Een snelkookpan met spijkers

Boston Marathon ExplosionsTwee ogenschijnlijk los van elkaar staande gebeurtenissen van de voorbije week trokken mijn aandacht. Enerzijds de aanslag op de marathon van Boston, waarbij twee obscure Tsjetsjenen drie doden, een hoop afgerukte ledematen en andere rommel veroorzaakten, met behulp van een ordinaire snelkookpan en nog wat keukengerei. Wetenschap en technologie voor iedereen, zowaar: iedereen kan zo’n splinterbom maken, volgens aanwijzingen die vlot op het internet te vinden zijn. Vergeet Al Quaeda en aanverwanten: niet meer dan twee mafkezen en een snelkookpan zijn nodig om een stad op haar kop te zetten.

Het andere feit voltrok zich dichter bij huis: een handvol misnoegde Antwerpenaren trokken naar de rechter om de Sinksenfoor te laten verbieden die al sinds mensenheugenis op de gedempte Zuiderdokken staat. En ze haalden verdorie hun slag thuis! Men kan dat de triomf noemen van de rechtstaat en de democratie, maar men kan het ook anders lezen: als vijf mensen een kermis, waar toch duizenden bezoekers op afkomen, kunnen platleggen, dan hebben we hier te maken met een triomferende minderheid die een meerderheid gijzelt. Terrorisme dus.

De analogie met Boston ligt dan open: niet het getal is van belang, wel de aanwezigheid van kleine, middelpuntvliedende kernen die complete systemen kunnen ontwrichten. Na de emancipatie van de burger, opgestart in de 18de eeuwse Verlichting, tijdens twee daaropvolgende eeuwen getemperd door politieke stelsels variërend van dictatuur tot parlementaire democratie, is een nieuwe tijdperk aangebroken: dat van de terreur van het individu.

De aanslag

Individuele en quasi-anonieme tussenkomsten in de geschiedenis zijn uiteraard van alle tijden. Denken Sarajevowe bv. aan de moord op Frans Ferdinand van Oostenrijk in Sarajevo op 28 juni 1914, algemeen beschouwd als de aanleiding tot de 1ste wereldoorlog. Uiteraard was de tijd rijp voor een oorlog en was de situatie in Europa explosief. Toch blijft er het naakte feit dat de obscure Bosnische activist Gavrilo Princip op zijn dooie eentje een pistool trok en zo de 1ste wereldoorlog in gang schoot.  We hebben hier te maken met een enorme kortsluiting in de geschiedenis, waarbij de microbiologie en de toevallige levensloop van een of een paar personen, een enorme amplitude krijgt. De neurologische activiteit in de hersenen van Gavrilo Princip, toen, die middag van 28 juni, vormde de eigenlijke kracht die de geschiedenis van de 20ste eeuw zou bepalen. Een ontzettende vaststelling. Voor de liefhebbers van sociale pschologie is er dan weer het biografische gegeven dat Princip wegens zijn kleine en tengere gestalte niet werd toegelaten in het Servische leger, en daar onder gebukt ging. Vandaar dus die aanslag. Het minderwaarheidscomplex: een goudmijn voor schrijvers, politici-met-ambitie, en terroristen.

Uiteraard kan men zo ad infinitum teruggaan, en de geschiedenis vaststellen als een amalgaam van omstandigheden, botsingen, collusies. Telkens kan men zich dan de hypothetische, maar voor de rest volstrekt impertinente vraag stellen, hoe de geschiedenis er had uitgezien als bijvoorbeeld Gavrilo Princip zich op 28 juni 1914 zou overslapen hebben.

In een eerder essay werkte ik die “wat als”-redenering uit, met Adolf Hitler als prototype. Wat als de Weense Kunstacademie hem wél had aangenomen? Geen Auschwitz? En ook geen Israël? Of is het allemaal de schuld van Hitlers verwekkers? Wat als de wip tijdens die zonnige junidag, daar op de Oostenrijke keukentafel, niet had doorgegaan?

Zoals Shakespare al wist: de geschiedenis is een dronkemansverhaal. Men kan de aanslag als de apotheose zien van een tragikomische ketting van ongelukken en ontsporingen. Opeens neemt iemand een pistool en legt een wereldleider neer. Verontwaardiging, rouw, vervolging en straf zijn dan de normale afwikkelingen, maar nader beschouwd is de ingreep van het individu in de geschiedenis misschien wel het meest wezenlijke van die menselijke geschiedenis zelf. De moord op Willem de Zwijger, op John F. Kennedy of op Yitzhak Rabin,- ze hebben de loop van de geschiedenis drastisch veranderd, maar de uitvoerders, respectievelijk Balthasar Gerards, Lee Harvey Oswald en Yigal Amir, blijven het echte mysterie, ook al worden er ideologische alibi’s naar voor geschoven.

De kwetsbaarheid van het menselijk lichaam, ook van politieke leiders en iconen, blijft de Achillespees van het historisch bewustzijn, dat op een of andere manier gelooft in een logische afwikkeling ten goede. De guerilla wint het op de legerdivisies, de microbiologie triomfeert op de macrostrategie van enorme systemen, door hackers moeiteloos platgelegd, gewoon om de fun. Vergeet dus de systemen en hun logica. Hou het toeval in het oog. Waarom nog geschiedenis leren, waarom haar nog analyseren, als twee Tsetsjenen met een snelkookpan over haar loop kunnen beslissen? Terecht staat de afschaffing van het klassieke geschiedenisonderwijs voor de deur.

Veiligheid

De veiligheidsobsessie die zich vandaag doorzet, is een rechtstreeks gevolg van die historische collapsafetys, het besef dat alles kan door een minimale ingreep van één enkele knutselaar, onder het motto “How to Make a Bomb in the Kitchen of Your Mom” . In de middenloop van de menselijke geschiedenis hebben politieke systemen hebben met hun veiligheidsapparaat altijd preventief de terreur van de enkeling proberen te bezweren. De ideologie, de moraal en het recht leverden daarbij de argumenten om de aanslag niet te plegen. Het verbod om te moorden (Mozes’ vijfde gebod “Gij zult niet doden”) was in dat opzicht vooral een voorzorgsmaatregel ter bescherming van het establishment, tegen de terreur van het individu.

Maar met de gezagscrisis, en in het toenemende Ik-tijdperk, wordt deze preventie hachelijk en steeds draconischer. De individuele vrijheid, als religie op zich, die vooral op het internet en in de blogosfeer hoogtij viert (free speech), tot op het hysterische af, maakt van het hyperdemocratische Westen één grote hinderlaag voor al wie zijn kop boven het maaiveld verheft. Elk anoniem individu kan zich op elk moment fataal manifesteren, in woorden én in daden, om te doen wat volgens hem moet gedaan worden.

Nemen we het geval Bart De Wever. Net zijn nadrukkelijke aanwezigheid in de media en zijn populariteit maken hem kwetsbaar. Het idee dat De Wever België op zijn grondvesten doet schudden, is een uitnodiging om in te grijpen in de geschiedenis. Dit is dan ook een waarschuwing (géén bedreiging): Bart, uw dagen zijn geteld. Statistisch gezien is het zeer waarschijnlijk dat iemand deze cultfiguur binnen korte termijn naar de andere wereld helpt, gewoonweg omdat het een hoop mensen goed zou uitkomen (wat uiteraard niemand met zoveel woorden wil gezegd hebben). Men beseft dat ook binnen de éénmanspartij die de N-VA nog altijd is. Politiebewaking zal aan dat veiligheidsprobleem niets veranderen, integendeel, ze trekt zelfs nog meer de aandacht op de schietschijf.

Vergeet de systemen en hun logica. Hou het toeval in het oog. Waarom nog de geschiedenis proberen te begrijpen, als twee Tsetsjenen met een snelkookpan over haar loop kunnen beslissen?

Binnen de publieke opinie voltrekt zich dan een bizar, paradoxaal psychodrama: men polariseert, mediatiseert, discussieert, scheldt, terwijl men tegelijk overal het gevaar ontwaart en de maatschappij wil beschermen tegen extremen. De individualistische vrijheidsreligie en de aan paniek grenzende veiligheidsobsessie zijn dus, vreemd genoeg, twee kanten van één medaille: door het wegvallen van alle normatieve hinderpalen voor het geweld, neemt de angst voor dat geweld evenredig toe. De actuele discussie in de VS rond het wapenbezit is daar een typisch uitvloeisel van. Achter elke hoek van de straat loert het gevaar, omdat we zelf ook het gevaar voor de andere vormen.

Deze cumulatieve kringloop eindigt altijd in een executie. De Wille zur Macht, door Nietzsche en Schopenhauer voorspeld, krijgt pas een concrete invulling dankzij de instructies op het internet om een splinterbom te maken. Het terrorisme is de voltooiing van en de parodie op de democratische vrijheidsgedachte. Een leven is niets waard, en dat van de elites nog het minst, want het ressentiment in de lagere sociale regionen is enorm. De betogingen tegen “zinloos geweld”, telkens een maniak zijn pistool of mes bovenhaalt, zijn dan ook volstrekt hypocriet: het is de democratie zelf, overlopend in een cultus van de enkeling, die het zogenaamd zinloos geweld aanstuurt. En het zijn de media die de paradoxale eenheid van linksdraaiend libertarisme en rechtsdraaiend angstgevoel opfokken.

Het complot

De enige vraag die we ons nog kunnen stellen is: “Wie of wat drijft die enkeling?”. Vandaar het succes van de neurologie, de hersenchirurgie en de microbiologie. Abosonlles zit in ons lichaam, en heel de logica van de geschiedenis plooit terug tot een kwestie van zenuwelektriciteit en hormonale processen.

Daarom is anderzijds het complotdenken zo verleidelijk: stel dat er toch ergens, diep in de Himalaya, een wereldbestuur in permanent conclaaf huist, van waaruit alle directieven vertrekken om leiders in of uit het zadel te lichten. De complottheorie verbindt alles (religere) wat uit elkaar was gevallen. Het is een zinnige hypothese, die in feite het religieuze denken restaureert, want God is uiteraard de onbewogen beweger die alles ingang zette, zo leert ons de bijbel. Moest een extreme intelligentie aan het begin der tijden inderdaad zo’n “eerste stoot” hebben gegeven, met incalculering van alle volgende, zoals een schaker 40 zetten vooruit kan denken, dan zijn we uit de problemen: alles wat gebeurt, moét gewoon gebeuren!

Het determinisme, religieus of wetenschappelijk, is de enige attitude die ons dan kan redden uit de libertaire paniek. Doe gewoon gerust het een of het andere, het is toch voorbeschikt. Zet een snelkookpan onder het spreekgestoelte van politicus X, of doe het niet: vanaf de eerste gebeurtenis in het heelal stond uw beslissing toch al vast, feel free.

Dit goddelijk complot hebben we in een essay, getiteld “Die Kunst der Fuge” , zelfs ooit eens omgekeerd, door een extreem intelligente beschaving aan te nemen, helemaal aan het uiteinde van de tijdsas. Deze beschaving zou in staat zijn, terug te keren in de tijd en het verleden (ons heden dus) te manipuleren, waardoor ze zichzelf herconstrueert. Moeilijk om voor te stellen, maar bijvoorbeeld de onvindbaarheid van het fameuze Higgsboson, waardoor de kosmos in eer reusachtig zwart gat zou verdwijnen, leek me een leuk argument om het bestaan van deze toekomstdirectie aan te nemen.

In deze visie (die me plausibeler lijkt dan de klassieke religieuze tijdsas vanuit de schepping) doen we dus ook maar wat moet gedaan worden om de toekomst te realiseren, die toch al vast staat. De drie doden van Boston waren dan wellicht, zonder dat ze het ook maar beseften, obstakels in een afwikkeling die een beschaving ver na ons uittekent.

Het besef dat menselijke verantwoordelijkheid niet bestaat, en dus evenmin de schuld, kan een nihilistisch antwoord op de systeemcrisis lijken, maar ze zou wel tot een nieuw soort levensbeaming kunnen  leiden, onder het motto “Carpe diem”.

Voor de media zou dat slecht nieuws zijn: een posthistorische chaos die toch maar een tot in alle details uitgedokterd scenario zou volgen, waaraan niemand ook maar één komma kan veranderen. Wat kunnen media daar nog toe bijdragen? Gedaan de debatten, de analyses, het eindeloos geneuzel, de uitzichtloze polemieken.

En gedaan ook de veiligheidsobsessie: als uw dag niet gekomen is, mag u gerust de Grand Canyon op een slappe koord over wandelen, er zal niets gebeuren.

En neen, ik was niet op de Marathon van Boston, en zal ook niet aanwezig zijn op de Antwerpse Ten Miles. Niet uit angst, maar vanuit een ware doodsverachting. Thuis gebeuren immers de meeste ongelukken. Zelfs een snelkookpan zonder spijkers werd me al bijna fataal. Ooit moet het gebeuren, we zien wel wanneer.

Advertenties

2 Reacties op “Een snelkookpan met spijkers

  1. Hilde Franckaert

    Johan, dit vind ik nu eens een fantastische vaststelling en analyse! Met een ontnuchterende humor dat me soms in de lach deed schieten. Relativerend, zonder de ernst ervan onder tafel te schuiven of te gaan schelden!Zonder te zeggen dat je een wit zwarte oplossing hebt maar de gedachten en feiten eens voor de voeten gooit om erover na te denken.Dit vind ik nu eens mature zie! Ja je doet nadenken!
    De vraag is welke Staat en Natie, zo “mature,” volwassen gaat zijn, om niet als een snelkookpan te ontploffen en een sneeuwbaleffect te veroorzaken, als er binnenkort die éne persoon komt om wederom in de toekomst die geschiedenis te maken en dat gene te veroorzaken wat ‘links’ net wil voorkomen! Want inderdaad, je legt de vinger op een wond zoals we het nog niet gezien hebben. Maar het geeft me een wrang gevoel en inzicht, Want het is net dit, dat weldenkend politiekcorrecte en beschaafd links wil voorkomen en net daarom verdrukken ze ons via hun ideologisch denken en moet onze woede en gevoel voor onrecht via politiek of volksbewegingen ten alle prijzen de kop worden ingedrukt, om te voorkomen dat een individu een beweging gaat organiseren tegen de andere.
    De andere medemens, de buitenlander islamiet die in het vrede, vrijheid en eenheid denken, niet bestaat! En hoe erg ook alles aan het koken en het stomen is, we zullen moeten wachten tot enkele achterlijke imature landen en volkeren het lont aansteken. Want wij gaan het niet doen.En als eentje het doet van bij ons, dan hebben wij het allemaal gedaan en moeten we als straf de hele Arabische en islamitische wereld binnenlaten om ons compleet te koloniseren! Dit is de redenatie van het extreem socialisme dat onze westerse wereld tot een stoompot heeft gemaakt van miljoenen achterlijke sukkelaars, nakomelingen van barbaren die onze steden in bezit mogen nemen en Islamiseren. Net om te voorkomen dat die pot ontploft, hebben zij, de linkse liberaal, katholiek, groene socialistisch en co de snelkookpot gemaakt en ons in de pot gezet!!De islamitische snelkookpan van zelfvernietiging!Wij moeten éérst wachten tot de enkeling ons bestookt en dat telt niet, dus moeten wij wachten tot een van ons iets weer doet en dan zullen de enkelingen van de islamitische kant zichzelf spontaan verenigen om ons de pan in te hakken!En eerder, ,,eerder, zullen we ons niet mogen verdedigen of met de vinger wijzen! We moeten eerst sterven eer we mogen protesteren tegen onze dood! haha!
    Lange leve de zotte pipo’s van links en die ene gek die hun de ogen zelfs niet kan openen ; zelfs niet als hij hun oogleden onderuit schiet! Zij hebben gekozen om niet te zien en te niet te weten, om de lieve vrede in het kruitvat te bewaren!!!Dominus Pater, Amen! 🙂

  2. Pingback: Gedaan met de veiligheidsobsessie | Golfbrekers