Melencolia

Intro: de kunstenaar en zijn brein

Onlangs openbaarde kunstenaar Jan Fabre dat we na zijn dood zijn brein kunnen bewonderen, als middelpunt van een postume installatie. “Ik kijk ook graag naar mijn hersenen. In scans en in sculpturen”,- aldus de cultartiest.

Grappig en pathetisch tegelijk: een hoofdarbeider die onder de schedelpan gaat kijken, om te zien waar al dat moois vandaan komt. Niets kan schoner zijn, dan dat wat schoonheid produceert. Toch vermoed ik achter deze extreme uiting van ijdelheid een vorm van perplexiteit: hoe hebben die hersenen dat klaargespeeld? De gearriveerde meester-kunstenaar beseft plots dat hij nooit dat zal beheersen wat hem tot de creatie dreef.

Gevoelens van ontzag, (zelf)liefde, maar misschien ook van (zelf)haat en afkeer komen boven in deze confrontatie. Dat wat men doorgaans inspiratie noemt (letterlijk: “de geest die binnentreedt”, zoals in het Pinksterwonder), blijkt nu wat gesuis van neuronen in een gesloten circuit. Met het kunstwerk als onbeheersbaar, flatulair neveneffect.  Ik herken Fabre’s perplexiteit overigens compleet: ook als schrijver beheers ik de machine die schrijft geenszins, ik ben maar de hand van de andere die zich ergens diep in een fysiologisch labyrinth ophoudt. Elk inzicht in dat brein faalt bij voorbaat, hoe hard de neurologie ook haar best doet.

Eerder al werden de hersenen van Einstein in een bokaal met formol gestopt, in de ijdele hoop dat de wetenschap het orgaan achter de relativiteitstheorie in kaart zou kunnen brengen, en aldus die theorie zelf zou kunnen voorbijsteken.  Niet dus: een blubberige massa is het, meer niet. De hersenen van de Engelse dichter Byron vielen bij de autopsie zelfs uiteen als een rotte biefstuk, doordrenkt van alcohol. Het moet een verschrikkelijk zicht geweest zijn, vooral voor literatuurwetenschappers: poëzie die ontstaat uit pure organische ontbinding. Of zit er toch nog iets onder en achter die nevel?

Wat heeft het brein voor ons te verbergen? Of wat houdt het in petto?

Lees het complete essay

Advertenties

Een Reactie op “Melencolia