Iedereen klassiek? En de rest dan?

Momenteel toert de klassieke VRT-zender Radio Klara met een campagne doorheen Vlaanderen, waarbij men “een breed publiek wil laten zien dat klassieke muziek de normaalste zaak van de wereld is”, zo las ik in de krant.

Klara

Klassiek über alles, ook bij de strijk.

Op straat, bij de bakker, de supermarkt, de ijspiste, in het strijkatelier (jawel),- overal klampt de Klara-brigade u aan om u te overtuigen van hun goede smaak, en met de dringende uitnodiging om die te delen. U ziet enige gelijkenis met de Jehovah-getuigen en hun ijver om zieltjes te winnen? U bent niet de enige.

Zelf klassiek-freak zijnde, en, erger nog, operafanaat, weet ik dat een muziekvoorkeur, eender de welke, of breder nog, een cultureel referentiekader, met de jaren wordt opgebouwd. Het heeft te maken met achtergrond, individuele geaardheid, en tja, uiteraard ook passie, een mikrobe die je opdoet. Als 14-jarige zat ik in een vrijwel leeg Antwerps operahuis naar “Tristan en Isolde” te luisteren, mijn leeftijdsgenoten gingen naar hun eerste fuif. Een half jaar spaarde ik voor zo’n kaartje, ik deed er twee per seizoen. Het was dus wikken en wegen geblazen, kiezen en… dubbel genieten. Haal ik dat aan om mijn culturele superioriteit te demonstreren? Allerminst: objectief is er niets dat dwingt om Wagner te appreciëren, elk zijn meug.

Dat brengt me op de problematiek en de toonzetting van de Klara-programma’s zelf. Het is voor een kritisch oor haast onmogelijk om deze zender langer dan vijf minuten te beluisteren. Permanent wordt de luisteraar bestookt met “laagdrempelige” teasers die heel het klassieke pantheon (met Bach, Beethoven en Brahms als absolute sterkhouders) vanuit de gaarkeuken op het bord lepelen, onder het devies “klassiek voor iedereen, op elk moment”. Wat in wezen een nichezender moet zijn, krijgt het karakter van een populistische gebedstoren.

Natuurlijk kan men ook afstemmen op MNM of Radio Nostalgie. Maar voor Klara is, in naam van de gelijke-kansen-doctrine, elke ziel vatbaar voor redding, en bestaat er niet zoiets als de anti-doelgroep, de tegenwereld van gezworen en absolute niet-luisteraars. Nooit, op geen enkel ogenblik, bespeur ik enige barst in dit pretentieus en zelfs totalitair cultuurkolonialisme. Eeuwig klinkt Chopin van het ontbijt tot de late avond, ook als er vijftig kinderen in Syrië onder een staatsbombardement sterven (dan wordt immers de Marche Funèbre uit de kast gehaald). Inderdaad: de normaalste zaak van de wereld.

Muzak

Net via deze trivialisering wordt cultuurbeleving ontdaan van elke zin voor uitzondering en individualiparticipatieteit. Men kiest niet meer, men wordt overrompeld. De verkleutering is in de plaats gekomen van de zin voor het uitzonderlijke, het moment dat men van zijn sokken geblazen wordt.

Cultuur wordt, in de meest negatieve zin, een massagebeuren, allicht ook met een politieke ondertoon van participatiedwang: massacultuur is altijd handig om mensen in de pas te laten lopen. De ludieke poging om mensen in sneltempo “klassiek bij te brengen”, eindigt in een nieuwe verstrooiingscultuur van de gedachteloze ambiance, zoals men in restaurants, hotels, supermarkten en liften, en zelfs tijdens het onvermijdelijke wachtmuziekje voor een of andere tele-helpdesk, ook een streepje Mozart te horen krijgt.

Wijst de uitdrukking “goede smaak” op iets anders dan op een poging om de eigen smaak tot norm te verheffen?

De fameuze drempels dus, en hoe ze te verlagen. Al geruime tijd behoort “participatie” tot het vaste jargon van de Vlaamse cultuurbureaucratie. In het verlengde van de aloude volksverheffingsidee, moet de zogenaamde kansarmoede bestreden worden met goedkope opera- en museumtickets. Voormalig Munt-directeur Bernard Foccroulle prijsde ze zelfs af tot één Euro, vooral ten behoeve van de Brusselse allochtone jongeren, die deze quasi-gratis kaartjes met veel winst doorverkochten om er een voetbalticket mee te kunnen kopen. Voor hen dus geen Westerse muzak. En of ze gelijk hebben: er bestaat geen operatraditie in Marokko, we moeten daar niet flauw over doen.

Foute Johny’s

Dat brengt ons tot de kernCosmos van de zaak: in een tijd waar men de mond vol heeft over multiculturaliteit, tot op het onzinnige af (bijvoorbeeld Kerstmis en Pasen afschaffen om andere culturen niet te “bruskeren”), predikt Radio Klara de monoculturele eenheidsworst.

De druk om aan de referentiecultuur deel te nemen wordt dan zeer expliciet, en sociaal afgedwongen: U hebt Congo van David Van Reybrouck nog niet gelezen? U hebt niet deelgenomen aan de Erfgoeddag? U luistert niet naar… Radio Klara? Maar.. op welke planeet leeft u?

Kijk, dit verborgen totalitarisme maakt me zo kwaad dat ik van de weeromstuit de meest triviale plekken op deze planeet koester, zoals de herberg Het Witte Paard in Blankenberge, waar het vol loopt met lieden die Mozart of Chopin niet kennen. Het epicentrum van de slechte smaak dat wellicht op de lijst staat van de te dynamitteren gebouwen. Althans als het van de Blankenbergse burgemeester afhangt, die af wil “…van het imago van marginale badstad, waar de straten vollopen met Johny’s met foute tattoo’s in lelijke trainingspakken.”  Het gaat dus wel degelijk over cultuur, en over het uitbannen van de cultuurloosheid, in de veronderstelling dat fijne kunst de barbarij weghoHetWittePaardudt en meteen ook een koopkrachtig publiek aantrekt.

Wat betekent trouwens de uitdrukking “goede smaak” meer dan een poging om de eigen smaak tot norm te verheffen? Is anderzijds de term “slechte smaak” niet gewoonweg een poging om andere culturele referentiekaders te brandmerken als oppervlakkig, dom, minderwaardig?

Het is misschien interessant voor de cultuursector, de cultuurjournalistiek inbegrepen, om te beseffen dat vrijheid erin bestaat, zich vanuit een minderheid te mogen definiëren. De vrijheid om dingen te doen, te koesteren, die vele anderen nu net niét koesteren. Laten we nu eindelijk die betuttelende gelijke-kansen-decreten in de onderste lade opbergen. Laat de Johny’s fout zijn, en stop met die megafoonfanfares rond klassiek. Geef mensen de kans om zelf iets te ontdekken, te appreciëren, of net niet. Cultuur voor iedereen is cultuur voor niemand.

Johan Sanctorum

De auteur is cultuurfilosoof en blogger

Advertenties

3 Reacties op “Iedereen klassiek? En de rest dan?

  1. De Toverfluit van Mozart heeft mij laten overleven, Johan, toen Ansoms (verslaving weet je wel) mij bijna een jaar gecolloqueerd in zijn greep hield om de welwillendheid van Tante Rika, toen minister van, die hij nodig had om zijn “kliniek” te kunnen bouwen … Je weet wel de eerste vrouw in een Vlaamse regering enz. Mijn PC wordt nu opgekuist, ik zit op de laptop van Tineke, maar ik,ben kapot van die zoveelste zelfdoding in de buurt van Lokeren. Willen wij dat nu eens samen aanpakken en uitbenen ? Je vindt nergens nog een overtreffend ander ervaringsdeskundige inzake misbruik van de psychiatrie (vooral door Justitie !) in dit land …Wil je Griet leren kennen ga naar die kooi in jullie Gents Museum en zie haar huidige verhouding met Jan en Hubert !). Griet gaf mij toen een bandje met die fluit van Amadeus op – opdat ik waarschijnlijk dwalend door de gangen van de kliniek in Tienen dat “verhaal” 10.000 keer beluisterd heb en van die fluit een wapen tegen alle domheid wist te maken. Groetjes. Zondag heb ik mijn gerief terug en mail ik u nog eens. Mon.

  2. Heel Juist. Het ergste vanal is dat de vrt een duur en inefficiënt zenderbeleid “in functie van de doelgroep” voert: mocht er in de programmatie van de zenders voor “cultuurbarbaren” nu en dan eens een streepje klassiek of Jazz doorsijpelen, dan zou men tenminste de Johnny’s en de Marina’s de kans geven om muziek te ontdekken die ze niet kennen. Dàt is kansenbeleid en volksopvoeding.
    Nu moet je wel afstemmen op de zender die zogezegd beantwoordt aan je sociaal-cultureel profiel, waardoor je er alleen maar in bevestigd wordt. Dus luisteren alleen de echte adepten naar Klara, en de Johnny’s naar Radio 2 of MNM. Ikzelf heb geen zin in een dagelijkse overdosis klassiek, zoals zovelen denk ik, dus luister ik zelden naar Klara, maar daardoor mis ik ook een pak goede dingen. Het zou ook de verdraagzaamheid en de maatschappelijke cohesie bevorderen als mensen leren te accepteren dat er op radio of tv zaken aangeboden worden die zij minder leuk vinden, maar anderen wel. Respect voor de smaak van anderen dus. En het zou miljoenen besparen want minder zenders, en minder reklamekosten voor Klara om buiten de doelgroep luisteraars te recruteren, die hoogstwaarschijnlijk toch nooit overschakelen. Zoals die Marokkanen en hun operaticket. Wanneer dus eens een streepje Marokkaanse of Turkse volksmuziek op Radio 1? Of voor onze Turkse migranten wat muziek van Fasil Say, een schitterende klassieke componist-pianist….helemaal uit Turkije. Als dat de integratie en de interculturaliteit niet zou bevorderen.

  3. The Wright Johny

    Johnny Wright