Wij hebben Breivik niet nodig om de multicultuur in vraag te stellen

Het was uiteraard als stunt bedoeld, vanwege de bij ons niet zo bekende Franse essayist Richard Millet (1953): massamoordenaar Anders Breivik tot visionaire profeet bombarderen in de strijd tegen de immigratie en het multiculturalisme. Meteen waren alle schijnwerpers op hem gericht, ook de buitenlandse. Goed voor uitgever Gallimard, ook al kondigden de overige redacteurs van het huis een protestactie aan. 

Maar het is natuurlijk van de pot gerukt: alsof men zeventig mensen moet vermoorden om een maatschappelijk probleem aan te kaarten. En alsof men die wandaad moet ophemelen om het probleem op de intellectuele agenda te krijgen.

In Vlaanderen wordt het proces van het multiculturalisme (de doctrine dat een maatschappij alleen maar “verrijkt” kan worden door het naast elkaar bestaan van alle mogelijke culturen en religies) al zo’n 25 jaar gevoerd. Weliswaar meestal in de marge, en buiten de grote media. Toch is die kritische onderstroom van enorm belang geweest. Wij hebben geen Breivik nodig gehad. Gelukkig maar.

 

Het spook van de politieke correctheid

Het boek van Wim Van Rooy, “De malaise van de multiculturaliteit” (2008) blijft een referentietekst in dat debat, vooral omdat Van Rooy hier links confronteert met een onmogelijk spagaat: enerzijds de vrijheid van denken propageren, en anderzijds de absolute tegenstander van die vrijheid omarmen. Zie bijvoorbeeld de kwestie van de Mohammed-cartoons, en de preutsheid die aan de dag wordt gelegd om vooral niemand te “choqueren”,- beter bekend als politieke correctheid. Deze paradox blijft links achtervolgen en heeft decennia lang voor veel ruis gezorgd op het debat rond multiculturaliteit, met een absolute onderwaardering voor de pure feiten en statistieken.

Studies over correlatie tussen criminaliteit en allochtonen, over immigratie en het gebrek aan integratie, en over de islam als motor van desintegratie en ghettovorming, werden onder de mat geschoven. De demonisering van de Nederlandse sociologe Marion Van San, die de kat wetenschappelijk de bel aan bond, staat ons nog levendig voor. Het spook van de politieke correctheid heeft ervoor gezorgd dat er ook vandaag nog in de media bericht wordt over “jongeren” die een buschauffeur in het ziekenhuis slaan, terwijl het om allochtone jongeren gaat met een moslimachtergrond. Dat is relevante informatie die om verdere duiding vraagt, niet om verdoezeling.

De homofobe agressie, weer vooral van dezelfde allochtone moslimjongeren, heeft hier en daar wel een knipperlicht doen afgaan bij de linkerzijde, maar eindigde weerom in dezelfde verontschuldigende retoriek van de zogenaamde kansarmoede, het herleiden van daders tot slachtoffers, en de fatale zelfbevestigingslogica die daarmee gepaard gaat.

 

De identitaire discussie

Van de weeromstuit is de kritiek van de multiculturaliteit in Vlaanderen, België en Europa vooral een “rechts” verhaal geweest, dat in onze contreien politiek een plaats kon krijgen met het Vlaams Blok/Belang. Dat heeft ons ongetwijfeld een Breivik bespaard: er moet plaats zijn voor radicalisme in het democratische spectrum, mensen moeten hun ongenoegen kunnen ventileren. Aan een consensusdemocratie hebben we niets. Bizar is evenwel dat die partij daarvoor in een “cordon sanitaire” werd gestopt, terwijl men vaststelt dat haar uitspraken van 20 jaar geleden nu mainstream zijn geworden en zelfs bij links opgang maken, zie bv. de krantencolumns van Groen-coryfee Luckas Vander Taelen.

Het alternatief voor de multiculturaliteit is niet de monocultuur, maar een leidcultuur die als een ongeschreven grondwet de voorwaarden omschrijft van een goed functionerende communicatiemaatschappij.

Men kan daar lang over bakkeleien, maar het is misschien een teken van een herwonnen consensus rond de Europese waarden die links even over het hoofd had gezien, zoals daar zijn: het onvoorwaardelijk recht op free speech, de scheiding van kerk en staat, gelijkberechtiging van man en vrouw, en dies meer. Het protest, van links tot rechts, tegen homofobe agressie, onverdoofd slachten, genitale verminking en duiveluitdrijvingen, stelt het middeleeuwse denkkader van een ideologie als de islam in vraag, maar plaatst ook het zoeklicht op wat onze samenleving wezenlijk modern maakt. Waarom willen we dit niet? Wat willen we dan wel? Waar liggen de niet te overschrijden grenzen?

Meteen zijn we in de identitaire discussie beland, en daar kunnen we de slogans en de welles-nietes-spelletjes overstijgen. De vraag naar de fundamenten van ons Europees democratisch model, onze cultuurruimte en de rechtstaat, gaat over duurzame waarden en emoties. Met als ijkpunt de Verlichtingstraditie.

Het alternatief voor de multiculturaliteit is niet de monocultuur, maar een leidcultuur die als een ongeschreven grondwet de voorwaarden omschrijft van een goed functionerende communicatiemaatschappij. Dat is bij uitstek een gedachte die tot de Verlichtingsfilosofie behoort, in haar authentieke, 18de eeuwse vorm. De geschriften van Rousseau en Voltaire pleiten niet voor neutraliteit en relativistische Gleichgultigkeit, maar integendeel voor een richtinggevend engagement en een cultureel zelfbewustzijn.

Beiden zijn dus identitaire denkers: ze gaan uit van een historisch verworven, libertaire geesteshouding die ook resoluut neen kan zeggen tegen totalitaire excessen.

Daarom zijn sharia-rechtbanken fatale paarden van Troje: ze breken de universele leken- en rechtsstaat, met regels voor iedereen, op tot een lappendeken van culturele, religieuze (en op het einde zelfs institutionele) ghetto’s, waarvan de sterkste en meest gewelddadige allicht de toon zal zetten. Deze balkanisering betekent de facto het einde van de pluralistische leidcultuur die via de Griekse filosofen, het Christendom, het humanisme en de Franse revolutie tot ons kwam.

Vanuit dezelfde Verlichtingsfilosofie is het een fout signaal om het Suikerfeest tot nationale feestdag te promoveren. Het gaat in tegen de secularisering en ontzuiling waar onze samenleving nog volop mee bezig is. En het druist regelrecht in tegen een grondstroom, in Vlaanderen en elders, die verlangt naar gedeelde zingeving en identitaire weefselversterking.

 

Lessen filosofie

Na de grote golf van eensgezindheid, volgend op de Utøya-tragedie, is er nu ook in Noorwegen toch een debat op gang gekomen over het verstikkende klimaat van politieke correctheid waarin iemand als Breivik een uitlaatklep zocht. Misschien moeten de hedendaagse politici, bezeten als ze zijn door de wil om te behagen, en verlamd als ze zijn door de schrik om buiten de pensée unique te vallen, eens terug hun klassieken gaan lezen. Het bankroet van de multiculturele doctrine (die nu weer in een spookgedaante van de “interculturaliteit” herrijst) is het gevolg van een slechte, gebrekkige lectuur van de boeken die de moderniteit gestalte hebben gegeven.

We hebben zo’n rijk geestelijk erfgoed, maar men schaamt er zich haast om. We zijn slordig omgesprongen met de erfenis van Rousseau en Voltaire, en moeten de draad terug opnemen, voor hij helemaal zoek raakt. Alleen een radicale terugkeer naar de wortels van de moderniteit kan ons redden, noem het een progressief conservatisme of een conservatief progressisme.

Het uitbreken uit de politieke correctheid is de beste remedie tegen het fundamentalisme. Alleen zo kunnen we een dialectische samenleving, gekenmerkt door het permanente debat en de intellectuele polariteit, vrijwaren.

In die zin is het voorstel om filosofie als verplicht vak in het onderwijs te introduceren, en de religieuze vakken naar de facultatieve vrijetijdssfeer af te voeren, nog niet zo gek. De zoektocht naar de waarden die ons binden, én de opvoeding tot debat en conflictdenken, zonder dat iemands handen worden afgehakt, vormen de essentie van de pedagogie. De uit Saudi-Arabië geïmporteerde islamleraars mogen dan stilletjes aan hun koffers pakken.

Anderzijds zal ook het (voor de volle 100% door de gemeenschap gesubsidieerde) “vrij onderwijs” plaats moeten  inruimen voor een volwaardig vak ethische vorming, gestoeld op dezelfde Europese leidcultuur.

In die open polemische ruimte zal blijken dat wij figuren als Socrates, Kant, Voltaire en Nietzsche moeten koesteren als onvervangbare inspiratiebron van het Westerse kritische denken, waar in geen enkele andere cultuur ook maar een schim aan herinnert.

Advertenties

18 Reacties op “Wij hebben Breivik niet nodig om de multicultuur in vraag te stellen

  1. Vlaanderen dat al zovele jaren vecht voor zijn eigen taal en cultuur binnen het Belgische staatsbestel en daarin maar bescheiden voouitgang boekt ,wordt dan nog geconfronteerd met vreemde talen en culturen die steeds aan belang winnen door de massale immigratie.Dat leidt tot toenemende verwarring en frustratie.Het zou mij niet erg verwonderen dat er ook hier opeens een Breivik opstaat die wanhoopsdaden pleegt waarvan de oprukkende verfransing- of vervreemdingsapostelen het slachtoffer worden.

  2. Kunnen we dan vorm geven aan de Leidcultuur? Of beter nog, nadat we de functie ervan duidelijk hebben beschreven voor onszelf, voor anderen ook, dan kunnen we aan mensen die uit alle hoeken van de wereld zijn gekomen, sommigen aan de rand levend, anderen in splendid isolation, maar wel allemaal in hetzelfde schuitje. en dus samen verder moetend.
    Men kan er inderdaad niet onderuit de filosofen die u noemt ernstig en aandachtig te herlezen, maar men moet het niet bij een canon houden. En dan ontbreken er nog, want ook het vitalisme van Bergson kan best inspirerend werken.
    Maar toch zal men op enig moment moeten gaan nadenken over hoe we in Europa nog een idee kunnen van geven van wat de toekomst kan betekenen en hoe we daar iets aan bij te dragen hebben. Inderdaad, Voltaire, Rousseau en zeker ook recentere filosofen, zelfs en zeker een Foucault, die de verdenking bij de autoriteit en het gezag legde, in hun taalgebruik. En het komt me altijd weer voor dat zij die “Les mots et les choses” en ook wel “surveiller et punir” hoog aanslaan, er slechts een eenzijdige lezing aan hebben overgehouden. Men heeft de autoriteit gemeend te mogen afwijzen, maar het punt zou wel eens kunnen zijn dat de burgerlijke cultuur die het westen kenmerkt en in neoconservatieve kringen, maar ook en zeer zeker ter linkerzijde afgewezen wordt, wel respect en autoriteit op grond van verdienste aanvaardt, ook op grond van consensus over wat juist is, maar gepretendeerde autoriteit zal in de burgermaatschappij niet lang stand houden.

    Men heeft de noodzakelijke autoriteit, verbonden met bekwaamheid afgewezen en daar zijn mensen die niet direct toegang hebben tot die burgerlijke cultuur, zoals migrantenjongeren het slachtoffer geweest – de arbeidersbewegingen hebben, tot ontsteltenis van de ideologische scherpslijpers al lang het proces van “embourgeoisement” opgenomen en ook meer en meer migranten doen dit. Maar daardoor is de klacht over eenheidscultuur in bijvoorbeeld het onderwijs een heel grappig iets. Want onderwijs dat niet zou leiden naar eenheidscultuur zou onmachtig blijken. Eenheidscultuur betekent namelijk een kader waarin men zich kan uitdrukken en anderen kan begrijpen. En dat brengt ook zoiets als een identiteit en dus ook persoonlijke waarden en normen en gedeelde normen en waarden.

    Kortom, de discussie moet maar eens goed verder gezet en de tekst van Johan Sanctorum levert alvast een stevige bijdrage.

  3. Eric Janssens

    Wat Sanctorum vergeet te melden is dat de Breivikmethode, die de bedoeling had het westen wakker te schudden en het van zijn ondergang te redden, juist contra-produktief werkt en die ondergang integendeel versnelt: niet alleen lijkt Breivik in zijn gewetenloze methodiek op zowat de meest door de wol geverfde aanslagdeskundige van Al Qaeda, ook heeft hij, door zijn toedoen, ervoor gezorgd dat in Denemarken – weiiswaar kantje boordje, maar toch – een socialistische, islamvriendelijke partij aan de macht kwam. Zonder de dood en vernieling die Breivik gezaaid heeft zou wellicht de meer islamkritische regering van premier Rasmussen aan de macht zijn gebleven.
    De ondergang van het westen is slechts op politieke wijze omkeerbaar. Paradoxaal is echter dat, door demografische evoluties, juist de door datzelfde westen ontwikkelde, aangehangen en gepropageerde politieke vorm – die van de democratie – zichzelf volledig dreigt op te blazen. Ik geloof daarom dat mensen als Khadaffi en Moebarak (en heden ook nog Assad) gelijk hadden toen ze stelden dat enkel een verlichte tirannie in staat is het fanatisme te bestrijden.

    • Ik kan uw laatste zin terdege begrijpen : “Tegenover totalitaire regimes dient te worden overwogen om een Verlichtings-“despoot” het tij te doen keren”. Het lijkt paradoxaal maar soms is het genoodzaakt om een kwaal met eenzelfde soort kwaal te bestrijden.

      In Rode Kruis-acties – of bij spoedinterventie vereiste acties (zoals een Diane-groep bij gijzelneming) – dient kordaat te worden gehandeld, liefst met ‘commando-codes die wat doen denken aan een legeromgeving dito ‘militaire actie’.

      Democratische besluitvorming is enkel goed om – misschien gaat dit wat oneerbiedig klinken – “te bepalen welk behangpapier gekozen wordt” voor de inkleding van een woonst waarbij haar ruwbouw tot stand kwam buiten de democratische besluitvorming om . De krijtlijnen van een kordate actie op noodtijdstippen resp. in noodgebieden kan voordien via ‘democratische besluitvorming’ uitgetekend worden maar de actie zelf dient dan kordaat worden aangepakt door beroepsmatig ‘verlichte despotische persoonlijkheden’ op het moment dat ‘de nood het hoogst is’ en deze nood de wet (van democratische besluitvorming, gekenmerkt door van talmen en treuzelen) breekt.

      Toch heb ik evenwel wat bedenkingen bij een overhaaste interventie.

      Immers : men zal evenwel vooral eerst de mildere vormen van Islam-beleving(saanhangers) moeten aanporren om zelf de extremismen binnen hun religie/godsdienst in de kiem te smoren want geen enkele religie is zomaar een Monolitisch Blok (zie verdere commentaar onderaan). Het is al evengoed van de pot gerukt om te spreken van één Islam. Bestaat er immers zoiets als één christendom? Neen, toch! De geschiedenis van het christendom bewijst zulks ontegensprekelijk. En dat feit van enorme verscheidenheid binnen één religie geldt eveneens voor het Jodendom, het Hindoeïsme en noem maar op. Zelfs het atheïstisch humanisme kent heel zeker verschillende strekkingen : van extreem tot zeer gematigd.

      • Eric Janssens

        Ha, ja? Heel de Arabische wereld staat vandaag op zijn kop omwille van een filmpje, er wordt gemoord en brand gesticht, en u hebt het over een gematigde Islam. Blijkbaar is het voor sommige geesten moeilijk om te begrijpen dat er helemaal geen gematigde Islam mogelijk is vermits dat begrip ‘gematigde Islam’ een coontradictio in terminis is. Sommige strekkingen, zoals de Alawieten, nemen het niet al te nauw met de Islamitische geboden en verboden, maar de Islam zelf is een eeuwenoud fascistoïde fenomeen dat geen kritiek op haar grondslagen (de profeet, de Koran) duldt. Bij gebrek aan argumenten (want moslims hebben geen argumenten en kunnen er dus geen gebruiken) gaan ze over tot driest geweld, tot oorlogen en burgeroorlogen, tot slachtingen op massale schaal, en dat reeds van in den beginne. Mohammed was een killer, remember? Dat u de Islam weer op één hoop met het christendom, en zelfs met hindoeïsme en atheïstisch humanisme durft gooien releveert de koppigheid waarmee u blind blijft voor de aparte aard van de Islam, die eigenlijk slechts met één ideologie uit de geschiedenis valt te vergelijken en dat is het nazisme (qua intrinsieke kwaadaardigheid zijn Islam en nazisme gelijk, niet qua catastrofale uitwerking in de realiteit, want op dat vlak is de Islam het nazisme veruit de baas: de 12 jaren dat het nazisme de wereld in zijn ban heeft gehouden kan niet op tegen de 1400 jaren van islamitische waanzin, achterlijkheid en oorlogszucht. Ik hoop dat dat nu eindelijk eens tot u doordringt!).

      • Eric Janssens

        ‘releveert’ = ‘reveleert’

  4. Schaerlaeken Rene

    Prachtige denkende en ontledende analyses van auteur en reacties. Waarom blijven ze echter zo marginaal aantoonbaar in onze geeigende media. De crux is de vraag waarom !?

  5. Johan, mag ik jouw tekst plaatsen op De Geletterde Mens?
    thierry.deleu2@telenet.be

  6. Ik vind dat JS het VB teveel eer toedicht. Ik ben het eens met JS’ redenering, maar de platte en agressieve manier waarop het VB het probleem aankaart(te) kan voor mij nog steeds niet. Net daardoor vond links excuses (racisme) om het debat ten gronde uit te stellen en alles onder de mat te vegen. Als beschaafd mens begrijp ik de reactie van links daarop eigenlijk wel. Dewinter heeft zich met zijn domme kop als een koorknaap het kordon laten aansmeren en alles wat Vlaams is zeer zware imagoschade berokkend. Mocht hij zijn verstand ipv zijn onderbuik gebruikt hebben stonden we nu 20 jaar verder. Verder vind ik niet dat platte racisten en populisten als Wilders en Dewinter de Verlichting en haar filosofen moeten recuperen of zich opwerpen als de behoeders ervan. Rousseau en Voltaire keren zich om in hun graf. Want ik ben er niet zeker van de eens Dewinter aan de macht ik hier nog “freedom of speech” heb als wat ik zeg niet in zijn kraam past.

    • Eric Janssens

      1. Als de andere partijen het VB en haar kritiek au sérieux hadden genomen, en over de intelligentie hadden beschikt om doorheen de retoriek te kijken, dan was het VB nooit zo groot geworden. Want dan zou eveneens het probleem van ‘de malaise van de multiculturaliteit’ in de kiem gesmoord zijn geweest.
      2. Ik weet niet of, indien uw zoon in elkaar geramd was geweest en u bij niemand gehoor had gevonden, uw beschaafdheid zou hebben stand gehouden. Iemand heeft mij ooit gezegd: ‘ik verwijt de marokkanen dat ze van mij een rechtse zak hebben gemaakt’. Ieders verdraagzaamheid heeft zijn limieten, de uwe ook.
      3. Van het VB als bedreiger van de freedom of speech moet u écht niet bang zijn, die partij zal nooit aan de macht komen. Ik denk dat we meer op onze hoede moeten zijn voor een ideologie die iedere dag zienderogen aanhangers wint. En daar gaat het over.
      4. Ik denk dat u Wilders en Dewinter qua kennis van Voltaire en Rousseau (en noem ook maar Popper) onderschat en dat zij de laatste decennia meer recht hebben die namen te noemen dan eender welke liberale of socialistische opportunist.

    • De Franse politieke wetenschapper Olivier Roy, houdt vol dat een democratische maatschappij moet kunnen omgaan met zijn uitersten. Hij gaf het voorbeeld van “Force Ouvrière” – nog linkser dan de communisten, maar politiek onderdak biedend aan migranten en lagere arbeidersklasse. Op rechts in Vlaanderen doet het VB net hetzelfde. Radicale partijen… so what ? Ze functioneren trouwens als een barometer. Hoe groter hun (tijdelijke) aanhang, hoe duidelijker de disfunctie van de zogezegde cleane partijen en hun bestuur. Ze houden de malcontenten van links en rechts, net BINNEN de grenzen van de democratie. Schaf die partijen af, en je krijgt nog meer Breiviks, Rote Armee Fraktion, of Mohammed Bouyeris.

    • Totaal mee eens, Hans!!!!

  7. vincent mulleman

    De enigste conclusie die je kan maken is dat de Islam geen religie is maar een ideologie aangezien alle religies zijn exclusief, maar de islam is dat bij uitstek. Deze ontwikkelde zich onmiddellijk tot een staatsvorm die versmolten is met de eigen religie. De Koran is daarvan het spirituele en seculiere wetboek. Diens statuten omvatten alle terreinen van het leven… en blijven vaststaand en onvervormbaar; de bijzonder bekrompen Arabische geest dringt zich op aan vele andere volken en kneedt ze dan voorgoed naar haar eigen vorm (een totale, allesomvattende spirituele gevangenschap!).

  8. Zou er een engelse vertaling van deze tekst kunnen komen?

  9. De multi-culturele samenleving – zoals in Brussel – is een feit. Daar leven verschillende mono-culturen (de ‘Vlaamse’, de ‘Francofone’, de ‘Turkse’; de ‘Marokkaanse…) naast elkaar. Een multiculturele samenleving is in feite een lappendeken van NAAST ELKAAR levende culturen die weliswaar her en der iets oppikken van een andere ‘naaste’ cultuur.

    Een cultuur is – letterlijk gesteld – een gemeenschap van mensen die een bepaalde eenheid vertonen wat betreft de cultusplaats die ze vereren. Vaak is er een religieus-godsdienstige insteek.

    Ruimer opgevat – vanaf het ontstaan van de liberale samenleving – betekent de ‘cultus van het liberaal samenleven’ dat individuen het recht hebben op een eigen levenszingeving (al dan niet religieus geïnspireerd) maar waarbij godsdienst én staat strikt van elkaar gescheiden MOETEN blijven. Het heeft heel lang geduurd vooral de rooms-katholieke kerk dit moderne cultuur-gegeven geaccepteerd heeft.

    Het is en blijft een crusiale vraag in hoeverre de islam “gemoderniseerd” kan worden én het blijft een blijvende uitdaging dat haar aanhangers ook eens leren inzien dat ‘opgelegde of opgedrongen religies’ niets meer genereren dan schijngelovigen die er genoodzaakt een dubbele moraal op gaan nahouden :
    1° één om de missionerende dwingeland goedgunstig te stemmen (en om vooral het eigen leven te beschermen tegen doodslag of uitsluiting);
    2° één waarin men echt gelooft maar dat dan als catacombe-levenssfeer waarlijk beleden wordt met ‘geloofsgenoten’.

    Finaal dreigt dit tot een complete uitholling van de religieuze boodschap zelf te leiden (cfr. de geleidelijke afgang van de kristenheid sinds Constantijn de Grote die godsdienst eventjes aan iedereen van zijn keizerrijk zou gaan opleggen).

    “Links” heeft meer dan één punt om de feitelijkheid van een multi-“mono”-cultuur in verschillende steden aan te tonen.

    Waar ze – mijns inziens – te vaak oogkleppen draagt is het soms veel te lichtzinnig ijldromen (lees : de eigen dromen als werkelijkheid willen zien) t.w. is het wel waar dat een mono-culturele islam (hoewel toch ook veel strekkingen tellende) de moderne liberale samenlevingscultuur omhelst… Ik ben er evenwel ook van overtuigd dat er in de islam – zoals in de katholieke kerk – er vele stromingen en ‘fracties’ zijn die hieromtrent allemaal een eigen mening hebben en dat er ook groepen zijn die zulks echt wel willen doen (en dat die als “afvalligen” worden verguisd, zoals fundamentalistische katholieken zulks ook nog steeds doen).

    En het is ook fout om mono-culturen met de vinger te gaan wijzen als zijnde ‘intolerant’. Verschillende culturen kunnen als monocultuur-landen perfect in vrede naast elkaar leven. Ik zou bijna durven stellen dat mono-cultuurlanden ‘moeten kunnen’ om op die manier hun ‘cultuur-zijn’ steeds meer en meer te kunnen verfijnen.

    Elke cultuur wordt gevormd door het samenleven van een welbepaalde gemeenschap die allerlei oplossingen bedenkt voor haar ‘samen leven’. Finaal krijgt elke gemeenschap een soort identiteit dito ‘culturele eigenheid’. Op zich gesteld heeft dat niets te maken met ‘bloed en bodem’-denken. Zelfs een eentalige gemeenschap kan perfect bestaan uit verschillende volkeren (= zelf te verkiezen om inteelt te voorkomen!). Het is nu net de manier waarop gezamenlijk (lees : gemeenschappelijk) problemen worden aangepakt dat leidt tot een welbepaalde identiteit. “Humor” is vaak dé uitlaatklep bij uitstek om wat stoom af te laten op een gemeenschapsketel waar de druk te hoog werd. Elke cultuur schept op die manier haar “eigen bulten in het tapijt”. De humor – als resultante van dit omzichtig willen plattrappen van die bulten – katalyseert nu net die welbepaalde identiteit.

    Het wordt allemaal pas een waarlijk probleem als er gedacht wordt in termen van hoger-lager. Suprematie-denken is een pest, dus ook in België.

    Het is een foute gedachtegang dat mono-cultuurlanden niet zouden mogen bestaan.

    Dat landen irredentistisch terugplooien op een eigen ‘gouden tijd’ en deze periode politiek-aardrijkskundig vereeuwigd willen zien is dan weer een totaal ander probleem maar vaak doorkruist zulks denken de politieke agenda’s van vele culturen.

    En als verschillende culturen in één en hetzelfde land willen samenleven dan dient elk lid van om het even welke mono-cultuur binnen een multiculturele stad/provincie/land minstens de moderne liberale samenlevings-cultus te onderschrijven die ansich borg staat dat ‘de rechten van de mens’ – zoals beschreven in de universele verklaring van de rechten van de mens – gegarandeerd kunnen blijven en dat niemand onder de voet wordt gelopen. Wat elkeen dan privé doet (als belijdenis van de eigen mono-cultuur) is zijn of haar zaak maar die levenskeuze mag nooit door de staat zelf (of een theocratie die samenvalt met die staat) aan individuen worden opgedrongen.

    In de gemeenschapsplaatsen regeert ‘de cultus van de moderne liberale staat’ en enkel op privégronden kan de ‘individuele mono-cultus’ worden beleden en zulks zonder missioneringsdrang of -roes van diegenen die zulks geloof belijden.

    Alleen dan kan een “multiculturele samenleving’ leefbaar gehouden worden zoniet krijg je ghetto’s waar finaal het recht van de sterkste ghetto-groep zal gaan bepalen hoe de mensen van andere ghetto-leden te denken en te handelen hebben.

    Kritisch durven staan tegenover de “multiculturele samenleving” betekent dat er vragen mogen worden gesteld over het effectief “lukken” respectievelijk “mislukken” van de genoodzaakte vrede (en alle randvoorwaarden daartoe) van diezelfde multiculturele samenleving.

    En je kan alleen maar van andere culturen houden als je minimaal respect kan opbrengen voor de weldaden van de eigen cultuur maar tevens – in één en dezelfde beweging – blijft openstaan voor gegronde kritiek op de eigen cultuur.

    Breivik heeft met geweld niet alleen ‘gedood’ maar heeft zijn mono-cultureel ‘eigen gelijk’ trachten op te dringen. Hij is in één en hetzelfde bedje ziek als diegenen waartegen zijn actie bedoeld is, namelijk de aanhangers van de militant-missionerende Islam.

    De eerlijkheid gebiedt om ook in deze materie ‘eerlijk te blijven’.

  10. De Islam heeft 1400 voor ellende en onderdrukking gezorgd. Zo zijn we dus klaar. Het punt zou kunnen zijn dat de Islam de afgelopen eeuw zowel van buitenaf terug gezet is tot een ietwat weinig geadapteerde visie – in de koloniale rijken, tot begin jaren 1960. En ook van binnenuit zijn er kritieken gekomen, zoals van Kemal AtaTurk. Het lijkt me dat bijvoorbeeld de Islambroederschap een reactie vormde op beide fenomenen. Vandaag zijn veel moslims wel degelijk bereid de moderniteit te aanvaarden, maar men kan gemakkelijk een troep bij elkaar brengen die namens de Islam branden stichten. De eigenschap van het fundamentalisme is precies dat het een moderne benadering vormt, waarbij men weigert andere inzichten dan wat men zelf denkt te vinden in rekening brengt.
    Het gevolg is dat sommigen bij ons, zoals de cartoonist, zoals Wilders of zoals die Amerikaanse dominee vuurtjes gaan stoken. En dan maar verwonderd zijn dat er gesteggel van komt. Dat is immers de bedoeling. De moslimsamenleving zal volgens sommigen vanzelf vredig zijn want iedereen gelooft hetzelfde, al valt er veel op af te dingen. Volgens mij zal men de massasamenlevingen, zoals in Caïro best opnieuw tot minder op emoties drijvende groepen terug brengt. De Islam is niet mijn godsdienst, maar het heeft geen zin de veralgemeningen verder uit te kramen. Want er zijn wellicht minder fundamentalisten, maar veel gefrustreerde mensen. Alleen is de vraag hoe men dat ressentiment kan terugdringen.

  11. Eric Janssens

    Voor wie wilt aanschouwen wat moslims onder ‘respect voor symbolen’ verstaan: