Femme fatale: ook spoken hebben hun nachtmerries

eccehomoDe manager van de feministische actiegroep Femen blijkt dus een man, en nog wel een tamelijk autoritaire figuur, zo lezen we in de pers, waar ook zijn tronie wordt onthuld, naar verluidt grondig vertimmerd door de Oekraïnische geheime dienst. Of was het misschien door de Femenistes zelf? Ik durf gokken op het tweede. Ook spoken hebben hun nachtmerries.

Daarmee krijgt mijn grenzeloze fascinatie voor het Femen-fenomeen een nieuwe impuls en komen ze weer wat dichter bij het archetype dat écht interessant is om levenslang te blijven volgen: dat van de femme fatale. De vrouw die haar schoonheid etaleert, enkel om mannen in de val te lokken, te vernederen, eventueel zelfs te doden of tot zelfmoord te bewegen. Ze gebruikt (of misbruikt) de biologisch geconditioneerde seksuele lichaamstaal, niet om de copulatie voor te bereiden en het leven te bevorderen, maar om te verminken en te doden.

De femme fatale is echter veel meer dan een banale vamp. Ze is zelf gespleten, ze wil twee dingen tegelijk, en dat ligt altijd moeilijk. De man lijkt het slachtoffer te worden van die bipolariteit, ten bewijze de recente foto van Victor Svyatski. Door zijn eigen harem gemolesteerd.

De vierkantswortel van -1

Hoe dat kon gebeuren? Eerst ga ik even in op de seksuele antropologie van de penis, waarvanhotdog de erectie door de psycho-analist Jacques Lacan werd geïdentificeerd met de vierkantswortel van -1, zijnde een denkbeeldig getal (normaal kan alleen van positieve getallen een vierkantswortel getrokken worden).

Belachelijk gemaakt door neo-positivisten van het slag van Maarten Boudry, die Lacan als een charlataneske fantast beschouwen, is die gelijkenis tussen de penis-in-erectie en een mogelijk-onmogelijk getal toch wel verbazingwekkend accuraat.

De meeste mannelijke zoogdieren én alle primaten bezitten namelijk een penisbot of penisbeen (baculum, os penis) waardoor de erectie mechanisch tot stand komt, via een spier bediend. Bij de mens ontbreekt dat stukje skelet, en stelt zich de hamvraag voor man én vrouw: hoe krijg ik hem stijf? Het is dus een klein wonder dat telkens tot stand komt, waarbij de vrouw zich maximaal moet inzetten om dat wonder tot stand te brengen, het fameuze pijpen dus. Een groot deel van de pornofilms draait hoofdzakelijk rond die fase. En terecht: dit is een haast transcendente operatie waarvan het resultaat, jawel, enkel als een imaginair getal valt weer te geven.

De quasi-onmogelijke oprichting van een orgaan dat enkel vlees en bloed bevat, een bloedworst dus in de ware zin van het woord, kan men dan ook enkel met pure poëzie omvatten. Lacan omschrijft het als volgt, ik vertaal naar het Nederlands:

“Zo is het erectieorgaan de plaats van het genot gaan symboliseren, niet op zichzelf, zelfs niet als beeld, maar als ontbrekend deel bij het verlangde beeld: daarom kunnen we het gelijkstellen met √-1 in de hoger geproduceerde betekenis, namelijk het genot dat het opnieuw mogelijk maakt door de coëfficiënt van zijn taaluiting met de functie van de afwezigheid van betekenaar (-1).”

Wetenschappelijke nonsens? Wellicht, maar het gaat om iets hoger en ongrijpbaarder, namelijk het mysterie van de verleiding zelf, waarbij de vrouw het toch maar klaarspeelt om de worst met bloed te vullen, waarna het ding zich opricht, als een dode die tot leven wordt gewekt. Wie kan zoiets puur rationeel en wetenschappelijk beschrijven?

Tegelijk echter schuilt in deze operatie ook een groot gevaar, namelijk het afbijten door de vrouw van dat orgaan bij orale stimulatie, via de zogenaamde vagina dentalis, de mond als getande vagina. Hap, en het is gebeurd. Een (vrouwelijke) slappe lach kan niet uitblijven. Alle mannen weten het: op het moment van de fellatio is het erop of eronder. Bij de hansworst Victor Svyatsky was het eronder, vermoed ik, de foto toont hier geen details onder de gordel.

Andere zoogdieren hebben dat probleem van de bloedworst dus niet, wat niet betekent dat het mannetje probleemloos de scène verlaat. Bij lagere diersoorten gaat het er overigens nog drastischer aan toe: de wespspin (Argiope Bruennichi ) doodt haar partner na de paring en eet hem meteen ook op. Althans, indien die paring langer dan tien seconden in beslag neemt. Op dat moment kan men inderdaad gaan spreken van een genotsbonus (Lacan: ”jouissance”), buiten de strikte voortplantingslogica, en treedt de femme fatale tevoorschijn, als diegene die het genot bestraft en zo haar autonomie terugwint. Spinnen en schorpioenen: het zijn de dierlijke prototypes van de femme fatale.

Feminisme, dubbele agenda?

Liefde en oorlog, twee in één: de ontmanning is het risico en de ultieme prijs voor de erectie. DaarmeFemene zijn we helemaal terug bij de broeierige psychologie van het feminisme, al dan niet als bedekte mannenhaat. Geen enkele man heeft ooit kunnen uitmaken waar het de geëmancipeerde vrouw nu echt om te doen is: hormonaal willen ze mooi zijn, behagen en verleiden,- politiek-sociaal willen ze zich anderzijds onthechten en het seksisme overstijgen. De logische uitweg is de beet achteraf. Maar het orgaan groeit niet meer terug bij, de mannenwereld kan nergens anders evolueren dan naar een schimmenrijk van eunuchen,- een aftelling die finaal ook de vrouw zal doen terugplooien op haar eigen seksuele bevrediging. Wat misschien de bedoeling is.

Het feminisme is zo tegelijk de ontkenning én de voltooiing van de femme-fatale-mythe. Er is de manische behoefte om uit te dagen, universeel te prikkelen (in biologische termen: de erectie te bevorderen), dikwijls met hoerige rokjes, en tegelijk is er het politiek programma dat “neen” zegt, het no pasaran, tot hier en niet verder, het opleggen van regels die mannen in essentie niet zinnen maar die ze als politiek-correct toch zouden accepteren, tegen de logica van hun penis in.

Het begrip “emancipatie” op zich is dus, in de vrouwelijke psyche zelf, dubbelzinnig. Het behoort tot een cultuurevolutie waarbinnen woorden, begrippen, beelden en gebaren steeds meervoudiger en gelaagder worden. Achter elk neen zit een ja, en vice versa, achter elke uitnodiging een afwijzing. Een dubbele agenda die uitmondt in een extreem gecompliceerd en gecodeerd dansritueel. Dàt is het, waar Lacan met zijn mysterieuze negatieve vierkantswortel op doelde: de betekenissen zullen oplossen in de praxis van een tegensprakelijke taal, die virtuoos wordt ontwikkeld en nooit blijft wat ze is, niet één dag.

Flou artistique

Wij hebben er geen idee van, in welk een ijltempo de seksuele grammatica zich vandaag losSalomemaakt van haar biologische wortels, om uit te groeien tot een kunsttaal die zich bestendig raffineert en transformeert. Ik had het onlangs al over de pornografie als experimentele avant-garde. Ze verlegt normen en ontgint nieuwe pistes, technieken, figuren. Het is niet correct om ze als “vrouwonvriendelijk” te beschrijven, zoals puriteinse moraalridders doen. Veeleer verzelfstandigt ze de seksuele lichaamstaal tot een extreme taal-om-de-taal, een autonome flou artistique, iets wat de poëzie uiteindelijk ook doet. Zo komt het dat vrouwen die T-shirts dragen met het opschrift “Fuck me!”, zowel willen uitnodigen als afstoten, een fenomeen dat ik als man al hopeloos probeerde te ontwarren in “De slutwalk, van onderuit bekeken”.

Tenslotte is de afkeer van de Femen-beweging voor de Islam en zijn patriarchale benepenheid vooral ook een protest tegen de boerka, het alles verhullende kledingstuk waar geen enkele man op straat een stijve van krijgt. Moslims lopen hopeloos verloren in de complexe taalspelen van de laatmoderniteit, daarom hebben ze ook geen gevoel voor humor. Hier dus ook geen vierkantswortel van -1. Eénduidigheid is de echte troosteloosheid. Als de dans der zeven sluiers niet doorgaat, valt ook heel de dynamiek stil van leven en dood, liefde en haat, erectie en castratie, en de zee van tijd ertussen. Het universum van de femme fatale, als het ware.

Advertenties

29 Reacties op “Femme fatale: ook spoken hebben hun nachtmerries

  1. Op de dag waarop het de vrouw mogelijk zal zijn te minnen, niet uit haar zwakte, maar uit haar kracht, niet als vlucht, maar op zoek naar zichzelf, niet om zichzelf te verloochenen maar om zichzelf te bevestigen, dan zal ook voor haar, net als voor de man, die liefde een bron van leven worden en niet een dodelijk gevaar. Maar in afwachting van die dag vat de liefde in de meest pathetische vorm de vloek samen die drukt op de vrouw die opgesloten zit in haar vrouwelijke wereld, de vrouw die verminkt is en die zichzelf niet genoeg is. De talrijke martelaressen der liefde getuigen tegen de onrechtvaardigheid van een lot dat hun als opperste redding alleen een onvruchtbare hel toewijst. Uit ‘De tweede sekse’, dl. 6 , Rechtvaardigingen, Simone de Beauvoir.

  2. Mr. Natural

    “Het is dus een klein wonder dat telkens tot stand komt, waarbij de vrouw zich maximaal moet inzetten om dat wonder tot stand te brengen, het fameuze pijpen dus.”
    Euh Johan, ik ben toch niet de enige heteroseksuele man die over deze gelijkschakeling tussen erecties en pijpen struikelt? De meeste mijner erecties wordt niet in gang gepijpt en vaak zijn er geen vrouwen in velden of wegen te bekennen. Soms kan een rijdende lege autobus volstaan (en zelfs dat noem ik geen wonder). Ik mis hier toch wat coherentie…

  3. Herman v.d.V.

    “Als de dans der zeven sluiers niet doorgaat, valt ook heel de dynamiek stil van leven en dood, liefde en haat, erectie en castratie, en de zee van tijd ertussen.”
    Dat vind ik toch een heel mooie afsluiter van een exposé dat rakelings langs de filosofie, de semantiek, de kunst en de pornografie scheert.
    De verguizing van Lacan door onnozele broekjes als Maarten Boudry, en heel de SKEPP-kliek, heeft anderzijds iets van een mug die in de poot van een olifant probeert te steken. Het is zo belachelijk en zo middelmatig. Lacan is een van de grootste denkers van de 20ste eeuw. Hij heeft Freud terug actueel gemaakt en verbonden met de moderne taalfilosofie. Zijn vertoog is dikwijls moeilijk, maar moderne kunst is ook soms moeilijk te decoderen. Terecht toont Sanctorum een “poëtische” kant van Lacan, het scheppen van een aparte taal voor een uitzonderlijke materie.
    Wat Femen betreft, ben ik niet zo zeker van de zuivere achtergrond van deze groep. Het ruikt soms naar goedkope sensatiezucht en effectbejag. Activisten moeten niet zelf iconen worden.
    Maar ik heb begrepen dat die Femen-kwestie voor J. Sanctorum maar een kapstok was voor zijn uiteenzetting…

  4. De V-1 van Lacan of erectieorgaan als plaats van genot, als ontbrekend deel bij het verlangde beeld lijkt ook mij verre van nonsens. Uw interpretatie van de V-1 dringt naar mijn mening door tot de kern van de gedachte: …de quasi-onmogelijke oprichting van de bloedworst…, … de oprichting van de bloedworst…, …de bloedworst… De bloedworst…? De bloedworst. Tot zoverre heeft U het dus over de sexuele antropologie van de penis én niet over de sexuele antropologie van de vagina. Er ontbreekt dus effectief een deel. Moeten we ons dus misschien niet afvragen wat dit ontbrekende deel dan wel moge zijn?

    De wijze van voorbereiding om de Totstandkoming te realiseren kan dan al variëren, de bloedworst is het resultaat. Maar wat met de voorbereiding van de Nederdaling? Een onbespreekbaar taboe , een kleine negatie, een vergetelheid, een vergissing van de natuur, een spook en nachtmerrie gelijktijdig? Geen wonder dus dat we Victor Svyatski symbool zien staan voor wat we misschien de bloedklop zouden kunnen noemen.

  5. Vooreerst val ik graag in herhaling met bovenstaande reacties: Lacan krijgt hier zijn zeg. De vierkantswortel uit -1 is inderdaad zoals zovele formules van Jaco poëzie. Vervolgens lag het voor de hand dat buiten de context van de porno tussen man en vrouw geen pijpbeurt plaatsvindt. Dat een lege bus soms kan volstaan.. da’s straf. Waarom Lieve Watteeuw seksueel verkeerd schrijft, kan allicht wijzen op een gebrek bij haar. Maar daar gaan we hier niet op in. Het is een aanvalbaar stuk Sanctorum geworden dat echter ook weer veel bijval zal kennen. De liefde zal dit alles uiteraard overwinnen, zoals Simone de Beauvoir hierboven schrijft. Ik moet opletten dat ik de eind-e van Simone niet vergeet. Ik zou haar tekort doen.

  6. Men laat weten aan te vallen op details uit mijn betoog maar men bewierookt het citaat van Simone de Beauvoir uit mijn betoog. Oefent U zich nog wat in het denken.

  7. Wat voor de een, meestal de patiënt, een detail lijkt, is voor de psychoanalyse soms betekenisvol. Mijn denken is in hoge mate polair, tweesporig en soms buitensporig. In mijn beste momenten veelsporig.

  8. We zitten hier niet op de canapé. We worden niet ‘persoonlijk’.

  9. zo ver zou ik inderdaad niet gaan. u richt zich anders nogal persoonlijk tot mij als u schrijft: oefent u …. (wat trouwens beter hoort te zijn: oefent u alvast nog wat in het denken). Als u eens zou weten hoe geoefend ik ben terzake: http://tieftalen.wordpress.com/

  10. In dat geval begrijpt U uitstekend wat ik bedoelde met ‘we worden niet persoonlijk’. U maakt indruk.

  11. als we het al zijn hoeven we het niet te worden.

  12. ‘…handel zo dat ge een ander niet als middel maar als doel behandelt …’ I.Kant

  13. ha, die Kant (van het leven). Behoorde tot mijn lespakket op de hogeschool. Veel leerrijker vond ik zijn kleine werkjes, het een over internationaal volkerenrecht, het ander over esthetica.

  14. Dat kan best zijn Mijnheer marctiefenthal.

    • Pijpen en nederdaling! Een mooie reeks associaties, maar ook een versluieren. Vrouwen kunnen bedreven amazones wezen en dan verschuift het perspectief, want dan ligt de lust anders. Flemen gedraagt zich niet als een leger beslagen amazones.

    • Eric Janssens

      Duidelijk een Lacaniaanse – dus nietszeggende en onnozele – discussie tussen Tiefentahl en Watteeuw. Het niveau van Visionair België zakt hier met de minuut. Merci, Jacques!

  15. Die link tussen Lacans vierkantswortel van -1 en het ontbrekende penisbot vind ik wel een vondst.
    Voor de rest hyperlogisch, lichtjes karikaturaal vertoog, zoals we dat gewoon zijn van JS.
    Er zit systeem in uw waanzin, Sanctorum! 🙂

  16. Karina Uyttersprot

    Hee Johan en nu iets over l’homme fatal aub

  17. Deze verzuchting kan ik alleen maar toejuichen.

  18. we komen er stilaan uit. L’homme fatal zoals we die kennen in de film, van theater (maar geen Jan Fabre) en van de politiek. Voor wie de vrouwen bij bosjes en met blosjes vallen.

    • Waarom maakt u alles belachelijk? Over welke film, theater en politiek mag het dan wel gaan? En uw enige precisering, is die wel correct? Ik denk van niet.

  19. Pingback: Johan Sanctorum: Femme fatale | Golfbrekers

  20. Pertinente beschouwingen. Ik zou hier ook de mannelijke erectie willen in verband brengen met (politiek en militair) machtsvertoon, maar ook de relativiteit ervan. Alles wat zich opricht, stelt zich bloot aan de guillotine of de vagina dentata.
    Nemen we Bill Clinton en Monica Lewinsky, elke zondagochtend voor de mis van elf. Secretaresse pijpt president, maar zoiets lekt onvermijdelijk uit (lekt!), en dan begint de neergang. Clinton kon de schade nog beperken, Monica beet niet. Zij was hoe dan ook, elke zondag tussen 10 en 11 de machtigste persoon van de VS, zonder dat veiligheidsdiensten of FBI of wat dan ook daar iets in de pap (!) te brokken hadden.

  21. Interessante poging om na Lacan nog eens de mannelijke erectie tot filosofisch item te maken! Maar voor wanneer iets over de vrouwelijke erectie, m.n. de stimulatie van de clitoris?
    Ik treed hier mijn gendergenote Karina Uyttersprot volmondig bij.
    Maar er eens werk van, Johan!

  22. 2. Ut pictura poësis

    Onder ‘Flou artistique’ schrijft U over de sexuele lichaamstaal teruggebracht tot een extreme taal-om-de-taal. Deze stelling komt in zoverre overeen met de afbeelding van een Salomé à l’oriëntalisme van bijvoorbeeld een Chasserau waarbij de iconografie ten dienste staat voor het uitbeelden van sensuele vrouwen. Het Oude Testament was de rijkste bron om dergelijke scènes op te zetten. Patriarchen als Mozes en Noach zouden we bij de Esthers, de Sarahs en de Ruths mogen verwachten, maar we vinden het ongemakkelijke huwelijk van het spirituele en het sensuele.

    In Parijs gingen ooit indexen rond met afbeeldingen van stereotype oosterse (lees Joodse) schoonheden. In 1840 was de voorstelling van sensuele Joodse vrouwen zo overvloedig dat er protest rees bij de Joodse pers. Vervolging via porno in zekere zin.

    Nu staat U in zekere zin achter de pornografie als verzelfstandiging van sexuele lichaamstaal tot extreme taal, ook als die o.a. uitmondt in uitnodigen en afstoten (het universum van de femme fatale) cfr. fuck me shirts. De afkeer van Femen tenslotte (we herinneren eraan dat u in de eerste paragraaf suggereert dat Femen tot het femme fatale universum kan behoren) voor de Islam zou vooral een protest zijn tegen dat tegenhouden van verzelfstandiging van de sexuele lichaamstaal, of, de Islam kent de V-1 niet en bijgevolg bevindt de Islam zich in het universum van de femme fatale. Of, de Islam als femme fatale. Homo homini lupus?

    Met een beetje duwen en wringen en met veel haakwerk zouden we kunnen aannemen dat de ‘Flou artistique’ overeenkomt met zijn afbeelding: een ongemakkelijk huwelijk van het sensuele en het spirituele . De verhouding tussen beide is sinds 1840 enigszins gewijzigd.

    Dat wordt dus: het ongemakkelijk huwelijk van de (bedriegelijke) sensualiteit (want afkomstig van een femme fatale en dat is Salomé zonder enige twijfel) en de (onthoofde) spiritualiteit ( één der laatste,de Islam).

  23. Mijnheer Johan Sanctorum,
    Mag ik U vragen van wiens hand de voorstelling van Salomé is?
    Lieve Watteeuw

  24. Gevonden , Pierre Bonnaud, 1865-1930, Lyon, orientalist. Zoals ik vermoedde betreft het een dubbele iconografie, onderaan rechts ligt een groot zwaard verwijzend naar Judith én Judith is geen femme fatale…

  25. Problematisch: dieu se trouve dans les détails, le diable s’y niche. De puntjes op flou artistique. Beeld: we zien er identiek uit maar we zijn anders. Woord: we zien er anders uit maar we zijn identiek. Zien en zijn…

  26. Pingback: Femen en de vierkantswortel van -1 | ThePostOnline