De kunstenaar als huisdier

Het beste cultuurbeleid is helemaal géén cultuurbeleid

Zopas werd het boek “Niet de kers op de taart” van Bart Caron, Vlaams parlementslid (Groen!), cultuurminnaar en amateur-contrabassist, boven de doopvont gehouden. Als gewezen kabinetchef van Bert Anciaux is hij het brein achter diens idee van cultuurparticipatie, verbreding, drempelverlaging, democratisering, enz. Dat blijkt ook duidelijk uit het boek, waarin ronduit het bestaande model van subsidiëring wordt verdedigd: de overheid moet in zijn visie een zo breed mogelijk veld patroneren, gaande van “Cultuur met grote c” (theater, opera, literatuur), over de amateurkunsten, tot en met het vormingswerk en de zgn. socio-culturele sector, zeg maar de kookcursussen van de boerinnenbond.

Achter dat paternalisme van de “flankerende en stimulerende maatregelen” (het sectorjargon is bijwijlen hilarisch) schuilt een maakbaarheidsideaal met totalitaire trekjes: de staat vormt de mens, met een intermediaire cultuurbureaucratie als buffer, want voor alles moeten we toelating vragen en overal komt er paperasserij bij kijken. Goed voor de terwerkstelling in de zachte sector, dat wel. Let u alleen al op de kaft: ze toont ons een kers die aan obesitas lijkt te lijden, en die ei zo na de taart verplettert.

Bart Caron zweert namelijk bij de bovenbouw en het bestaande systeem,- in die zin is zijn visie zelfs ronduit conservatief. Nergens lees ik iets wat lijkt op een invraagstelling ten gronde. Bijvoorbeeld: moet elke artistieke hond met een hoed op langs de subsidiekassa passeren? Wordt radicale, compromisloze kunst beter van dat pampersysteem? Valt het begrip “kwaliteit” niet terug te voeren tot de smaak van een aantal zogenaamde deskundigen, die dikwijls zelf banden hebben met het kunstenmilieu? Moeten mensen niet vooral, net op cultureel vlak, zelfredzaam leren worden? Is de scheiding tussen “serieuze” Cultuur met hoofdletter en de zgn. populaire cultuur houdbaar? Socioloog Gust De Meyer heeft de kat al een tijd geleden de bel aangebonden met provocerende teksten zoals “Waarom cultuur niet belangrijk is en cultuursubsidie nog minder”. Ik wil die kritische tegenvisie even kort uitdiepen, en dan net niét in de geijkte populistische terminologie van nieuw rechts en Geert Wilders, die het heeft over verspild geld voor “linkse hobby’s”.

Crisis en revolutie

De reële situatie is veel extremer en conflictvoller,- het sluit aan bij de recente lezing die de filosoof Slavoj Žižek onlangs in Brussel gaf. De 21ste eeuw kondigt zich aan als een tijdperk van grote veranderingen. Met tussenpozen van zo’n 200 à 250 jaar kraken de breukzones in onze Westerse wereld: 1300 (begin van de renaissance), 1500 (uitvinding van de boekdrukkunst, begin van de reformatie), 1700 (verlichting, uitmondend in de Franse revolutie), 1900 (industriële revolutie), en dus nu op naar het breekpunt 2100. Het gaat niet zomaar om revoluties maar om echte paradigmaverschuivingen, nieuwe wereldbeelden die ver buiten wetenschap en kunst ook het dagelijks leven beïnvloeden, de economie, de machtsverhoudingen, de sociale omgang, cultuur, in de breedste zin van het woord.

Politiek, sociaal, economisch, cultureel, beeft de wereldorde vandaag op haar grondvesten, en het feest is pas begonnen.  We gaan naar een gezagscrisis zonder weerga, culminerend in een enorme opstoot van burgerlijk autonomisme. Staten en federaties zullen uiteenvallen, systemen imploderen, nieuwe republieken zullen het levenslicht zien, andere samenlevingsvormen ontkiemen.

De vraag is, of in die prerevolutionaire context een door het establishment doodgepamperde kunstenaar nog enige relevantie heeft. Wat moeten we met een marktconforme en/of systeembestendigende “actuele kunst” van Wim Delvoye, Tuymans, Borremans, Toneelhuis, Rosas? Natuurlijk is dat soort franje- en decorcultuur pure luxe: het gaat om een cultuurnijverheid die uitsluitend haar eigen voortbestaan nastreeft, en daarbij strategisch tot elk compromis bereid is. De gespletenheid van zogenaamde “progressieve” artiesten zoals Jan Fabre enAnne Teresa De Keersmaeker, die maar wat graag met een adellijke titel pronken en zich als lakeien van het regime opwerpen, is symptomatisch.

In een gesprek op Radio Klara met Werner Trio en Bart Caron himself sprak ik over de kunstenaar als huisdier: overvoede hamsters en cavia’s waggelen doorheen het kartonnen decor,- terwijl het ons om de wolven en vossen in de wildernis gaat. Sinds midden vorige eeuw is de inbedding van cultuur in het complex van macht en media een prioriteit voor elk zogenaamd democratisch regime. Het panisch gekakel van de Animal Farm, telkens er over besparingen wordt gesproken,- inclusief moraliserende jeremiades dat “de democratie in gevaar is”-, bewijst alleen maar de ernst van die domesticatie. Voor meer over het cynisme van de moderne intelligentsia kan ik de lectuur van Horkheimer, Adorno, Marcuse en Sloterdijk aanbevelen.

Gezelligheidsfascisme

Met de opeenvolgende bankencrisissen en de Occupy-beweging die de economische wereldorde van onderuit zullen aantasten, is een nieuwe periode van instabiliteit ingezet. Kunnen kunstenaars en intellectuelen hier business as usual bedrijven en aan het grote potverteren blijven deelnemen? Ja natuurlijk kunnen ze dat,- het boek van Bart Caron verschaft hen daartoe het perfecte alibi en de nodige gemoedsrust. Maar daarmee wordt wel heel het intellectueel potentiaal, waartoe bijvoorbeeld Rousseau en Voltaire behoorden, als wegbereiders van de Franse revolutie, onschadelijk gemaakt. Het is dus reikhalzend uitkijken naar een tegencultuur van de kunstenaar als buitenstaander, een alien die het spel niét meespeelt en buiten het systeem gaat staan. Terugkeer naar de romantische zwarte sneeuw, zoals Caron het smalend uitdrukt? Neen, want die tegencultuur zal zich organiseren tot een universum, een tijdelijke en ruimtelijke enclave, waardoor er terug echte conflicten mogelijk zijn, een ideologische confrontatie en cultuurstrijd die door de predikers van het globalisme voor dood werd verklaard.

Heel het subsidiesysteem, de bijbehorende bureaucratie, de decreten, de experten, steunpunten, commissies, adviesraden, het abrakadabra waarin deze mensen zich uitdrukken, enz.: het zijn niets meer dan achterhoedegevechten. Macht heeft in wezen schrik van cultuur, daarom moest deze gerecupereerd worden. In het verlengde van die Sirenenzang ligt ook de architecturale inkapseling, die cultuur wil lokaliseren en zo controleren. Daarbij komt dat politici graag lintjes doorknippen, en daar leent prestige-architectuur zich uitstekend toe, zie ook de opgepepte hoerasfeer rond het Antwerpse MAS.

De fluwelen greep van de overheid op onze vrijetijdsbesteding, via het subsidiesysteem en de gratiscultuur à la Stevaert, staat echter haaks op de toenemende druk van de burger zelf om zich aan die controle te onttrekken. Heel de idee van “participatie”,bij ons ontwikkeld in de jaren ’90, valt nu als een mislukte soufflé in elkaar: participeren waaraan, waartoe? We hoeven geen gratis museumkaartjes, geen gesubsidieerde barbecues, en de grote “sociale cohesie” waar Bert Anciaux (maar merkwaardig genoeg nu ook Bart De Wever) naar streeft, blijkt toch maar een voorwendsel om mensen vrolijk, braaf en onkritisch te houden (Erwin Mortier spreekt in dat verband van “gezelligheidsfascisme”).

Nieuwe underground

Sorry dus voor de “sector” en haar administratie, maar de toekomst is aan de kunstenaars die géén projectvoorstellen indienen, aan de graffiti (maar dan niet op de daartoe voorbestemde panelen), aan het (niet- voorgeprogrammeerde) straattheater, én aan de nieuwe buitenkringen die zich rond die subversieve geluiden vormen. De toekomst is aan spotters zoals David Cerny (“Entropa”), die inbreken en dan weer uitbreken. Aan clowns en stand-up-comedians zonder vergunning. Aan nomaden die komen en even snel weer verdwenen zijn, polymorf, ontraceerbaar, zoals het leven zelf. Aan amateurs die vehikels, behuizingen, sculpturen, teksten verzinnen buiten elk protocol.

favella

Jammer dat ze ook weer in zo’n pakje worden gestoken. Maar het geluid is revolutionair… en dus gewoon Beethoven.

De staat is dood, maar er is een regimecultuur die teert op pure nostalgie en een schijn van continuïteit ophoudt. Die nostalgische toon vind ik ook heel de tijd terug in het kalligrafisch boekje van de estheet Bart Caron, die gelooft dat kunst de zeden verzacht en het volk naar de Hemelse Vrede moet begeleiden. Terwijl Beethovens 9de symfonie, kapotgespeeld omwille van de door Europa geënterde “Ode an die Freude”, toch veel duistere en boosaardige geluiden bevat die in een Paleis van Schone Kunsten amper hoorbaar zijn. Dat weet ik zeker, sinds ik Beethovens derde eens heb horen spelen door het Orquestra Crianca Cidada, een orkest bestaande uit straatboefjes, geplukt uit de Braziliaanse favela’s. Om kippenvel van te krijgen.

Wel of niet de kers op de taart? Het is een futiele discussie, nu een aantal boosdoeners besloten heeft om met taarten te gaan gooien, en misschien met nog explosievere projectielen. Ik steun ze, ik wil ze zien en horen, net omdat ze lichtjaren ver van het sectorieel geroezemoes staan, en zich in een sociaal-existentieel avontuur van de nieuwe underground begeven.

Tot slot nog dit: als tiener moest ik een half jaar sparen om een operaticket te kunnen betalen. Het heeft me geleerd om de waarde van kunst te smaken en de zin van offers in te zien. Gratis cultuur is waardeloos, kunst moet een prijs hebben. Hoge drempels, toegangsvoorwaarden, discriminatie, ze mogen en moeten er zijn, want niets is zo saai als een opendeurdag met luchtkasteel en trampolines.

De kaasschaaf van Schauvliege: ik blijf het een formidabel stuk keukengerei vinden.

Johan Sanctorum

Advertenties

17 Reacties op “De kunstenaar als huisdier

  1. prachtig stuk! Complimenten!

  2. Sterk stuk, Johan, dat hebt gij goed gezien en geschreven!

  3. wim van rooy

    We hebben het allemaal al gehoord van de situationisten in de jaren zestig en zeventig. Die wilden van de hele wereld een artefactisch feestje maken. De meeste mensen echter moeten (moesten) gewoon gaan werken (iemand moet toch productief zijn!) en verkiezen na gedane arbeid einfache leisure. Neem ze het eens kwalijk! Het gebod van de situationisten was even dwingend als het gewone productieproces: mensen, speel! Maar als je nu niet graag speelt….
    Overigens ben ik het ermee eens dat serieuze cultuur (want er bestaat immers ook on-serieuze en lage cultuur) inspanning en discriminatie vraagt.

  4. Goed gezegd Johan !!! Grtn M-F

  5. Dit artikel bevat een aantal heel rake inzichten hoewel ik de eind-optie van de schrijver niet deel (in zoverre dat ik die al kan kennen)…

    In de opgang naar het jaar “2160” – ja, inderdaad 260 jaar na de industriële revolutie anno 1900 –

    biedt een nieuwe paradigmaverschuiving zich aan , nl. die

    1. van een post-2012 mondiaal voelbare gemeenschapswil tot grondige verandering (die in vele culturen voorspeld is);

    2. van het bio-mimerend georganiseerde andersglobalisme… dat in omvang zal gaan toenemen… en die

    – écht CUCULIAANS van aard en wezen zal worden en waar haar leden zich als bacteriën zullen organiseren of als parasieten – die evenwel symbionten zijnde (voor wie dat kan gezien hebben) – en gewoon “hun ding” doen : sereen, uur na uur, dag na dag, week na week, maand na maand, seizoen na seizoen, jaar na jaar…

    – en dat waarlijk TRANSMUTAAN van spirit is… en dat vanuit een Transzitzone/levensperiode ageert van elkeen die vanuit de marge – waarbij ‘zwarte sneeuw’ geen mijmering is van duurbetaalde kunstenaars maar wat het ‘gelag is dat betaald moet worden’ door diegenen die deze wezenlijke verandering incarneren om finaal voortgang te boeken in datgene wat echt belangrijk is – en daarbij dus “muteren” op datgene dat op haar kop staat en hierbij bedenkend dat “een wereld die op haar kop staat op haar kop moet worden gezet om haar terug wat op haar voeten te krijgen”…

    – en dat geïnspireerd wordt door een “Model” dat in MORPHING zal worden gebracht…

    3. van de RETROFUTURISTIEK waarin ‘Lage’ en ‘Hoge’ Technologie tot een alchemisch huwelijk komen in een totaal anderssoortige wereldorde die vandaag in weinige geesten ‘gedacht of ‘gezien’ kan worden en die het stichten van totaal andere Gemenebesten zal mogelijk maken waarbij de Negende Symfonie van Beethoven echt bewaarheid wordt en intussen de Ode van het “duistere” binnen deze musicus niet genoodzaakt ook bezongen moet worden…

    Deze ‘Revolutie’ zal Pacificaal zijn maar wel heel drastisch… en dit gewoon omdat ‘het moet’ en het zich zal opdringen als iets dat niet langer te omzeilen is…

    Het zal niet eens een politieke beweging zijn, noch een burgerbeweging maar iets dat zich spontaan gaat ontrollen, en dat geleid wordt vanuit de “Interne Intelligentie waardoor alle leven gedirigeerd wordt”… vanuit punt Alpha naar punt Omega… met levenszin en levensdoel (en dus vér weggehouden van het ‘Niets’)…

    Omstreeks het jaar 2160 komt immers het “vissentijdperk” op haar einde, dat werd geleid door de heersers over de “vissen”-mensen, waarbij die vissenmensen vaak té loyaal waren en zodoende vaak gebukt gingen onder loyauteitsmisbruik… met alle excessen ervan die – vanaf haar machtsgreep – zichtbaar waren (voor wie dat gezien kon hebben)…

    1700 jaren Rooms (en andersoortig despotisch) christenDOM gaan stilaan uitdoven om plaats te maken voor een Verlichte Humane Kristenheid die pluriform zal ogen, met kleinschalige gemeenschappen die elkaar niet langer neerwaarts-spiralisch dood concurreren maar die naar win-win-situaties zullen blijven zoeken om een vreedzaam nabuurschap te garanderen en dat in wezen “post-denominatie(f)” zal wezen (zonder ‘denominaties, die zich – tot op heden – toch alleen maar marketing-technisch volgens wereldse normen in leven hebben gehouden) … en waarbij – integendeel – de parels en kroonstukken van al die groepjes bij elkaar gelegd zullen worden… en vele andere geloofssystemen zich hierin zullen en kunnen spiegelen en ook al hun briljanten zullen aandragen… waardoor al snel zal blijken dat ‘niemand zomaar het grote gelijk aan zijn kant had staan’…

    Er zal nog wel wat water door de beek moeten stromen vooraleer het zover komt… Het zal niet gemakkelijk worden maar deze deze bergbeklimming wacht on allen een oeverloos mooi panorama…

    Werk toch eens liever aan een Blauwdruk voor uw Vlaanderen in een Verband van allerlei VrijLanden die tezamen Gemenebesten vormen i.p.v. al teveel een revolutie te prediken met als grondtoon (waar steeds naar teruggekeerd zal worden) ‘de struggle for life of the fittest’…

    Ofschoon ik de evolutietheorie wel onderken (maar niet de politieke agenda’s van haar sociaal-Darwinistische aanhangers, noch de politieke agenda’s van de creationisten) ben ik veel eerder te vinden, een dus voorstander, van een Kosmologie die zowel de evolutietheorie als het creatie-paradigma met elkaar kan verzoenen. Dat kosmologisch gegeven kunnen inzien betekent een echte Copernicaanse Omwenteling en dat ook in staat zal zijn om alle taal- en cultuurgemeenschappen in een andere gemoedstoestand dito verhouding tot elkaar kan brengen.

    Wat in dit land dus tegenwoordig als “Copernicaanse Omwenteling” beoogd wordt, is een giller van formaat, maar toch al wat beter dan de status quo die nu gecultiveerd wordt want de “zichzelf tot regeerders uitgeroepenen”-groep die enkel maar ‘de handen uit de mouwen wilt steken’ zonder evenwel de totaal vastgelopen machine waarlijk om te bouwen wacht nog heel moeilijke tijden. .

    Een ‘koekoek’

  6. U schreef :

    “Nergens lees ik iets wat lijkt op een invraagstelling ten gronde. Bijvoorbeeld: moet elke artistieke hond met een hoed op langs de subsidiekassa passeren? Wordt radicale, compromisloze kunst beter van dat pampersysteem? Valt het begrip “kwaliteit” niet terug te voeren tot de smaak van een aantal zogenaamde deskundigen, die dikwijls zelf banden hebben met het kunstenmilieu? Moeten mensen niet vooral, net op cultureel vlak, zelfredzaam leren worden? Is de scheiding tussen “serieuze” Cultuur met hoofdletter en de zgn. populaire cultuur houdbaar?”

    Deze vragen zijn zeer pertinent, Johan.

    “K”-unst wordt maar geboren door haar waarlijke doorleving, doorploetering, en vooral ook door een gave, mits veel oefening en dril, tot een talent te verheffen. Dat alles vraagt doorzettingsvermogen, heel hard werken, moed – het doorstaan van ‘zwarte sneeuw’ – en inderdaad dus zoiets als zelfredzaamheid. Desnoods werk je tijdens de dag in een magazijn en werk je in je vrije uren aan je kunstuitoefening. De wording van een kunstwerk is als een geboorte van een kind. De bevalling doet pijn, veel pijn zelfs… Kunst wordt gebaard door heel veel oefening.

    Maar waarom moet ‘K’unst of ‘k’unst eerst goedgekeurd worden door een ‘commissie’ van halfgoden om dan – al dan niet mits hun – zegen te worden betoelaagd?

    Op de opendeur van de kunstacademie komen de commissieleden een kijkje nemen naar de afstudeerprojecten (of tussendoor geproduceerde projecten) en vellen er hun oordeel… Op basis van wat? In het belang van wat of wie? Is ‘kunst’ en ‘cultuur’ vaak een niet te vaag begrip?

    Pampers moeten er enkel zijn voor mensen die aan incontinentie lijden en voor… zuigelingen en kleine kinderen die nog onzindelijk zijn.

    Misschien kunnen leefloners – i.p.v. verder te zoeken naar werk – aan “kunst” doen en al hun naarstig geproduceerde “kunst”-voorwerpen als ultieme bewijsstukken voorleggen aan de plaatselijke OCMW-afdeling… Want, tja, wat is ‘kunst’ in feite? Of moet aldaar de kunstcommissie van subsidieverleners even langskomen om te beoordelen of het aangemaakte al dan niet mag worden beschouwd als ‘K’unst of als ‘k’unst en zodoende dat dagelijkse werk van die rare snuiter worden beschouwd als leefloon-broodwinnings-geld??

    Wie aan een zinnige samenlevingsuitbouw werkt is misschien wel ‘kunst’-zinnig bezig. Wie zal het zeggen? U? De cultuurcommissie-leden of hun paus ervan?

  7. Annick Christiaens

    Meneer Sanctorum,je zou er toch wat theatergeschiedenis moeten op nalezen vooraleer je de ongelooflijk actieve en alerte jonge gezelschappen, die Vlaanderen rijk is geworden afdoet als verpamperde kunstenaars.
    Waar Brecht indertijd tegen ten strijde trok was tenminste het “verteertheater” zoals hij dat heette, waar bourgeois koppels heengingen om na een copieuze maaltijd zich kunnen een dutje te veroorloven. Het stuk was voorspelbaar genoeg, om er een half uur uit te missen. Oh, ja het was geen gesubsidieerd theater uiteraard, nee, het was zoals de musicals nu, commercieel theater, waar de gegoede burger geen moment over waarden of overtuigingen moet nadenken, alleen zijn geld kan laten rollen als hij wil, voor leuke derivaatproducten. Betreur je de situatie van New York waar ze altijd wachten op het succes van premières in London eer ze zelf een stuk willen aanvaarden? Of hoe het commercieel theater graag vruchten plukt van het gesubsidieerd theater. Ook in Parijs gaat het boulevardtheater pas een stuk opvoeren, nadat het gesubsidieerd theater zijn nek er voor uit stak met succes.
    Het grote idee van een school met alleen maar gelijkmatige primussen, geen kaf, alleen maar middelmooi koren, wat zou dat toch leuk zijn. Dat is pas fascisme.
    Die zelfredzaamheid dus, waar u zoveel sieg heil van verwacht. Want waarom zou je niet mogen verwachten dat de gevoeligheid en de verbolgenheid van een paar artiesten je ten goede komt waarna je ze gewoon kan dumpen als huisvuil eens hun ideeên niet meer stroken met jouw gedachtegoed en gevoeligheid?. Een ambtenaar ,die jaren de namen van pasgeboren kinderen inschreef (zuivere dienstverlening, waarom gratis? je zou er geen baby voor willen, schandalig zoiets belangrijks, gratis!!) , die mag een ziekteuitkering, een werkzekerheid en een pensioen kosten op de rug van de “andere” werkende mens, maar toch geen artiest, die de mens wil alert houden of buiten het vierkant helpt leren kijken.
    Waarom 1300 nemen als uitgangspunt? Omdat u liever vergeet dat theater zo’n 900 jaar afwezig was? Dat een Europese top (onlangs in Cannes) 300 miljoen euros aan “subsidies” kost om de veiligheidsagenten een weekendje te betalen, daar heeft u het niet moeilijk mee ( het hele jaarbudget van alle theaters en orkesten van gans Vlaanderen samen op één weekend). Dat er reispenningen met honderduizenden worden opgemaakt op papier althans, daar heeft u geen kaasschaaf nodig. Nee, het zijn de mensen, die na vele jaren lege zalen, zowel in het NTG als in het toneelhuis, om te zwijgen van Wunderbaum, Lazarus of Warme winkel of Brakke grond enz, afgeladen volle zalen ( met jongeren) trekken, die u blijkbaar hoog zitten. En omdat je collega “werkers” dankzij het gratis onderwijs, zo’n 500 euros mogen vragen voor een studentenkot van 20m2, hebben die jongeren hooguit 5 euros over voor zo’n avondje theater. Zelfs met een grote volle zaal komt dat hooguit op 2000 euros, waar vijf techniekers , vijf acteurs en vijf personeelsleden van betalen plus de zaal onderhouden en verwarmen en de publiciteit drukken niet altijd uitkomt. Maar er bestaat nog altijd “verteertheater”, van dat “zelfredzaamtheater” waar twee megaBVs een leuk gezellig stuk komen opvoeren en er mensen blij mee maken ondanks een ticket van zeker 22 euros. Geniet ervan of kan dat alleen als je je naaste, die toch graag wat nadenkt en zijn grenzen verlegt, kan verhinderen van daar recht op te hebben? Dat zal het vooral zijn, dat is fascisme: “jij zal houden van datgene dat alleen de markt nog toelaat” geen pluralisme, geen transmissie , want commercialiteit laat dat nu eenmaal niet toe, het vergt tijd en werpt nooit dadelijk vruchten af op de niet-geînitieerden. In tien jaar tijd wordt het Vlaamse theater als het meest vernieuwende beschouwt in Parijs, Madrid en Oslo om maar een paar steden te noemen, maar volgens jou moet dat nu wel es afgelopen zijn, dat die “vernieuwers” zomaar “investeringsgelden” krijgen. Vraag het nog maar es aan AVIGNON, toen het festival in 2005 afgelast werd, waarom ze sindsdien weten dat “cultuur” niet meer maar ook niet minder een investering is, die geld opbrengt aan de middenstand. Sinds het MAS er is, heb ik nog nooit zoveel de weg moeten wijzen aan Aziaten, Nederlanders, Duitsers, zweden in Antwerpen. Maar jij loopt als “werkende” mens natuurlijk niet op straat zoals een verpamperde kunstenaar om dat te zien.

  8. Volgens mij worden in de nieuwe wereld kunst en cultuur volstrekt overbodig. De eis om te overleven, om het hoofd letterlijk boven water te houden (zie het Durban-cataclysme) zal cultuur tot zijn ware functie herleiden: die van afleider, terwijl iedere afleiding des duivels is.
    Cultuur als kalmeermiddel, inderdaad. Daarvoor zorgen mensen als Tuymans, Fabre etc. Maar iedere kunstenaar die geen angst, geen onrust, geen paniek veroorzaakt is een propagandist van de bestaande, alarmerende toestand. De mensheid heeft misschien nog 100 jaar. Of 50, wie weet? De enig mogelijke kunst daarom is een apocalyptische kunst die ons, net als de wetenschap, de beperktheid van onze toekomst toont. Het is de kunst die een weerspiegeling is van de uitwegloosheid waarin de wereld zich bevindt en waar ze nooit uit zal geraken. Een kunst die ontmoedigt, dat is de enige realistische kunst.

  9. @ Wim Van Rooy :

    u schreef : “Overigens ben ik het ermee eens dat serieuze cultuur (want er bestaat immers ook on-serieuze en lage cultuur) inspanning en discriminatie vraagt”.

    Het neerzetten van iets dat ‘serieuze kunst in functie van serieuze cultuur’ mag genoemd worden vraagt ‘inspanning’ en het woord ‘discriminatie’ is misschien niet zo goed gekozen binnen deze context. Immers : als je in een bedrijf verschillende ontwerpen maakt dan worden al die ontwerpen toch ook gewikt en gewogen, op basis van overwegingsparameters (bruikbaarheid, ergonomie-vriendelijkheid, efficiëntie, rendabiliteit enz.). Hetgeen dat dan wordt afgevoerd wordt toch niet gediscrimineerd. Of denk aan de ‘… Got Talent’-shows. Daar bepaalt een jury ook – op basis van welbepaalde criteria – dat mensen naar de finale kunnen doorstoten en anderen naar huis moeten gaan. Daar is toch ook niets discriminerends aan. Die criteria moeten wel transparant zijn en daar mag wel eens een maatschappelijk debat over gevoerd worden.

    Voor mij is serieuze kunst (en cultuur) iets dat bijdraagt tot het welzijn van de samenleving in haar geheel, iets dat minstens het predicaat “billijkheid” verdient en wat in feite steeds mag rekenen op ‘mecenas’. En ik heb er geen enkele moeite mee dat de staat zelf deze ‘mecenas’ wordt op basis van subsidiëringen. Er zijn nu eenmaal kunstvormen die – ik denk hierbij aan de filmkunst – niet gefinancierd kunnen worden door de kunstenaar zelf. Het louter financiële Hollywood-systeem garandeert ansich niet altijd zomaar het promoten van films die waarlijk ‘Filmkunst’ kunnen worden genoemd.

    Anderzijds snap ik wel de pertinente vraagstellingen van de heer Sanctorum diensaangaande. Toch lijkt zijn betoog steeds te kort door de bocht te gaan. Snert en afrekening met bepaalde lieden blijken jammer genoeg een wezenskenmerk van de schrijver.

    @ E. Janssens

    “Cultuur” is per definitie geen synoniem van afleiding maar daar wordt “kunst en cultuur” vaak wel voor gebruikt/misbruikt. Nu mag er best wel wat catharsis (afleiding en escapisme) zijn. “Vrije tijd” moet toch immers zorgen dat we wat kunnen ‘ontspannen’ om alzo de batterijen terug te kunnen opladen. Beter zou zijn dat het werk zelf heel wat ‘ontspanningsmomenten’ inbouwt door bvb. zinvolle afwisseling te brengen in het soms te routine-matige werkpatroon.

    En heel wat speelfilms bieden de mensen een ander kijk- en belevingsstandpunt aan doordat de kijker zich empathisch kan inleven in het leven en de rol van een andere mens. Dat even ‘iemand anders mogen zijn’ kan ontspannend werken. En soms geeft het ook inzichten mee over het wezenlijke bestaan van andere mensen. Zodoende kunnen deze speelfilms ook educatief zijn. Ik snap wel dat ‘kunst en cultuur’ geen gewetens-susser mag worden en dat ze vooreerst in dienst moet staan van het echt noodzakelijke en wezenlijke dat een samen levende gemeenschap terdege nodig heeft. Op dit ogenblik is er terdege nood aan blauwdrukken, veel eerder dan aan apocalyptische “angst”-cultuur-manifesten dito -producten.

    1. Toon de mensen een model én
    2. laat hen intussen de feitelijke situatie zien van de wereld én
    3. laat hen zien hoe je van situatie 2 naar 1 kan evolueren, via reconverties en andere pacificale strategieën

    Dit drieluik – of “Trilogie” – is voor mij dé kunst, t.w. een onderdeel van de levenskunst.

    Ik geloof niet in revolutie om de revolutie en ik zal nooit een pleidooi voeren om ‘geweld’ ergens te gaan estheticeren, iets dat vaak gebeurd bij mensen die het ‘recht op discrimineren’ o zo gemakkelijk in de mond nemen.

    Toch is het goed om de mensen ‘back to basics’ te brengen want kunst en cultuur die geproduceerd wordt in een over-luxueus tijdperk verliest vaak de pedalen en wordt vaak een onderdeel van het algemene verval van die cultuur. En ik denk dat u daarop allusies maakt.

    @Annick Christiaens

    In feite snap ik de bottomline wel van uw betoog. Het ageert tegen de “steeds veel te kort door de bocht”-opwerpingen van de heer Sanctorum. Over cultuurbeleid kan men immers heel wat meer zeggen (wat u intussen dan ook deels gedaan hebt) en met het redactioneel artikel van Johan werd er alleen een steen in de kikkerpoel gegooid. Op zich mag dat ook wel eens, niet? Het houdt ons wakker. Johan is een provocateur die noopt tot zelfreflectie. Op zich is dat levensnoodzakelijk. Daarom geniet hij – wat men van die mens ook mag beweren – wel deels wat mijn bijval op bepaalde punten en op andere punten geef ik hem totaal ongelijk.

    Immers : kunstacademies kunnen ook bepaalde mensen van de straat houden en hun terug voeling doen krijgen voor het schone van ‘creaties’. De kunst(en-sector) kan echt wel een sociale functie hebben zoals ‘boxers binnen een boxersring’ de straatvechters terug in een ‘canvas’ plaatst en hen terug doet beseffen dat er spelregels bestaan in een samenleving.

    En het is binnen dat gegeven beschouwd dus iet slecht dat graffiti-sten hun kunsten uitwerken op daartoe speciaal voorziene ruimten i.p.v. gevels en garagepoorten van gemeenschapsruimten en particuliere woningen gaan vol te spuiten.

    Het ‘jargon’ van de cultuurminister – en al zijn medewerkers – gebruikt mag best wel bol staan van ‘hilarisch’ klinkende termen.

    En uiteraard zijn er theatergezelschappen die dankzij de subsidies hun kunstvorm dagdagelijks kunnen beoefenen en tot ongekende hoogten kunnen brengen.

    Topsporters worden in bepaalde landen toch ook fulltime betaald… Of moeten sierkunst-ijsschaatsers privé het afhuren van een ijsbaanpiste zelf gaan betalen? Neen toch!

    Ach, we zouden zo nog uren verder kunnen gaan… om aan te duiden dat cultuursubsidies her en der zeker heel zeker noodzakelijk zijn…

  10. @NX Cultuur is altijd afleiding van dat wat moet gebeuren. Het tijdperk waarin we ons afleiding konden permitteren is echter voorbij. Ik schreef dat het komende tijdperk alles op overleving van de menselijke soort moet ingezet worden, en daarbij kan enkel de wetenschap en een door de rationalistische wetenschap geleide tirannie helpen.
    Elke cultuuruiting die niet aanzet tot onrust, angst, paniek is een uiting die zich inschrijft in de collectieve, planetaire ondergang. De kunst is dood, leve de dood van de kunst!

  11. @ E. Janssens

    De vraag is waarschijnlijk retorisch maar leidt een – ik citeer u nu – “door de nationalistische wetenschap geleidde tirannie” – niet steeds tot ‘de cultuur van de dood”… cfr. de Holocaust… Deze vraag werd door de geschiedenis reeds beantwoord en heeft geen verder betoog.

    Welk deel van de wereldbevolking ga je – uitgaande van de stelling dat deze blauwe planeet overbevolkt is geraakt – ‘opofferen’ via een ‘struggle for life of the fittest’-mechanisme? Bent u soms iemand van White Power?

    De ooit edele Vlaamse, anti-koloniale emanicpatie-beweging dito defensieve ontvoogdings-“strijd” is sinds de jaren ’30 van de voorgaande eeuw zeer diep gevallen en heeft zich verloren in een mensonwaardige fascisme-ideologie. In zoverre bepaalde partijen dit soort van ideologie in hun programma (of geheime agenda) hebben ingeschreven staan ze zelf mede aan de wieg van de ontzettende problemen in dit land. Ik heb evenveel problemen met nazisme als met kolonialisme. En ik word echt niet wild entousiast over een naar kolonialisme-ruikend Heel/Groot-Nederland… en dit terwijl ik toch een pleidoo voer voor Plan X waarin o.a. Vlaanderen met Nederland samengaat in een keuze van genoodzaakte schaalvergroting om aan de komende recessie het hoofd te kunnen bieden…

    Ofschoon ik voeling heb met “corporaties” en met “solidariteit” heb ik niets met een naar fascisme neigend solidar-ISME en corporat-ISME…

    Ik sta een multi-‘istische’ ecclectisch beleidsmodel voor waarbij zowat alle vormen van politieke besluitvormings-modaliteiten in de samenleving – binnen welbepaalde modules van de gehele samenlevingsopbouw – aangewend worden. Dat vraagt een totale andere gevoels-benadering van oude politieke termen… Zo dient bij rampen bvb. het Rode Kruis te werken als een “gebundelde kracht” om mensenlevenszo snel mogelijk en efficiënt te redden. Zo’n ‘besluitvormings’-modaliteit dient dan evenwel eerst via een consensus op voorhand op punt te worden gesteld m.a.w. op dat crisis-moment en in die crisis-gevallen dient ‘krachtbundelend’ gehandeld te worden. Dit verwordt tot een mensonwaardig krachtenbundelend-ISME als het op alle vlakken van het sociale weefsel wordt ingezet. Het is jammer dat de particratische democratie nog lang niet het ‘ISME’ heeft afgezworen. We hebben immers toch geschiedenis-voorbeelden genoegen (feiten, dus) om aan te tonen dat elk ISME finaal wel leiden moet tot excessen. Wanneer gaat de politieke ISME-kaste eens wat wijzer worden?

    Het is in feite totaal foutief om een particratisch parlementair systeem te hebben dat – versta me evenwel goed! – té eng ISME is opgedeeld en opgedeeld is in liberalISME, socialISME, nationalISME enzovoort…

    Mondiaal-bestuursmatig ben ik voor een strikte plan-economische technocratie van ‘wijze mensen’ die het minimaal levensrecht voor iedereen op deze planeet betrachten en dat in al haar politieke uitvoeringsbesluiten evenwel nauw op de voet wordt gevolgd door de pers en waarbij er mondiaal een brede groep van mensen ontstaat die zulke mondiale politiek onderschrijven en effectief ook ondersteunen. De ‘vrijheid’ – als toverwoord – van machtigen over de zwakkeren mag hierbij nooit ingeroepen worden als zijnde een ‘afdwingbaar recht’ van machtigen over onmachtigen… Het individu wordt immers beperkt door de primaire rechten van anderen. Als de mensen dat niet vanuit hun hart kunnen bewerkstelligen dan moet het maar opgelegd worden.

    En hierbij toch nog even opgemerkt : noch de samenleving noch het individu kunnen worden beschouwd als meer of minder belangrijk. Doorheen een cultuur waarin beiden even belangrijk zijn (en waarbij het ene het andere doet garanderen) kan gewerkt worden aan een menswaardige maatschappij. Dat heeft ansich niets met ‘pamperen’ te maken.

    Beseft u wel wat voor een gevaarlijke uitspraak u hier op internet hebt geponeerd, E. Janssens?

    Dit Vlaanderen is niet mijn Vlaanderen noch is België – waarin op een verdoken wijze aan kolonialisme (als een verderzetting van “La Belgique à papa” van een koloniaal 19-eeuws denkpatroon – het land dat ik in binnen- en buitenland als ‘mijn land’ kan verdedigen.

    Hoe langer hoe meer zal ik dit land in het buitenland helpen kenschetsen op basis van een grondige inkijk in de Psychosyndromatiek van België waarin nefaste krachten elkaar neerwaarts-spiralisch betriggeren… en dat finaal dit land effectief ook gaat kelderen.

    Ik voel me landloos en ergens een soort banneling van mijn eigen land, levend in de marge om van daaruit te reageren op zoveel nonsense die tegenwoordig in de politiek en in de pers breedvoerig wordt uitgesmeerd (vóór de ogen van de vele lucide geesten in het buitenland) en op hypergevaarlijke tendensen die terug de kop opsteken.

    Kunst en cultuur moet in dienst staan van de mensen en van de mensheid en niet in functie staan van ‘the struggle for life of the fittest’.

    Ik ben voor het recht van kleine volkeren en gemeenschappen (zonder dat gewoon-gewoon recht te willen gaan ‘nationalISMEN’ en in een keurslijf te gaan stoppen van steeds mensvijandige ideologieën…

    Partijen die in Vlaanderen (en in Brussel en/of Wallonië) zulke mensvijandige ideologieën (openlijk of verdekt) promoten en waarbij diezelfde partijen in Vlaanderen intussen opkomen voor een minimalistische defensie tegen kolonialismen hebben ervoor gezorgd dat zelfs deze defensieve reflex in een kwaad daglicht is te komen staan.

    Heel de nonsense-politiek die vandaag gevoerd wordt is het resultaat van de verregaande aspiraties van enerzijds irredentistische gevoelens (doorspekt door heel wat terdege ‘struggle for life of the fittest’-fascistische karakteristieken) in Vlaanderen en van kolonialistische partijen in Brussel/Wallonië anderzijds waarbij de pot de ketel verwijt dat hij zwart ziet. Beiden vinden het Plan X maar niks omdat dit niet tegemoet komt aan hun grillen.

    Ik gruw van beide potten en ketels.

    Jammer genoeg zijn er in Vlaanderen nog teveel mensen die selectief verontwaardigd zijn en – willens nillens (en meestal wat indirect) – alsnog meer partij trekken voor één van beiden terwijl beiden uitgaan van de fictie van het bestaan van meerderwaardige en minderwaardige culturen.

    Cultuur is de manier waarop een gemeenschap als een “ingenieus sociaal weefsel” opgebouwd en georganiseerd wordt. en waarin uitlaatkleppen moeten worden ingebouwd. Cultuur is in feite de optelsom van allerlei mechanismen- een systeem zo men wil zoals het (menselijk) lichaam – dat streeft naar een zo groot mogelijk evenwicht (homeostase) en naar zo’n gering mogelijk energieverlies. Een (menselijk) lichaam werkt aldus en ik bepleit dat een samenleving daarvan grotendeels een afspiegeling moet wezen met wél de correctie dat het egocentrisme van de mens terdege gecorrigeerd wordt. Ik ben dus niet zomaar een voorstander van wat sommigen een ‘organische samenleving’ noemen (of ‘naturalisme’ noemen) want dan zitten we snel vast in het ‘struggle for life of the fittest’.

    Voor mij zijn humane aspiraties en zoiets als een nog uit te vinden “Verlichte kristenheid” – en vele andere “geloofs’-systemen in deze wereld – garanten dat de mens zijn wedloop eens terdege moet gaat herbekijken.

    Sommigen hanteren zo graag het concurrentie-model, het conflict-model en het prestatie-model. Geef mij maar het samenwerkingsmodel en het pacificatiemodel dat best wel ‘haar op haar tanden’ kan hebben en geen doetje moet zijn.

  12. Sorry, ik heb slechts de eerste alinea van uw laatste reactie gelezen. U kakelt teveel, en uw betoog verveelt me. U moet, in plaats van in eigenwaan te zwelgen, eerst eens leren lezen wat er staat. Ik had het over ‘rationalistische wetenschap’, niet over ‘nationalistische wetenschap’. Verder raad ik u aan de wetenschappelijke rapporten betreffende het broeikaseffect door te nemen en de reacties op de Durbanconferentie (o.a. die van Hans Bruyninckx ) na te gaan. U vindt de link hier beneden).
    De enige kunst die het nog waard is kunst genoemd te worden is de apocalyptische kunst. Zij is de enig realistische kunst, de enige kunst waar we nood aan hebben. Ik denk aan het werk van Brueghel en Bosch, aan het liedje ‘Eve of Destruction’, aan de film ‘Apocalypse Now!’ Die werken tonen onze toekomst, maar niet volledig. De overige kunst is slechts leugen, gemaakt als fopspeen voor het klootjesvolk. Met de bedoeling gerecupereerd te worden.

    http://www.demorgen.be/dm/nl/2461/De-Gedachte/article/detail/1361599/2011/12/12/De-zogenaamde-doorbraak-van-Durban.dhtml

  13. @ E. Janssens

    Intussen heb ik die link naar het artikel in De Morgen eens gelezen en finaal leert ons dat – wat de club van Rome allang stelt (en wat door de club van Boedapest wordt herhaald) – er een plafond is aan de economische groei en dat we dus begrippen als ‘vooruitgang’ en ‘welvaart’ enzovoort moeten herdefiniëren en liefst van al daadwerkelijk ook – vandaag nog!!! – omschakelen op een andere manier van leven.

    Wilt het neo-liberalisme dat? Hoe lossen ze dienaangaande het energieprobleem op voor de productie van hun producten waarbij koopkracht voor iedereen het toverwoord moet blijven en dus het opfokken van het klimaat niet zal worden afgeremd?

    Leert de apocalypitische kunst ons hoe we nu concreet verder moeten leven? Blijkbaar geraakt men nooit verder dan topconferenties en ‘mooie afspreken’ maar concrete veranderingen op het terrein blijven (veel te lang) uit.

    De apocalyptische kunst kan een voorafbeelding geven wat er te gebeuren valt maar het verandert de mensen niet echt, vrees ik, in datgene wat ze vandaag te doen hebben. Finaal weten ze dat ook niet en dat vraagt een stevige en directe aanpak.

    Het bespelen van de massa met angstgevoelens is een heel oud recept.

    Stel zelf eens iets concreets voor dat wel aarde aan de dijk brengt. Kunt u dat?

    En dat intussen veel entertainment als een fopspeen werkt, is een waarheid als een koe.

    Met “r”ationalisme kom je vaak ook uit bij ‘the struggle for life of the fittest” en dat is dan toch steeds een rare bijklank bij allen die enkel en alleen zweren bij de evolutietherorie en die zo’n aangehangen theorie ideologisch – en liefst ook nog politiek – willen verzilverd zien worden wat wel finaal kan leiden het dat heel nefaste “n”ationalisme en waardoor mijn betoog wel steek blijft houden.

  14. LEUGENS …

    Er werd gelogen over de Eerste Wereldoorlog, er werd gelogen over de Tweede Wereldoorlog. Er werd gelogen over de oorlog in Vietnam, over de oprichting van de staat Israël, over de Sjah, over de Sovjet Unie, over de dood van John Lennon, over de moord op de Kennedy’s, over het gat in de ozonlaag, over de oliecrisis, over de economische crisis, over onze geldvoorziening, over de EU, over de euro, over de besparingen, over 11 september, over de oorlog in Irak, over Libië, Syrië en Iran, over Breyvik, over het kwartje van Kok, over de moord op Fortuyn, over de JSF en de Hogesnelheidslijn, over de Schipholtunnel, over Dutroux en Nihoul, over Al Qaeda, over de dood van Dr Kelly, over de prijs van diesel, over de strijd tegen de terreur en de strijd tegen de drugs, over vaccinaties, over AIDS, over de honger in Afrika en over diamanten, over de prijs van goud en zilver, over Tsjernobyl en Fukushima, over vrijheid en democratie, over Climategate, over werkloosheid, over Occupy en politiegeweld.

    Ik kan nog even doorgaan, maar hoop dat u snapt dat ik bedoel dat alles een grote leugen is. Men kan niet meer anders. Onze politieke leiders, onze regeringen, onze wetenschappelijke instituten, onze onderwijsinstellingen, justitie, de commerce, onze sportclubs en -bonden, onze media, onze schrijvers, onze schilders, onze muzikanten, onze acteurs en actrices, onze bloggers en cabaretiers, onze fotomodellen, onze echtgenoten, onze buren, vaders moeders, neven en nichten, broers, zussen, opa’s en oma’s, ja zelfs onze honden liegen.

    ….

    http://www.zonnewind.be/opinie/leugens.shtml

  15. “Het bespelen van de massa met angstgevoelens is een heel oud recept.”

    Dat klopt, maar ik heb het niet over dat soort manipulatie-angst. De massa zou ervan doordrongen moeten worden dat er geen hoop meer is, want die is er niet meer. Die opdracht is er één van de apocalyptische kunst. Ik wou dat er één kunstenaar opstond die met één beeld (woorden zijn machteloos, ook de resultaten van wetenschappelijke studies) de wereldbevolking angst voor het naderend einde kon aanjagen. Maar er is niemand en er kan niemand zijn. Je kan een overstroming tonen, maar geen aarde die volledig onder water staat (zelfs Ballards “de verdronken aarde” slaagt er niet in). Het beeld van een planeet zonder land, met slechts water, kalmeert eerder dan dat het verontrust. En waarom? Omdat wijzelf voor meer dan drie kwart uit water bestaan. Dat is overigens de reden waarom de mensheid bij het aanhoren van de naderende gevolgen van het broeikaseffect kalm blijft. Eigenlijk heerst er een collectief, planetair zelfmoordverlangen. We zijn niet uit stof gemaakt om ernaar terug te keren. We zijn uit water gemaakt, en zullen naar het water terugkeren. Geen twijfel mogelijk.

    • Ik heb soms ook wel het gevoel dat het totaal onafwendbaar is geworden, temeer niemand echt en daadwerkelijk verandert in aandacht en focus, in mentaliteit, in direct corrigerend en aangepast gedrag en waarbij bijna iedereen doet alsof er in feite geen vuiltje aan de lucht is…

      Er is inderdaad ook dat door cynisme gevoed defaitisme dat overal op deze wereld zegeviert… en inderdaad – direct of indirect – ergens neigt tot zoiets wat u een “collectief-planetair zelfmoordverlangen” noemt…

      “Waterworld”, dus, met her en der overlevenden?
      Zou best wel eens kunnen, E.

      “De apocalyptische kunst dan toch promoten om alsnog met dat grote angstbeeld het tij te doen keren”, stelt u dus of vergis ik me? Waarschijnlijk heb je daarin dan toch heel zeker gelijk, m’n beste, en dat is dan niet de angst die de machthebbers steeds gebruikt hebben tegen de mensen. Deze apocalyps-angst zou dus levensreddend moeten zijn… Nu portretteren sommige Hollywood-films zulke taferelen wel maar dan wordt dat weggelachen als ‘fictie’… Tja…

      Ondertussen moet er ook wel werk gemaakt worden van een totaal anderssoortig ingerichte “blauwe planeet”…

      En intussen heeft Rarie grotendeels wel gelijk over “de leugen”…
      Maar evenwel niet alles is leugen maar in alles zit wel de leugen stevig vervlochten… waardoor de waarheid soms heel ver zoek is geraakt…

      En misschien verzinkt alles tot op de Abbys-velden van de wereldzeeën…

      Maar bewaarheiden we nu niet net door al dat negativisme dat we er nog iets aan willen verhelpen en dus veel eerder nu al vrede nemen met het terug één en al ‘water-worden’ i.p.v. zulks te voorkomen?

      Zijn we dan geen bondgenoten geworden van het niemand-sparende “Niets” dat oprukt en dat met de Leugen alles doet verzwelgen?

      Stel even dat Atlantis echt zou hebben bestaan (en vergaan is zonder één spoor na te laten) : is het dan niet op identiek dezelfde wijze dat onze wereld naar de haaien gaat (letterlijk te nemen, dan) en waarbij de aardplaten over elkaar schuiven en elk teken van leven en beschaving voorgoed wegvaagt en alles van vooraf aan begint?…

      Hoeveel cycli van “groei tot ondergang” zal de mensheid misschien al op deze planeet al niet ondergaan hebben?

      En waarschijnlijk leven er op de zonet ontdekte, mogelijke bewoonde, planeet mensen zoals wij… die evenwel voorgoed (?) planetair van elkaar gescheiden zijn door een onoverbrugbare afstand, alle mijmeringen over ‘generatie’-ruimteschepen en andere spitsvondigheden ten spijt?

      Of misschien moeten we ons allemaal gaan voorbereiden op een leven ‘in’ de zee. De wereld van kapitein Nemo en diens Nautilus is misschien het enige dat geen waanzin is, ofschoon hij door de wereld werd betiteld als een ‘madman’, een ‘mad scientist’…

      wordt vervolgd