een zodanige draai in de geschiedenis mee, dat “traditie” (letterlijk: de overlevering van normen, waarden, smaken) van geen tel meer is. Het pedagogisch project, het doorgeefluik voor heel dat pakket, implodeert dan helemaal. Fuck Auschwitz, fuck Beethoven. Cultuur wordt dan kultuur, de bagage wordt ballast, geen enkele zekerheid blijft overeind.

En nu keer ik even terug naar de zogezegde oppervlakkigheid van de hedendaagse schoolgaande jeugd en haar onverschilligheid voor “schoonheid” (een term waar Scruton steeds opnieuw mee komt aandraven). Het idee dat uitgerekend in onze Europese cultuur de schoonheid de verschrikking voortbracht, is misschien wel een goede reden om beide af te stoten, als iets van een voorbije wereld, iets dat we achter ons moeten laten. De goedbedoelde uitstappen naar het museum en het concert staan bol van hypocriet paternalisme en ontkenningslogica, daarom slaan ze niet aan bij de jeugd. Het revolutionair karakter van de zogenaamde domheid ligt in haar vermogen om existentieel te breken met die hypocrisie. De slechte leerling, de spijbelaar, de zittenblijver,- of we ze nu benaderen met klassieke strengheid of moderne welwillendheid,- we kunnen hen als leraar niet begrijpen, omdat er niets meer te leren valt wat de moeite waard is. Het leeg, wit blad wenkt. Tabula rasa, om het nog eens in het Latijn te zeggen, als konden we de leegte daarmee bezweren.

Het Kronos-complex

We zitten dus middenin een breukzone. Cultuur, onderwijs, kennis: niets is nog wat het was. Het bankroet van een beschaving maakt alle leermeesters werkloos. Wat wetenschapsfilosoof Thomas Kuhn vaststelde, namelijk dat kennis alleen evolueert binnen een bepaald paradigma (een stelsel van aanvaarde waarheden, een “geloof” dus), geldt eigenlijk voor de cultuurgeschiedenis tout-court: het liedje is gewoon uit. De wijsheid is een slechte raadgever in tijden van catastrofe, waar alleen een breuk met oude waarheden ons kan redden. De eerste mensaap die probeerde rechtop te lopen had lak aan tradities en oude waarheden, wellicht was hij binnen zijn universum ook “dom”. Het idee dat we met overgeleverde kennis en klassieke belezenheid eeuwig het licht aan kunnen blijven houden, is volstrekt achterhaald, integendeel: een groot deel van de huidige kennis is destructief en catastrofaal.

Daarom doen jongeren exact wat hen eigenlijk te doen staat: de school negeren, de zelfstudie aanvatten en de brokstukken verder fijnmalen, waaruit dan misschien wel iets nieuws kan groeien. De mallemolen die maalt, heet het internet. Het is geen geordende encyclopedie, zelfs geen web of netwerk, maar een machine van de deconstructie, een verbrijzelaar. Via het “oppervlakkige” surfen, verkeerdelijk voor een uiting van luiheid gehouden, kan dan misschien vanuit het gruis een nieuw, autodidactisch weten ontstaan dat al de ruïnes van de oude cultuur, van Hiroshima tot Fukushima, écht kan opruimen.

Ondertussen zal het gemopper van de oude garde die zweert bij de klassieken nog wel even voortduren. Hoor ik daar ook niet voortdurend puristen schamperen op de taalverloedering, de chatcultuur, alweer te wijten aan dat demonische internet en het SMS-en?

Dat is natuurlijk weer een kwestie van smaak. Voor mij zit er een nieuw soort poëzie in dat chattaaltje,- een fonetische synthese van schrijf- en spreektaal die, vreemd genoeg, nogal wat gelijkenis vertoont met de experimenten van Paul Van Ostajen, nog zo’n slechte leerling. Het standaard-Nederlands, dat overigens elke vijf jaar van spelling verandert en zelf elke continuïteit mist, moet men niet koesteren als een fetisj, maar als iets dat doorlopend verandert, en af en toe zelfs desintegreert. In die laatste fase zitten we nu: een taalkundige revolutie die een afspiegeling is van een sociale, politieke en culturele omwenteling,- het zal het generatieconflict alleen maar groter maken. De panische kinderhaat en hysterische aversie tegen de jeugdcultuur schijnt alsmaar toe te nemen,- zie bijvoorbeeld de processen tegen kinderdagverblijven wegens “overlast”. Sommigen hebben zo’n schrik voor de toekomst dat ze tekenen van een Kronos-complex beginnen te vertonen (volgens de mythe at Kronos zijn eigen kinderen op,- ziet u: nu begin ik zelf te doceren).

Ik stel dus voor dat wij, ouden, de jongen laten zingen, en enige distantie houden. Minder paternalistisch, minder klassiekerig, minder belerend. Weg die Latijnse spreuken, Bart, dat is zo aanstellerig. Ook al ben ik zelf een operaliefhebber, wil ik dat de Ronde van Vlaanderen in Meerbeke aankomt, en kan ik kwartieren lang voor een Kandinsky staan gapen: laat het gebeuren in het besef dat onze kinderen dit niet hoeven te zien,- dat dit na ons eindigt en moét eindigen. Naar de geest van Herakleitos en Nietzsche, de twee filosofen die nooit een leerling hebben gehad, in het besef dat ze die toch alleen maar konden versodemieteren. Dat vind ik écht groots.

 

Johan Sanctorum

Advertenties

9 Reacties op “Wordt de jeugd echt dommer? Of hebben wij haar niets meer te bieden?

  1. Zo. Die zit.
    Zo had ik het nog niet bekeken. Een mens zou er waarachtig nederig van worden. Inderdaad, wij hebben het niet goed gedaan, waarom zouden onze kinderen dan ons voorbeeld volgen?
    En toch. Gelukkig heeft iemand ooit eens berekend dat de aarde om de zon vloog en niet andersom. Toen ik dat las, dacht ik, goed dat die meneer dat heeft opgemerkt (en het heeft opgeschreven); hoeven wij ons daar al geen zorgen meer in te maken: wij kunnen daar nu verder op borduren.
    Toch?
    Een groet.
    De Drs.

  2. Ja, dat is heel raak geschreven, Johan.

    Het Oude, brutale Rome is geen echte zegen geweest voor de mensheid…. Pax Romana, Pax Americana heeft ons niet zoveel te leren. Hitler ging ook al de toer op van een Germania naar Romeins model. Daar draait het allemaal rond blauwe Patriciërs-bloedslijnen. Al dat bloeddenken heeft iets immens nefast.

    Het Romeinse Rijk heeft, ook al in haar verscheidene moderne versies ervan, voorgoed afgedaan. Het is tijd voor iets totaal nieuws.

    De problematiek van het loyauteitsmisbruik heeft zich via het oude Rome, en dan via de Romeinse christendommers kerk, over geheel Europa – en via hun kolonisaties – over heel de wereld verspreid.

    De spiritualiteit van de verlichte reformatoren en van de vroegste ‘ketters’ heeft echt wel iets en wat te denken over de verlichting van de culturen van het Noorden en het Oosten…

    Ja, met de Siberisch-sjamaanse tradities – die via de Beringszee het “Amerikaanse” continent hebben bevolkt – heb ik nog het meest van al voeling, en met haar dus ook met de oud-Keltische tradities en wijsheden…

    Back to basics…

  3. Observator zegt:

    Contradicties behoren al eeuwig tot de natuur der dingen, schoonheid en lelijkheid zijn samen aanwezig, ze wisselen telkens van verschijningsvorm alnaargelang locatie en cultuur. Het in het menselijk bewustzijn verankerde streven naar lotsverbetering (hoe ook begrepen of gebruikt/misbruikt) maakt gewoon deel uit van de natuur.
    De taoïstische tekst die hier volgt nodigt niet uit tot werkloze berusting of tot heroïsch verzet: ze helpt ons handelen en alles contextueel te beschouwen in zijn dynamische wisselwerking.
    Moge die tekst een steuntje zijn . . .

    Als we in het licht van Tau
    de dingen bezien,
    dan is niets het beste
    en niets het slechtste.
    Ieder detail, in zijn eigen licht gezien,
    heeft zijn eigen karakter.
    Het kan ‘beter’ schijnen
    dan dat waarmee het vergeleken wordt.
    Maar gezien in het geheel,
    is geen ding op zichzelf ‘beter’.
    Als je verschillen
    op gaat meten,
    dan is datgene wat groter is
    dan iets anders in zichzelf ‘groot’.
    Derhalve is er in feite niets
    wat niet ‘groot’ is.
    Wat kleiner is dan iets anders,
    is in zichzelf ook ‘klein’.
    Derhalve is er in feite niets
    wat niet ‘klein’ is.
    Daarom is de hele kosmos
    maar een rijstkorrel
    en is een paardehaar
    even groot als een berg –
    dit is te relativeren.

    Je kunt muren neerhalen
    met stormrammen,
    maar je kunt
    er geen gaten mee stoppen.
    Alle dingen hebben
    hun eigen nut.
    Goede paarden kunnen meer
    dan honderd kilometer per dag afleggen,
    maar ze kunnen geen muizen vangen,
    zoals bijvoorbeeld katten of wezels.
    Alle schepselen hebben
    hun eigen talenten.
    De steenuil kan ’s nachts
    insecten vangen
    en de kleinste details onderscheiden,
    maar op klaarlichte dag
    staart hij hulpeloos voor zich uit
    en kan zelfs geen berg zien.
    Alle schepselen zijn
    verschillend in aanleg.

    Daarom: hij die het goede
    wil bezitten zonder het kwade,
    orde zonder wanorde,
    begrijpt de beginselen
    van hemel en aarde niet.
    Hij ziet niet hoe de dingen samenhangen.
    Kan een mens de hemel aanhangen
    zonder weet te hebben
    van de aarde?

    Alle dingen staan
    met elkaar
    in betrekking.
    Als je het ene kent,
    ken je ook het andere.
    Als je één van de twee weigert,
    weiger je beide.
    Kan iemand het positieve aanhangen
    zonder het negatieve,
    dat immers als contrast fungeert,
    zodat het positieve
    zichtbaar wordt?
    Als hij daar aanspraak op maakt
    is hij een schelm of een gek.

    De weg van Tsjwang-Tze
    Thomas Merton
    (Bilthoven, Ambo, 1972)

  4. @ Observator

    Dat heb u heel goed opgemerkt!

    Alle individuen, van welk specimen dan ook, (over)leven en sterven finaal in een onvolmaakte wereld.

    In het beste geval blijft hun soort overeind als een doorgegeven vlam via een ononderbroken serie van individuele fakkels die elkeen na hun doorlopen levensweg altijd in stilte uitdoven…

    U beschrijft het dualisme via de weg van Tsjwang-Tze.

    Het negatieve is als het positieve, en omgekeerd, van één en dezelfde foto.

    Vele culturen hebben, sinds hun grondvesting, gezocht naar het opheffen van deze dualiteit in hun drang tot eenwording met “een wereld die niet van deze wereld is”…

    Gemixt met dat Oude Rome heeft dit de Europese wereld voortgebracht die is wat ze is, mooi en lelijk tezelfdertijd…

    Andere culturen hebben zich dan weer innig met deze dualiteit verzoend.

    Toch kan het ook anders, zonder hierbij te vervallen in utopische droombeelden met het hoofd, zittend in een wolk…

  5. Man man man… hier wordt wat ‘afgeluld’…
    Klopt het dat jullie over jullie eigen keyboard kwijlen terwijl jullie je reacties typen? Kan haast niet anders…
    Veel worden en niets zinnigs zeggen: je moet het maar kunnen.

  6. Vooruit Heer Frits, geef het goede voorbeeld. Kruip in uw pen en stoot ons op in de vaart der volkeren!

  7. Beste Drs.,
    Soms is het wijzer te zwijgen dan te spreken… Zeker als je niets zinnigs te zeggen hebt. Of als je narcist bent. Zoals de meesten op dit forum.

    • @ Frits

      Wat stelt u zelf dan voor? Hoe ziet u de vaart der volkeren?

      Dat wilt drs. graag weten… en velen met hem.

      U stelt dan op diens vraag één groots “zwijgen” voor.

      Misschien is het dienaangaande dan beter dat JS zijn teksten schrijft zonder de mogelijkheid tot het plaatsen van commentaren.

      Eke weblog-schrijver is ergens steeds een narcist en, inderdaad, comment-schrijvers zijn dat ook! We zijn dus niet alleen 😉

  8. En dan nu tijd voor de grootste a/narcist-leninist. Zelfkennis is het begin van alles. En goed begonnen, is half gewonnen…

    Mijn door de VRT onderdukte en later door mij nog uitgebreide reactie:

    7/10 😉

    *** 1. Inderdaad een ‘nieuw’ soort ‘klassenstrijd’ en een ‘nieuwe’ (onder/boven)bouw-orde dringt zich aan de wakkere medemens op.

    Of is het dat een oude, noest onderdrukte tektonische plaat/(geo)logische structuur (een soort verzopen/verscheurd supercontinent… Pangaea?) in de coulissen staat te ijsberen om terug boven water te komen?

    Whatever… Children of the world, unite.

    Is er trouwens een alternatief? Eigen familie/natie-zandzakjes eerst? De toekomst zal collectief zijn, of het zal water zijn… As global, so local.

    Als kinderen een bank/multinational of land waren, ze waren allang gered/genationaliseerd/gecollectiviseerd of gewoon opgevoed/ont-wikkeld.

    Eerst de kinderen, niet het volk of de ouders.

    United Children Organisation… the future is yours.
    Make love not children.

    *** 2. Geen evolutie zonder evolutionairen, en geen evolutionairen zonder gezonde voortplantingsorganen…

    Het belangrijkste, androgyne voortplantingsorgaan is uiteraard het hart. Een ander zeer belangrijk zijn de hersenen.

    Wat ‘de mannelijke klassieken’ betreft, is het ten zeerste aangeraden de originele versie te downloaden, en te installeren…

    Concreet, de teelballen zijn de baarmoeders van de man, summum van biodiversiteit, bron van y-chromosoom, de ‘baarvaders’ van het leven.

    Als het goed gaat, is de man het zalige, verlichtende hoogtepunt, de geslaagde opstand/klim, de gelukte afdaling/landing, de schitterende vallei, het gebergte/reliëf van het leven. Als het goed gaat, is de vrouw de vruchtbare vlakte van overvloed, het warme, aanlokkelijke, gastvrije zwart gat (de pupil..), de diepgewortelde, welgevormde basis/ondergrond.

    Of omgekeerd…

    Empathie, rollenspel… ge weet wel.

    Tot slot waar klagen we eigenlijk over? Er is nog naft, elektriciteit, de lichten gaan, en “de treinen rijden”… Vraag is of hun Duitse bestemmingen van weleer echt van de kaart zijn geschrapt.

    Welcome to Nyxopolis, the end of suburbia and the subglobal
    http://www.myspace.com/abranyx

    PS: Johan, excuses dat ik u niet expliciet/openlijk gesteund heb in uw gevecht met Slangen maar had het heel druk met mijn eigen slang.