Femen: wat willen ze echt?

FemenHet schandaleuze optreden van de Femen-activistes, doorgaans in een met slogans beschilderd naakt bovenlijf, leidt tot een amusante politieke verwarring. Vooral rechts zit ermee in de knoop, getuige het stukje “De ongeleide projectieten van Femen” van mijn compaan Filip Van Laenen op Res Publica.

Enerzijds zorgt het actieveld van Femen tegen de islam, zijn homofobie en de onderdrukking van de vrouw, voor enige sympathie bij rechtsdragend Vlaanderen. Maar het actiemodel-met-bloot zelf is deze brave huisvaders, hoofdzakelijk van katholieken huize, dan weer iets te losbandig. Vooral de canailleuze verschijning van de Femenistes op een lezing van aartsbisschop Léonard (foto) werd als “smakeloos”, “obsceen” en “godlasterlijk” ervaren. Tja. Het is natuurlijk het een of het ander: men kan niet tegen de ene theocratie zijn, en voor de andere. Bovendien is het Femen-protest eigenlijk niet eens een protest, en ook geen politiek statement, maar veeleer een poging van het vrouwelijk lichaam om orde op zaken te stellen en de penis definitief te bannen. Het feminisme, voortgezet en uitgebaggerd tot furieuze mannen- en vadermoord, met alle sociale en culturele implicaties vandien.

Niet zozeer een fysieke liquidatie van de man en zijn instrumentarium is dan aan de orde, maar wel een opzegging van alle (hetero-)seksuele verdragen en dito verkeer. De blasfemische opschriften op hun boezems mogen daarvan een voorsmaakje zijn. Men leest dit veel te politiek, en te weinig als een biologische revolutie. Hun drijfveer is dat van een vrouwelijk lichaam, dat zich wil onttrekken aan zijn seksuele voorbeschiktheid. Dat zal uiteraard enorm gerommel in onze mannelijke onderbuik veroorzaken.

Even een snelle poging om te achterhalen waar dit fenomeen de filosofische mosterd vandaan haalt: Femen is wellicht de voorhoede van een antropologische vechtscheiding.

Herenboer en patriarch: het comfort van het huwelijk

Meer en meer ben ik ervveestapelan overtuigd dat mannen en vrouwen niet (meer) bijeen horen. We zijn aan het scheiden, alleen weten we het nog niet. Liefde en seksualiteit veruiterlijken de zogenaamde aantrekkingskracht tussen man en vrouw, die evenzeer een afstotingskracht is, altijd geweest. De stabiele liefdesband, de grrrrote Liefde, met alle pathetische omlijsting vandien, is biologisch onhoudbaar, maar sociaal wel degelijk nuttig. We hebben hier dus te maken met voorstellingen, mythes, die dringend toe zijn aan een ontluistering: liefde is gewoon een kwestie van minnen en plussen, kutten en lullen, en al de rest is ideologie.

Men leest het fenomeen Femen veel te politiek, en veel te weinig als een biologisch-culturele revolutie.

Het instituut van het huwelijk is historisch gezien een list van de man om het erfrecht van zijn patrimonium (het woord alleen al!) aan de eigen kinderen, vooral de zonen dan, voor te behouden. Anders gezegd: de rijkdom binnen de familie te houden. Het is een belangrijke stap in de individualisering van de economie (de bezittingen keren niet meer terug naar de gemeenschap), maar ook in de ontwikkeling van een patriarchale samenleving.

De filosoof Friedrich Engels heeft daar interessante ideeën over op papier gezet in “De oorsprong van het gezin, van de particuliere eigendom en van de staat” (1884). Door de ontwikkeling van het eigendomsrecht in de agrarische gemeenschap worden de kuddes en de werktuigen voorbehouden aan het eigen nageslacht. Om er zeker van te zijn dat het ook echt zijn eigen kinderen waren (mannelijke trots!) moest de vrouw tot kuisheid worden gedwongen. Voor Engels is de teloorgang van het matriarchaat bijgevolg verbonden met de ontwikkeling van het eigendomsstelsel en uiteindelijk de kapitalistische economie. De staat –en dat is het sluitstuk van Engels’ theorie- wordt in toenemende mate de behoeder van dit kapitalistisch stelsel, met het gezin als hoeksteen.

Van mannetjesdier tot huisvader: bezit in stand houden heeft zijn prijs. Zo ontstond de typisch dubbele mannelijke moraal: niet tolereren dat je vrouw in bed duikt met een ander, maar wel zelf van bil gaan. Anderzijds is het verwerven van rijkdom bij de man ook een middel om zijn aanzien bij het vrouwelijke geslacht te vergroten: hoe meer koeien en varkens, hoe meer status, hoe meer wijfjes. Alleen is dat een verzwegen logica, die slechts sporadisch ontploft tot schandaal, zoals in de DSK-affaire.

Het culturele alibi: Mozart bij kaarslicht

In seksueel opzicht kon dit systeem bijgevolg niet anders dan dubbelzinnig zijn: de monogamiminnezangerse creëert enorme spanningen tussen de maatschappelijke bovenbouw en het libido, de seksuele drift. De vrouw moet kuis blijven, de man moet de katjes in het donker knijpen. De moraal schippert en knipoogt. Daarin voorspelt Engels de theorieën van Siegmund Freud: de menselijke samenleving is gegrondvest op het beheersen en onderdrukken van de lustbeleving.

Zei ik “cultuur”? Inderdaad, draai een streepje Mozart bij kaarslicht, en laat de schone gevoelens maar waaien. Religie, alle goede manieren en schone kunsten, dienen eigenlijk vooral om de dubbelzinnige mannelijke moraal te rechtvaardigen, én om het mannelijke machtsdenken in de verf te zetten. Niet toevallig is de Femen-beweging uitgesproken anti-religieus.

Onze cultuur is tot op vandaag een alibi voor een patriarchaal en paternalistisch regime. Cultuur camoufleert en legitimeert macht. Het is de hereboer, de pater familias met zijn koeien en varkens die spreekt uit de gebeden, de gedichten, de gezangen en de conterfeitsels. Ze zijn ook voor hem bestemd: in wezen is cultuur een monoloog van-man-tot-man, ondanks die ene harpiste in de Wiener Filarmoniker.

Het tijdperk van de klassieke (hetero-)seksualiteit is voorbij. In termen van voortplanting was haar rol trouwens al geruime tijd uitgespeeld.

De liefdeslyriek, hét culturele thema sinds het einde van de ijstijd, parafraseert de eeuwige band tussen man en vrouw , maar ook de (mannelijke) ontrouw. Don Juan is het absolute model van de rokkenjager én van de kunstenaar-estheet. Tristan und Isolde, een ode aan het Platonisme en de zgn. absolute liefde, is uiteindelijk slechts de sublimatie van een buitenechtelijke relatie tussen componist Richard Wagner en de bankiersvrouw (!) Mathilde Wesendonck.

Borsten als scheermesjes

Bertlmann

Renate Bertlmann : “Ex voto”, 1985

In de natte droom van Friedrich Engels zou het patriarchale gezin verdwijnen samen met de kapitalistische economie, en zouden we terugkeren naar een aartsparadijs, een bezitloze samenleving met een matriarchale structuur. Joepie. Vandaag weten we dat deze utopie niet realiseerbaar is: het uiteenvallen van het gezin zoals het we nu meemaken, via allerlei tussenstappen zoals co-oudersschap, nestgezin, mikado-gezin, levert geen collectivistisch-matriarchaal oerparadijs op, maar, integendeel, een extreem individualistische en geatomiseerde samenleving waarin de jager oppermachtiger is dan ooit. Hij profileert zich als carrièremens, bankier, alfadier, lonely wolf. Alle menselijke connecties zijn toevallig en tijdelijk, en onderworpen aan het nutscriterium. Ook de intieme relaties (die overigens steeds minder intiem worden). Deze verzakelijking, door de socioloog Max Weber (1864-1920) bestudeerd, maakt alles verhandelbaar, ook het seksuele, en leidt tot de welbekende pornificatie van de samenleving.

Een totaalkritiek op het systeem moet dan ook een bijzondere manier omgaan met deze pornificatie. Hoe? Door het vrouwelijke lichaam te tonen, in volle glorie, én tegelijk te ont-erotiseren. Het revolutionaire van een actiegroep als Femen ligt nu juist daarin: ze vallen frontaal de fallo-patriarchale cultuur aan, in al haar aspecten, waarbij het naakt niet meer als prikkel geldt maar, integendeel, als wapen. Mannen verkijken er zich compleet op. Ze verwarren Femen met politiek-ludieke strip-tease, en denken dat de acties het voorspel zijn van een wilde haremnacht. Niet dus: de blote borsten hebben scheermesjes op de plek van de tepels, eventueel gesymboliseerd in tatoo-vorm.

De voornaamste drijfveer van de mannelijke seksualiteit, nl. (terug) in de schoot dringen en aan de boezem van de moeder-vrouw hangen, wordt daarmee drastisch gekortwiekt: het feest gaat gewoon niet meer door, er zijn teveel scherpe kantjes aan. Terecht is mannetjesputter Poetin zeer beducht voor het anticulturele en anti-religieuze Pussy Riot. 

Dat beeld van die snijdende tepels haal ik van de bij ons compleet onbekende artieste Renate Bertlmann (Wenen, 1943), die door een sadistische lectuur van de man/vrouw-relatie heel onze herenboercultuur openbreekt. Ze ontleedt, deconstrueert en parodieert het vrouwelijke schoonheidsideaal, het mannelijke pathos, én meteen ook de pornografische clichés. De liefde is voor haar geen eenheidsstreven meer, maar een ironisch spel met scherpe kantjes en soms fatale scheuren.

Voor door-en-door patriarchale ideologieën zoals de islam moet dit de hel zijn: naakte vrouwen met een castratie-apparatuur. Alleen al daarom wekken ze mijn sympathie op.

De ont-manning van de maatschappij is dus niet noodzakelijk de prelude tot een nieuwe matriarchale samenleving. In mijn essay “De slutwalk, van onderuit bekeken”, geloofde ik daar nog in, maar ik moet dat idealisme bijstellen. Veeleer lijkt het erop dat de wegen van de geslachten uiteengaan, wellicht definitief. Klassieke heteroseks is zeker niet meer nodig voor de voorplanting op deze overbevolkte planeet, maar ook de ingebakken biologische ondergeschiktheid van de vrouw in de paring, weerspiegeld in de dominante sociale status van de man, is passé. Gevolg?…:

Seksuele boedelscheiding

De seksualiteit zal zich heroriëfemen2nteren, de cultuur zal volgen. Ik zie vrouwencollectieven ontstaan –opvolgers van de nonnenkloosters- waarin de dildo en ander speelgoed aan alle wensen voldoet. Ik zie mannenclubs verrijzen, die ofwel op homoseksualiteit draaien, ofwel via kunstvagina’s het testosteron verbranden. Het uiteenvallen van het gezin is als het ware de miniatuurversie van een antropologisch schisma. Uiteindelijk zal deze seksuele boedelscheiding aparte paradigma’s opleveren, gescheiden werelden, twee humane subsoorten, met hier en daar nog een check-point voor het hoogst noodzakelijke.

Voor de planeet Aarde is dit separatisme een goede zaak, en wellicht zelfs ook voor de mens in zijn/haar posthumane versie. Als het Freudiaans paradigma wegvalt, waarin mannetjes voortdurend de wijfjes belagen en hun macht willen vergroten, dan verdwijnt de belangrijkste drijfveer tot agressie. Alle religieuze en ideologische systemen zullen in elkaar stuiken en tot stof verzinken, dankzij de gescheiden existentie van de twee kloosterorden. Meer en meer stemmen gaan overigens op om het onderwijs terug te ontmengen, en meisjes en jongens gescheiden op te voeden. Het blijkt namelijk dat de twee seksen, door de coëducatie, al zeer vroeg tot de seksistische rolpatronen overgaan (mannetje imponeert wijfje, wijfje schikt zich in de passieve rol), het omgekeerde van wat de uitdenkers ervan beoogden.

Uiteindelijk zal deze seksuele boedelscheiding aparte paradigma’s opleveren, gescheiden werelden, twee humane subsoorten, met hier en daar nog een check-point voor het hoogst noodzakelijke.

Het tijdperk van de klassieke (hetero-)seksualiteit is voorbij. In termen van voortplanting is haar rol al geruime tijd uitgespeeld. Nu vervallen ook de erotische alibi’s, en lijken man en vrouw gedoemd om
psychisch en lichamelijk hun eigen weg te gaan. De verzwegen doelstelling van de “ongeleide projectieten” ligt daarin. Geen emancipatie, maar wel segregatie. Geen harmonie, maar wel onthechting, in de zeer letterlijk zin. Dat de boerka’s en nikabs dan vallen, samen met heel de Koran-dicatuur, is mooi meegenomen. Maar hetzelfde lot wacht de andere versies van het Heilige Boek, er is voor de aartsbisschop geen rol meer weggelegd tenzij deze van castraat in het convent.

Zo krijgt dit verhaal toch nog een happy-end, en kan ik als man én minnaar in vrede rusten.

Advertenties

7 Reacties op “Femen: wat willen ze echt?

  1. Jan Vissers

    Een prachtige filosofische dissectie van de aan de natuur onthechte mens.

  2. Eric Janssens

    “Voor de planeet Aarde is dit separatisme een goede zaak, en wellicht zelfs ook voor de mens in zijn/haar posthumane versie. Als het Freudiaans paradigma wegvalt, waarin mannetjes voortdurend de wijfjes belagen en hun macht willen vergroten, dan verdwijnt de belangrijkste drijfveer tot agressie.” Vreemd, volgens mij zou dat laatste woord ‘voortplanting’ moeten zijn. Het seksuele separatisme maakt het mogelijk dat de wereldbevolkingsgroei afgeremd wordt en de agressie van het mensdom jegens de aarde vermindert. De beslissing om zich niet meer voort te planten moet inderdaad bij de vrouw komen te liggen. Dankzij de wetenschap heeft zij over die voortplanting macht gekregen, doch, de godsdiensten – en vooral dan de Islam – kiezen de zijde van de man. Ook op dit vlak valt dus een clash tussen wetenschap/verlichting en islam, tussen beheersing van de instincten en complete ontaarding en escalatie te verwachten. Waarom ecologisten steeds de zijde van het Mohammedfascisme kiezen is me daarom een raadsel. Of is het om de eenvoudige reden dat de traditionele kleur van de islam groen is?

  3. Nou nou nou… dit gaat wel heel hard allemaal. Ik mis historisch inzicht in dit stuk.
    De monogamie is – onder alle grote culturen: hindoeïsme, boeddhisme, Jodendom, islam, haast alle animistische strekkingen – historisch een Nieuwtestamentische exclusiviteit. Daar gaat dit stuk, zoals haast alle nieuwlichters sinds de 16e eeuw trouwens, heel netjes aan voorbij.
    Meer nog: er wordt telkens weer propertjes om dat exclusief ‘romeins/christelijke cultuurgegeven’ heen gefietst.
    En ziet u: dat is me op één of andere manier toch iets te makkelijk.

    De vrijwel exclusief christelijke monogamie-cultuur is immers over de eerste 15 eeuwen christendom vrij moeizaam tot stand gekomen. De hele middeleeuwen lang was Europa onderbevolkt en je hoort atheïstische historici maar zelden zeggen dat ook en niet in het minst de monogamie daar mee oorzaak van was.
    Uit die monogamie groeide een cultuur waarin er meer ruimte kwam voor het individu… immers: een man met ‘ of meer vrouwen en 37 kinderen… dat is een stamvader… maar niet zo in (het onderbevolkte) Europa: daar maakte het stamdenken plaats voor het individu.
    En ziet u: daaruit – en ALLEEN daaruit – konden dingen voortkomen als humanisme en – voortgezet – Verlichting, emancipatie, enzovoort.

    Met andere woorden: hoe weinig het ook aan onze oude kerken te zien mag zijn: hun ‘Heilige Schrift’ en de beleving daarvan… ligt mee aan de monogame en offercultus-vrije basis van humanisme en verlichting… tot spijt van wie het ook benijden mag.

    In die zin wil ik sterk van leer trekken tegen de uitspraak aan het begin van dit stuk waarin de auteur zegt: “men kan niet tegen de ene theocratie zijn, en voor de andere”.
    Wel… dat kan ik zeer zeker wél: de ene theocratie presenteert zich in haar verhaal (hoe misbegrepen vaak ook!) vanouds drieledig (vader, zoon, geest of rechter, uitvoerder, wetgever) en de andere niet; de éne theocratie geeft God wat God toekomt (scheiding kerk/staat) en de andere niet; de éne theocratie zegt dat er bij God geen aanzien des persoons is, terwijl de andere theocratie de wereld indeeld tussen al-Islam (rijk van de sharia-vrede) en al-harb (rijk van de sharia-oorlog).
    Zeer zeker en zeer gemakkelijk kan ik – zij het strikt om het verhaal en haar uitwerking – voor de éne theocratie en tegen de andere zijn. De éne theocratie (vb. Jodendom en protestantisme) deed de beeldenaanbidding verdwijnen, de andere niet (vb. Rooms-Katholicisme); de éne theocratie deed de offercultus verdwijnen (vb; christendom, haast alle strekkingen!), de andere niet (vb. Jodendom) of voerde die zelfs terug in (vb. Islam). De éne theocratie maakte 2000 jaar geleden een eind aan vrouw-benadelende polygamie en de ander niet.

    Uit de ene theocratie konden humanisme en Verlichting groeien (door vrijstelling offercultus en door monogamie, vrijwel ‘exclusief christelijk’…) uit de andere niet.
    Dit artikel is een totale negatie van de christelijke cultuur, daar waar zij ook enkele verdienstelijke punten scoorde… dit artikel is een ‘weg met ons’-artikel en ik betreur dat, Johan.
    Kritiek op het christendom heb ik zelf meer dan genoeg maar als het goed is moeten we het ook weer leren zeggen. Bij deze dus.

    • Jan Vissers

      Verhef godsdienst niet tot wat het niet is…Godsdienst is en was vooral een middel om de angst en vertwijfeling bij ‘de mens’, ten gelde te maken. De mens die op zoek is naar verlichting zal volgens mij zijn dada moeten zoeken in het oerse, zodat hij zich vrij kan maken van historische dogma’s en voor de mens schadelijke gewoontes.

      • Goede meneer Vissers, ik zou het makkelijker vinden om het met u eens te zijn maar ik ben het in het geheel niet. Ik verhef geen godsdienst tot wat het niet is… Mozes was gewoon de eerste auteur die vrijzinnig naar de hemel keek in een wereld waarin de hemel (zelfs maar als optie in het denken!) niet leeg kon zijn.
        Hij verving de beeldencultus door de ‘Onzienlijke’ (hemel kon niet leeg zijn).
        Het atheïsme is – tenminste als bewuste geestesstroming – niet ouder dan de 16e eeuw. Er zouden uitzonderingen te vinden zijn in India… maar in India is altijd alles te vinden. Het woord ‘ongeloof’ of ‘ongelovigen’ in de oude Bijbelse teksten slaat daarom nooit op ‘atheïsten’ maar altijd op polytheïsten. Het is een strikt literaire kwestie die noch binnen, noch buiten kerken wordt onder ogen gezien.
        Het spijt me dat ik uw comfortabele wereldbeeld van sinds de ‘Modernen’ (dus 16e eeuw) wat door elkaar rammelde.

        U begrijpt dat ik dus geen enkele godsdienst tot wat dan ook verhef. De Bijbel is gewoon het antieke boek dat een einde maakte aan beeldenaanbidding (Tenach/OT) en offercultus (NT) in een Antieke wereld (de Oudheid + middeleeuwen) waarin de hemel in het denken niet leeg kon zijn. Zo ws die oude heilige schrift een middel dat religie verdelgde in alles waarin die zich kon uiten: beelden en offers.

        Ik verhef dus geen godsdienst tot wat dan ook, meneer Vissers.

  4. Fuck Léonard. Bij de echte komt er nauwelijks naaktheid aan te pas. Zie http://pussy-riot.livejournal.com/
    Maar, zoals meestal, wordt een origineel initiatief binnen de kortste keren gekaapt door individu’s die de originele motivatie drastisch ombuigen. De volgende generatie valse femen zit gegarandeerd bij Fidel Castro of Nicolás Maduro op de schoot. Mét blote tieten en al! Wedden?

  5. Reblogged this on oogenhand and commented:
    Het verlagen van de voortplanting is alleen mogelijk als er euthanasie tegenover staat.