Snelle meningendemocratie versus het “autisme” van klokkenluiders

Sinds enige tijd heeft de zelfverklaarde kwaliteitskrant De Standaard opnieuw de journalistieke lat lager gelegd: kortere berichten, veel minder diepgang en achtergrond,  vooral veel grote titels die schreeuwen om aandacht, en een wirwar van onbenullige cursiefjes die nergens over gaan.

Naar het schijnt kreeg een pakketje redacteurs zelfs zijn C4, omdat zo’n tabloid-achtige snelkrant (nu ook op tablet) nu eenmaal minder journalistieke mankracht vergt. En vooral ook omdat de lezer in toenemende mate zelf zijn krant schrijft, dat spaart personeelskosten uit.

En jawel: waren de opiniepagina’s nog voorbehouden aan VIPs en personen met een BV-status, dan is de achterste bladzijde nu helemaal gereserveerd voor uw mening. Over van alles en nog wat: de Antwerpse Sinksenfoor, het einde van de BOB-campagnes, de fraudekliklijn, de voorsteekpas in Walibi, preventieve borstamputatie, u noemt het maar. Korte meninkjes van lezers worden aangevuld met in het wilde weg geplukte Facebook-citaten, die samen een Babylonische carrousel vormen.

Meningitis

Oppervlakkig bekeken is dit zonder meer de apotheose van de burgerlijk-liberale samenleving wafacebookar zelfs de Verlichtingsfilosofen niet van durfden dromen: een krant waar we met z’n allen aan meeschrijven,-  dat is toch het nec-plus-ultra van de vrijemeningscultuur? Ja, edoch:  snelle meningen zijn dikwijls ook loze meningen.

Elke dag wordt u om een opinie gevraagd over wat zich in de krant of op de
televisie aandient. De vrijheid van mening is veranderd in de verplichting om er een te hebben, altijd, over alles. Deze overstimulering van de meningklier belet mensen eigenlijk om zich te bezinnen, en ontneemt hen de tijd om de stukjes van de puzzel zelf in elkaar te passen. Het moordend productietempo van het dag-blad en het TV-actualiteitsformat, per definitie aan de waan van de dag gewijd, leidt tot een hysterische instant-meningencultuur die, paradoxaal genoeg het vrijemeningsprincipe uitholt.

In de snelle, “sociale” democratie mag alles wel gezegd worden, maar er is gewoon geen tijd meer om na te denken, onze hersenen slaan in de knoop,- althans de trage hersenen die instaan voor het betere werk. De mening moet er al zijn, lang voor de reflectie een kans maakt. Reageert u pas na 48 uur, dan zit u alweer twee items achter en bent u hopeloos te laat. De enquêteurs achtervolgen ons, of spitten Facebook uit, waar het devies geldt: één dag geen mening, één dag niet geleefd. De snelle mening die u zo weet uit de mouw te slaan, is trouwens meestal niets meer dan wat u … de dag tevoren in de krant hebt gelezen. Instant-meningen zijn gerecycleerde meningen.

In de instant-meningdemocratie mag alles wel gezegd worden, maar er is gewoon geen tijd meer om na te denken, onze hersenen slaan in de knoop,- althans de trage hersenen die instaan voor het betere en taaie werk.

En dat zou een bijkomend marketing-objectief kunnen zijn van de postmoderne media-business, die streeft naar een zo maximaal mogelijk mainstream-model, de grootste gemene deler van alles en iedereen: maak mensen murw, niet zozeer door hen te overstelpen met informatie, maar vooral door hen te overbevragen en opiniematig te hyperactiveren. Laat hen zichzelf platlullen. De actieve lezer wordt een lijder aan chronische meningkoorts. Het zogenaamde “publieke debat” is een vlooientheater, door de media met voorbedachten rade geregisseerd om ons te vermoeien en in slaap te wiegen, in de veronderstelling dat een democratie bloeit dankzij een veralgemeend “Wat vindt u van…?”-votingsysteem.

Dit uitlokkingsmechanisme tast de mentale weerbaarheid aan. Het is als een klier die onophoudelijk wordt geprikkeld en het brein desoriënteert, een verschijnsel dat ik met mijn beperkte kennis van de geneeskunde als meningitis zou kunnen betittelen.

De obsessie van het kortetermijn-participationisme (op elk moment over alles een mening moeten hebben) eist alle energie op, die men zou kunnen gebruiken om de puzzel zelf geduldig in elkaar te leggen (omdat de journalistiek het toch niet meer doet), teksten te vergelijken, dingen te laten bezinken, het achterhoofd te laten werken, of gewoon even… geen mening te hebben. De hyperactieve, gemediatiseerde totaaldemocratie wordt zo een perfecte, discrete dictatuur van de oppervlakkigheid en de participatiedwang. Cui bono? In wiens voordeel?

Vind ik leuk

Het antwoord op die vraag werd de laatste dagen voor een goede verstaander duidelijk. Het feit dat Amerikaanse inlichtingendiensten, via het zogenaamde Prism-programma, al jaren e-mails, chatberichten, videobeelden, foto’s en zoekgeschiedenissen van internetgebruikers over de hele wereld bekijken, via computerservers van onder meer Google, Apple, Facebook, Yahoo, Skype, YouTube en Microsoft, mocht ons nauwelijks verbazen.

Het argwaan tegen “sociale media” zoals Facebook is gewettigd: ze nemen met de ene hand weg wat ze met de andere hand geven. Enerzijds kreeg elke wereldburger een forum en een eigen blog, wat oogt als een opwaardering van de democratie. Anderzijds werd de totale zichtbaarheid van het individu een feit, en werd hij aangemoedigd om zich als een publiek object op te stellen, zichtbaar voor de marketeers (waaraan we de tonnen reclame in onze mailbox danken), de belastingcontroleur, onze werkgever, en nu blijkbaar dus ook voor de spionagediensten en staatsveiligheid die wereldwijd met het Prism-programma verbonden zijn,- ook de Belgische overigens. U plaatst iets op Facebook, Obama leest mee. Vind ik leuk!

Interessant is nu om te observeren hoe de reguliere media omgaan met de onthulling hiervan, en meerbepaald ook met de persoon van klokkenluider Edward Snowden. Het bleek namelijk dat Snowden al in 2004 de “kwaliteitskrant” The New York Times had gecontacteerd over deze kwestie, maar de krant had er niets mee gedaan. Vermoedelijk ten eerste omdat ze daarmee in een ongemakkelijke relatie met de overheid kon komen, en ten tweede omdat de éénmansactie van Snowden natuurlijk aantoont dat de media zelf hun werk niet goed doen. De klokkenluider zocht tenslotte zijn toevlucht tot de Britse krant The Guardian, die een goede reputatie heeft aangaande onderzoeksjournalistiek (maar commercieel in grote problemen zit, ook niet toevallig).

Onaangepast en asociaal

Snowden

Klokkenluider Edward Snowden: sociopaat, landverrader, of beide?

Het lijkt erop dat de klokkenluider, met zijn taaie en compromisloze diepgravendheid, veeleer in de weg loopt van de klassieke media en hun mainstream-gerichte zakenmodellen.  Dus moet er met scherp geschoten worden. Volgens columnist David Brooks van The New York Times –dezelfde krant dus die hem in 2004 wandelen stuurde- is Snowden een onaangepaste sociopaat. Als “ultieme eenling” voert hij een permanente oorlog tegen de staat en is hij de exponent van een verzuurde samenleving, een ongeneeslijke cynicus, jawel. The Washington Post wist nog te vertellen dat die malle Edward geen contact onderhield met zijn buren en zijn oude moeder maar zelden bezocht. Hoe kun je nu zo’n man ernstig nemen?

Deze stigmatisering van de klokkenluider tot sociopaat en/of landverrader, uitgerekend door de media zelf, wijst erop waartoe de snelle democratie in staat is. De bedoeling van die klokkenluider is immers om iets fundamenteel aan de kaak te stellen of om feiten te onthullen die in de doofpot worden gehouden, en die door de media niet worden opgemerkt of zelfs verzwegen. Zijn bedoeling is, om de wereld van de schijn te doorbreken en in een publiek statement, een getuigenis, een glimp van waarheid te tonen. Maar in plaats daarvan wordt hij zelf meegesleurd in de waan van de dag, en uiteindelijk weggezet als een crimineel of als een geval voor de psychiatrie. De Standaard echoode hierin trouwens onlangs mee.

Wie als individu aan het systeem raakt, krijgt het etiket van “losgeslagen lonely wolf” toebedeeld, zeker als hij/zij niet beschermd wordt door een groep, een vereniging, een partij. Herinner u, ook de klokkenluiders van de Hazodi-affaire (het corruptieschandaal in de politiezone Hasselt) kregen lik op stuk en het deksel op de neus: ze werden zelf aangeklaagd en van pestgedrag beschuldigd, waarbij allerlei persoonlijke en familiale achtergronden van de klokkenluiders de revue deden, om toch maar te bewijzen dat er meer dan een oor af was.

De spreidstand tussen de meningencultuur van de massademocratie, en de “afwijkende opinie” van de klokkenluider wordt steeds groter. De eerste wordt aangemoedigd, de tweede wordt vogelvrij verklaard.

Het lijkt de omgekeerde wereld, maar het is een systeem, de clichés worden in alle media op ons afgevuurd: Julian Assanges is een schandaalbeluste seksmaniak; zijn compaan, Bradley Manning, een normenloze homoseksueel die als landverrader levenslang hoort te krijgen; de nieuwste in de rij, Edward Snowden dus, lijdt volgens de ene journalist aan het Asperger-syndroom, en is voor de andere een  “…grandioze narcist die in de gevangenis thuishoort’ (Jeffrey Toobin in The New Yorker).

Daarmee weten we het wel: mijd de klokkenluiders, autisten zijn het. Wees sociaal, doe mee, lees liever de krant of post iets op Facebook. Er schijnt zo een polarisatie aan de gang te zijn, tussen enerzijds de snelle mediademocratie die bij de waan van de dag zweert en haar lezers-consumenten daarin meesleurt, hierin gesteund door de sociale media, en anderzijds de radicale zoekstrategie van de individualistische klokkenluiders. Ze gaan voor de waarheid en zijn opgejaagd wild. Men zou hen de Robin Hoods van deze tijd kunnen noemen, met dat verschil dat de klokkenluiders zelfs geen volkshelden meer kunnen worden, gezien het volk vooral de krant leest en twittert.

Eenzaamheid is in deze communicatiemaatschappij zo verdacht, dat het een argument wordt om iemand af te schieten die -soms noodgedwongen- onderduikt en in de luwte een traject alleen aflegt. De spreidstand tussen de universele meningencultuur van de massademocratie, en de “afwijkende opinie” van de klokkenluider wordt steeds groter. De eerste wordt aangemoedigd, de tweede wordt vogelvrij verklaard. Terwijl u en ik steeds maar weer onze mening moeten verkondigen, over bijvoorbeeld de plaats waar de Sinksenfoor hoort te staan, worden mensen, die zijn gaan graven en echt iets te vertellen hebben, gecriminaliseerd en/of gepathologiseerd.

Zowel de klassieke media als de sociale media tonen zich hier van een weinig fraaie kant. Zo lopen de commerciële belangen en de politieke machtslogica toch weer samen: geen van beide heeft iets te winnen bij een echte mondigwording van het individu. Dat laatste zou men zelfs kunnen opvatten als een kenmerk van sluimerend autisme…

Noot achteraf

In mediakritiek op zich geloof ik niet meer, als ze niet gelinkt is aan een breder maatschappijkritisch verhaal rond macht en manipulatie. Mijn achtbare confrater Frank Thevissen, waarmee ik “Media en Journalistiek in Vlaanderen” (2009) schreef en samenstelde, houdt er zich nog mee bezig – dus mediakritiek as such-, maar meer dan wat cynisch getwitter levert het niet op. Het is een doodlopend spoor. Veeleer geloof ik in de emancipatie van de lezer/kijker/mediaconsument tot individuele onderzoeksjournalist die versies vergelijkt, zelf een en ander toetst, surft, op zoek gaat, misschien zelfs op een zeker ogenblik “inbreekt” of undercover gaat. Het onderwijs zou een belangrijke rol kunnen spelen in deze opvoeding tot kritisch, eventueel politiek-incorrect burgerschap. De democratie zou er zeker bij gebaat zijn.

JS

Advertenties

16 Reacties op “Snelle meningendemocratie versus het “autisme” van klokkenluiders

  1. Alwéér de nagel op de kop!. Waarheid versus commerciële en politieke belangen, schiet maar op de boodschapper!

  2. Van Lysebetten M.arcel

    Volledig akkoord !
    Maar geen nood.
    Wij kunnen ons troosten met Brinckmansen, de Vadders, tweetende politicologen en bloggende oud-premiers……

  3. hans becu

    Sanctorum, zo moesten er meer zijn. Volkomen terechte kritiek. Tweet !

  4. Eric Janssens

    Een andere klokkenluider, reeds meer dan 20 jaar van dienst, heet Filip Dewinter. Ook hij wordt nog steeds weggezet als een paranoïde psychopaat, een verstokte crimineel, een malafide demagoog en een notoir fascist. Mag hij eens aan het woord komen, dan wordt hij te pas en te onpas onderbroken. Toen hij tijdens een debat in Hoboken, enkele jaren geleden, de aandacht vestigde op het Sharia4Belgiumgevaar werd hem verweten, o.m. door Bart Brinckman, van een mug een olifant te maken. De islamistische groep was niet meer dan een bende clowns die je niet serieus mocht nemen. Heden ten dage reizen deze ‘clowns’ af naar Syrië met de bedoeling zoveel mogelijk te doden, liefst op zo gruwelijk mogelijke wijze. Hoor ik nu Bart Brinckman nog ? Nee, Bart Brinckman krijgt hierover plots geen gebenedijd woord meer door de keel. En wanneer Dewinter op uitnodiging van het Syrische parlement poolshoogte gaat nemen in Damascus en elders wordt hem gevraagd of hij niet bang is aan propaganda te doen. Hoeveel keren heeft de VRT die vraag als gesteld aan propagandisten van de Syrische terroristen zoals daar zijn: Koert Deboeuf, Guy Verhofstadt, Jens Franssen of Rudi Vranckx?

    • Naast Bart Brinckman kunt u gerust nog Yves Desmet zetten die sharia4Belgium met een kleine plaatselijke carnavalgroep vergeleek. Het echte gevaar waren natuurlijk de extreem-rechtse groepen in ons land. Wie denkt dat deze blunders onze mediavrienden tot bescheidenheid hebben geleid vergist zich degelijk.

      De manier waarop er over “onze jongens in Syrië” door bijna alle media wordt gesproken, zonder daarbij echt diepgaand te willen gaan, is het zoveelste bewijs dat de media dood en doodziek is. Ze zijn vooral begaan toe te dekken hoe hun “progressief” wereldbeeld dagelijks door de realiteit wordt tegengesproken.

  5. wim van rooy

    De smerige paradox is, dat je nagenoeg elke dag kranten moet lezen (dat bewijst ook deze tekst, anders kan je immers niet weten wat je – terecht – aanklaagt) om ze te verwerpen. Wie van ons immers leest niet elke dag toch even in DS of DM? En elke dag worden we even boos.
    Een tweede punt is de zorgeloze onwetendheid van de Brinckmannen en de Sturtewagens en de Desmets van deze wereld. Dat klept maar over de islam, Sharia4Belgium, migratie, maar ook bijvoorbeeld over onderwijs, but they don’t have a clue. Ze zijn nergens deskundig in maar hebben over alles een meninkje. Ik zat vroeger regelmatig in het soort panel waar Eric Janssens naar verwijst, en steeds was ik volledig stupéfait en upset i.v.m. de grote onwetendheid over – bijvoorbeeld – de islam, maar ook over de kwestie Palestina hoor ik geregeld de meest surrealistische Bremsiaanse onzin, én over onderwijs. Het is niet gezond ergens veel van af te weten….

  6. Prima ! Akkoord !

    • Ik ben het grotendeels eens met het standpunt van Jan. In de periode 1970-1990 was er meer openheid en onderzoeksjournalistiek. Beide zijn grotendeels verdwenen. De kranten, de VRT … geven vooral de opinie van de machtshebbers weer. Een voorbeeld: uit studies blijkt dat de overgrote meerderheid van de leraren tegenstander was van de hervormingsplannen van Smet-Monard. In de media kregen ze geen gehoor. Als Onderwijskrant stuurden we tientallen analyses en korte standpunten op. Tevergeefs. Zo zorgt Guy Tegenbos ervoor dat zelfs de naam van Onderwijskrant en van onze website nooit vermeld wordt in DS. De burgers mogen niet weten dat er ook andere visies op kwalitatief onderwijs bestaan dan deze van het duo Monard-Tegenbos.

      Vroeger was er meer openheid en aandacht voor controverse. Onze actie rond de moderne wiskunde kreeg in 1982 enige aandacht in De Morgen en in Het Volk. Er kwamen veel instemmende reacties en in een paar maanden was het wiskundetij gekeerd. Omdat we als Onderwijskrant geloofden in een brede pers investeerden we destijds 100.000 Bfr in de redding van een krant. We vragen ons af of het wel de moeite was.

  7. Herman d.V.

    Een puike analyse. Ik zou aan het rijtje verdoemde “autisten” ook nog filmmaker en criticus Michael Moore kunnen toevoegen.
    Vroeger was ik een regelmatige gast op de krantenforums. Ik heb het opgegeven. Mijn mening doet er voor hen eigenlijk niet toe, ze willen alleen het gevoel geven dat de lezer iets in de pap te brokken heeft.
    Dat anderzijds Edward Snowden geen icoon zou kunnen worden, betwijfel ik. Hij heeft zijn kansen goed ingeschat, en zal moeilijk nog de vergeetput kunnen ingeduwd worden, zelfs al zouden de media dat willen.
    Naar mijn gevoel worden de klokkenluiders de nieuwe helden in een voor de rest troosteloze, ontkleurde wereld waar de leugen regeert.

  8. tin vankerkom

    Op Ilkley Moor in Yorkshire is er ’n militaire basis (Menwith Hill) v/d Amerikanen voor het afluisteren van telefoongesprekken van de Europeanen. Ik bedoel: ze luisterden telefoongesprekken af, lang voor het bestaan van email, smoelenboek etc. Maar het is niet zo dat elk gesprek/elke mail woordelijk wordt gevolgd. Het afluisteren wordt gedaan door computers die ‘flippen’ op bepaalde termen, ’n soort van hashtag systeem, als je wil. Ik bedoel maar: dit systeem was al volop in use in de jaren 80, so what’s new?

  9. Arnie Munissen

    Wat De Standaard betreft, toch een kleine toelichting. De lezer heeft er minder en minder mogelijkheden om te reageren, hij kan dit enkel nog voor een zeer beperkt aantal artikels. Het is alsof de krant het beu is om elke dag opnieuw te moeten vaststellen dat de kloof tussen de redactie en de lezers weer iets dieper is geworden. Er is geen plaats meer voor discussies of geargumenteerde repliek. De Standaard lijkt zich alleen nog te willen richten tot twitteraars die er alles uitflappen wat door hun hoofd vliegt. Ikzelf ben geen twitteraar en ik voel mij in die krant helemaal niet meer thuis. Ik koop dus voortaan een andere krant.

  10. G. Lenssens

    DS: wgens te veel gelul, geen diepgang, niet onderbouwde stellingen, en fors ANTI-Vlaams geworden, heb ik deze ooit Vlaamse krant opgezegd.
    Het enige positieve vond ik de STRIPS. Die koop ik voortaan in boekvorm.

  11. Prometheus

    Wie gelooft die kranten en media mensen nog?
    Wees daarom een kritisch media consument. Koop geen krant!

    ‘If you don’t read the newspaper, you are uninformed; if you do read the newspaper, you are misinformed.’ – Mark Twain

    (Kwaliteits) kranten zijn reeds lang verworden tot een commercieel product, een ‘consumer guide’ als het ware. Veredelde reclamebladen, hier en daar opgevuld met oppervlakkige nietszeggende artikels en regeringsmededelingen.
    Kortom: geldverspilling.

    Daarom: koop geen krant en sponsor geen linkse hoernalisten en hun kapitalistische patroons. Laat ze voelen waar het pijn doet: Hun bankrekening.

    Wees hip en trendy: Boycott de social media!

    Want uw mening is niet zo interessant als u zelf denkt.
    Opinions are like assholes, everybody has one – Larry Flynt

    Grote broer. De natte droom van elke inlichtingendienst: Iedere burger vult zelf zijn fiche in.

    ‘Facebook is het meest krachtige instrument om de massa te controleren ooit gecreëerd.’ – Mark Zuckerberg

    Leef niet virtueel, maar leef in realiteit, bewust en intens… en geniet van de media stilte!

    Boycott social media: Want dat vinden wij leuk!

    • Uitstekend, Prometheus ! Ik vind dit zeer goed !

      Ik had graag geweten wie u bent (uw echte naam). Eén van de nare hoofdverschijnselen van de (sociale) media is immers ook de volledige anonimiteit, de nicknames, hetgeen onder andere spijtig genoeg symbool staat voor de angst om in alle openheid, onder eigen naam, de waarheid te zeggen.

      Verder vrees ik opnieuw voor het vervallen in “het andere uiterste” als je zegt “koop geen krant”, en “Boycott de sociale media!”. Het eerste uiterste was dan immers “een overdaad aan kranten en sociale media”, hetgeen wel moet resulteren in het andere, als een soort natuurwet. Dat andere creëert of zijn de twee volgende soorten nihilismen (zoals er nu al miljarden zijn) : krantennihilisme en socialemedianihilisme. Ik pleit voor het oprichten van een nieuwe krant en nieuwe sociale media, die niet de ziekten hebben van de oude, nadat alle redenen van de ondergang van de oude zijn gevonden. Op die manier voorkomen we dat de nieuwe even snel verdwijnen.

      Jan Braeken

      • In de begintijd van internet (of zelfs de BBS’en) was het verplicht een nick (d.w.z. anoniem) te hebben. De hetze tegen anonieme reacties is dan ook vooral geïnspereerd tegen tegendraadse , onpolitiek-correcte, lees echt intressante opinies. In een echte democratie zou iedereen anoniem reageren. Nu is een opinie vooral een uithangbord, reclame voor de persoon. Vandaar het succes van de sociale media dat vooral gebasseerd is op ego’s opbouwen.

        Waar kun je terecht met een mening waar je je voor schaamt maar voor 1000% in gelooft. In de moderne ego samenleving onderdrukken de narcistjes deze meningen voor zichzelf natuurlijk. Spijtig genoeg is het deze groep die het vooral voor het zeggen heeft.

  12. Jef Peeters

    Ik keek steeds ongeduldig uit naar het veertien-daags verschijnen van
    “Journaal” van Marc Grammens dat ik dan in één adem uitlas!Op de firma
    waar ik tewerk gesteld was werd het blad dan vele malen gecopieerd en
    verspreid onder de geinteresseerden en dat waren er niet weinig!Wat een
    gave had die man om iets verstaanbaars aan de man te brengen!We wa-
    ren het er roerend over eens dat zulke lectuur tot verplichte schoollectuur
    moest gebombardeerd worden!Er deden geruchten de ronde dat Gram-
    mens de partijfilosoof zou zijn geweest van het Vlaams belang maar de ke-
    ren dat hij de nuchtere waarheid schreef over feiten waarin het VB over de
    schreef ging zijn het bewijs dat het enkel over roddels en beschadiging
    ging!Ik ben dus ook van mening dat één nummer van Journaal meer waard
    was dan alle “kwaliteitskranten”samen!!!!!