Niet Piet maar de Sint is het probleem

ShepherdNog maar net is het stofwolkje rond mijn kritiek op het moraalridderdom van de humanitaire gemeenschap gaan liggen, of daar komt mevrouw Verene Shepherd met een heuse VN-delegatie naar Nederland (dus niet naar België of waar dan ook, maar het vrijdenkende Holland) om te onderzoeken of die Zwarte Piet wel geen vermomde Surinaamse slaaf zou kunnen zijn.

Ik kan haar bij voorbaat gerust stellen: neen, Piet is geen Creool uit de omstreken van Paramaribo, de Hollanders zullen op een andere manier met hun koloniaal verleden moeten klaarkomen.

Wel stuitend is deze nieuwe opstoot van mondiale political correctness en mensenrechterlijke haarklieverij. Niet dus tegenover het Indische kastensysteem dat nog steeds zeer verbreid is. Niet tegen de vrouwelijke genitale verminking wereldwijd of de kinderarbeid of de slavernij van vandaag, of de onthoofding van homo’s in Saudi-Arabië, of het heksengeloof dat in Afrika nog altijd vrouwen en kinderen letterlijk de woestijn in drijft. Maar dus wel tegen de 6 december-folklore waar trouwens geen enkel kind nog in gelooft, al doen ze alsof om hun ouders een goed gevoel te geven.

Afbleekmiddel

Om die Hollandse pietenhysterie te duiden, ondertussen goed voor anderhalf miljoen FaceOdinbooklikes, is het goed om even de herkomst van de traditie op te frissen. En het gaat wel degelijk over kleuren. De Christelijke Klaasfiguur is gebaseerd op de legendes rond de semi-fictieve Nicolaas van Myra, een bisschop die in de 4de eeuw zou geleefd hebben, en vooral gereputeerd was als helper-in-nood voor onbemiddelde meisjes die in de prostitutie dreigen verzeild te geraken (belangrijk voor het vervolg van ons verhaal).

De Zwarte Piet is een ander verhaal, of toch weer niet. De andere, heidense Nicolaas, die men omwille van de zieltjeswinnerij vermengde met de Christelijke versie, is namelijk een gedaante van de Germaanse oppergod Wotan, een nachtridder die met zijn achtpotige Sleipnir vooral in de twaalf donkerste dagen van het jaar de buurt onveilig maakte en in ruil voor bescherming loon-in-natura eiste. Geen gever dus, maar een nemer.

Wat Hollanders-in-gewetensnood ook mogen beweren: Zwarte Piet stamt niét uit het koloniale tijdperk, maar cirkelt al sinds de middeleeuwen als een “geknechte duivel” rond Nicolaas.

Probleem voor de Christelijke iconologie: na de nuttige vermenging van de twee klazen moest dat zwart-maffieus tintje er wel terug uit, teneinde weer een proper, deugdelijk afkooksel te bekomen dat zonder problemen in de Biblioteca Sanctorum paste.

En zo ontstond het olijke duo van de bebaarde Goedheilige Man alias de gecastreerde Wotan, en zijn donkerhuidige dommekracht, in Vlaanderen nog steeds Nicodemus genoemd. Wat Hollanders-in-gewetensnood ook mogen beweren: Zwarte Piet stamt niet uit het koloniale tijdperk, maar cirkelt al sinds de middeleeuwen als een “geknechte duivel”, een Beelzebub-achtige figuur, rond Nicolaas. In de Angelsaksische wereld heeft men alleen Santa Claus overgehouden en de Piet zedigheidshalve gedumpt. Maar het lijdt geen twijfel: Pieterman is een afsplitsel van Sinterklaas zelf, en herinnert aan de fratsen van de seksbeluste Wotanfiguur. Mevrouw Shepherd wil dus eigenlijk de geamputeerde penis (de roe) van de weldoener op sterk water. Gevaarlijk werk voor meisjes, me dunkt.

Kinderlokker en meisjesgek

Zo zijn we direct waar we moeten wezen: niet de zwartheid van Piet is het probleem, mKlaasaar wel de witter-dan-witheid van Klaas, wiens schijnvroomheid veel stof tot contestatie biedt, zonder dat men er het racisme hoeft bij te sleuren. Er zijn m.a.w. een boel redenen om dat Klaasgedoe eens door de mangel te draaien, zomaar, zonder tussenkomst van de Verenigde Naties.

Vooreerst is het frappant hoezeer dit icoon van de Christelijke caritas altijd al een conservatieve functie heeft gehad: hij moest de rijken aanzetten tot vrijgevigheid, in hun eigen belang, opdat de armen niet opstandig zouden worden. In de 19de eeuw zou die meritocratische achtergrond absoluut primeren: wie rijk is, heeft dat ook verdiend, en wie arm is al evenzeer. De schoentjes van de deugdzamen worden het best gevuld, omdat ze hun mérites voor deze maatschappij bewezen hebben. De anderen moeten maar wat harder werken, eventueel aangespoord door de roede van Piet.

Vandaag stoort mij vooral de permanente ongelijkheid in het Sinterklaasverhaal, de afzichtelijke commercialisering van het ritueel, en het feit dat de vrijgevigheid van de Sint, als PR-man van de speelgoedindustrie, vooral met de draagkracht van de ouderlijke beurs is verbonden. Er zij dus kinderen die gewoon niks krijgen, nada, noppes, met de impliciete motivatie dat het met hun slecht gedrag te maken heeft. Ze zijn zwart, gebrandmerkt, veel meer dan de geschminkte Piet.

Terecht geven kinderen bij dit vertoon hun eigen onschuld maar wat graag op. Het zijn uiteindelijk zij die de Sint wandelen moeten sturen, als een verhaal vol ranzige kantjes.

In een bredere context is de link tussen braafheid en giften krijgen ronduit ranzig. Het creëert afhankelijkheid én onderdanigheid. Het maakt van de Sint een usurpator en kinderlokker, wat hij eigenlijk altijd al was. Zijn voorkeur voor jonge meisjes –liefst arm, die zijn gewilliger- is een rode draad in alle Sintlegendes, ook de Christelijke. Zijn Piet hangt er niet zo maar bij, maar is een wezenlijk onderdeel van een seksuele machtsuitoefening die als dusdanig niet herkend wordt, juist door de tweeledigheid, de scheiding tussen wit en zwart.

Dat Pietencirkus dient dus vooral om de aandacht van de handen van de goedgeilige man zelf af te leiden. Men kan er nochtans moeilijk naast kijken, als buitenstaander. Altijd weer die kindjes op schoot, hun gekrijs omdat ze voelen dat er iets niet klopt, de witte handschoenen, het gefriemel en gefezel in het rode pluche, het grote zondenboek, de geënsceneerde aankomst per boot, het debiel-vrolijke geneuzel van Bart Peeters er rond (“Piet is zwart vanwege de schoorsteen”), de verhullende witte baard waarboven toch de uitpuilende ogen hangen van Jan Decleir, de belachelijke leugens en het gemonkel van de volwassenen,- heel die ziekelijke charade is een beschaving onwaardig.

Terecht geven kinderen bij dit vertoon hun eigen onschuld maar wat graag op. Het zijn uiteindelijk zij die de Sint wandelen moeten sturen. De twaalfjarige Mozart voerde de dubieuze weldoener al ten tonele in zijn opera “Bastien und Bastienne”, gebaseerd op J.J. Rousseau’s “Le devin du village”, waar hij als Colas het herderinnetje Bastienne belooft om te bemiddelen in een ruzie met haar vriendje, maar eigenlijk zichzelf opdringt als meester en inwijder.

Sint-killer

Terug naar de negritude. Op 30 juni 1960 hield Patrice Lumumba, de eerste premier van hlumumba_speechet onafhankelijke Congo, een vlijmscherpe, niet-aangekondigde speech tegen de wandaden van de Belgische weldoener en kolonisator. Koning Boudewijn zat op de eerst rij en keerde in koude razernij huiswaarts. Het heeft toen niet veel gescheeld of Zwarte Piet werd verboden in het Koninkrijk België. Gelukkig spaarde onze diepbetreurde vorst zijn roe en gaf de opdracht om Lumumba zelf te liquideren, letterlijk: hij werd geëxecuteerd en zijn lijk opgelost in zwavelzuur. De weg voor de corrupte Joseph Mobutu lag open. De rol van de CIA, de Britse geheime dienst én het Belgische hof is in deze ondertussen historisch uitgeklaard, België bood in 2002 zelfs excuses aan. Case closed… of toch niet?

De reden waarom wij in Vlaanderen geen zin hebben om Piet te bannen, is nu net zijn subversieve betekenis. Nog altijd is een zwarte bij ons niet alleen een neger, maar het wijst tegelijk op een politiek-foute paria, iemand die men geen hand geeft zonder de handen nadien te wassen. De zwarte is er nochtans nodig, om de perversiteit van de witten te ontmaskeren. Meteen blijkt, hoe die mevrouw Shepherd eigenlijk het omgekeerde doet van wat ze voorwendt: ze elimineert de zwarte als een zondebok, waarna de witte als Santa Claus het rijk voor zich alleen heeft. Vreemd geval van zelfhaat.

De reden waarom wij in Vlaanderen geen zin hebben om Piet te bannen, is nu net de dreiging die hij uitstraalt tegenover de witte weldoener.

Want in hun coëxistentie zit net de mogelijkheid van een omslag. Op elk moment kan de knecht de meester van het dak gooien of in de haard verbranden, dat gevaar is inherent aan hun relatie. Het is voor mij ook het enige motief om de doodsstrijd van Nicolaas te rekken en te wachten tot hét gebeurt: het exploot van de Sint-killer. Wat Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) al omschreef als de meester-knecht-dialectiek, nl. het feit dat gezagsrelaties altijd labiel zijn omdat de meerdere de mindere nodig heeft om zijn macht te bevestigen, bevat de dreiging van een grote vadermoord. Nicodemus alias Lumumba zal dan, zelfs als hij daarvoor achteraf wordt terecht gesteld, blijven spoken in de speelgoedwinkel en de dromen van de machthebbers teisteren.

Zwarte poes

Laten we voor de rest niet vergeten dat dit een verschrikkelijke mannenzaak is, van in de oorsprong. Na de moord op Klaas lijkt me een nieuw element van verering op zijn plaats, als we in deze donkere tijden toch moeten wegdromen: geen Zwarte Piet maar Zwarte Poes, het vrouwelijk geslacht dat als een origine du monde geeft zonder te nemen, zonder voorwaarden te stellen, zonder gehoorzaamheid te eisen, genereus en absoluut. Geen pietenschmink maar echte, diepe negritude met een matriarchale inslag. Laat maar komen op 6 december, niet met een stoomboot maar vanuit de ondergrond. Verene Shepherd zou er best voor kunnen doorgaan, als ze toch maar die bedillerige en rancuneuze zwavelzuurtoon achterwege kon laten die ze, dat weet ik heel zeker, in het blanke maatpakkenuniversum heeft opgelopen.

Advertenties

7 Reacties op “Niet Piet maar de Sint is het probleem

  1. SCHIJNGEILIGEN !
    Zegt een gezegde (van http://www.stelling.nl/kleintje/actueel/LYJK1382599372.html ) : “Wie zijn Piet schendt, schendt zijn aangezicht”, en zegt hij ook : http://www.stelling.nl/kleintje/actueel/MNYP1382599438.html

  2. Pingback: DE SINTERKLAASOPSTAND | HERSTEL DE REPUBLIEK

  3. Suzy Poelmans

    Zoals reeds eerder gezegd is van de waarheid: zij is confronterend. Kwam zij hier dan wel boven water drijven, net door het racisme er voor een keertje eens niet bij te sleuren (oef!) ? Vielen deze (witte) lijken uit de kast, net mede dankzij de afwezigheid van enige VN-tussenkomst hier? Tweemaal ja wat mij betreft. Kunnen we dan nu terug overgaan tot de orde van de dag, wie weet binnenkort wel zonder krijsende kinderen die weten dat er iets niet klopt. Al was het maar omdat die liegende mama, papa hen hadden verteld dat liegen stout is…

  4. Karina Uyttersprot

    Vlaanderen is al langer geconfronteerd met het Piet probleem hoor. Ik heb jaren geleden mogen meemaken dat een van de vice presidenten van een allerliefst biotech bedrijf tijdens een vergadering met het internationale ‘upper’ management van het grote moederbedrijf zeg maar, zich samen met een collega had verkleed in ja sint en piet. In een bui van van kwinkslag en jongens we werken hard maar we mogen ook lachen, kwam hij de zaal binnen, kwistig vanuit patattenzak koekjes en snoepjes rondstrooiend. En terwijl het kleine vriendelijke biotechje plat lach van het lachen, ging een van de uit een andere cultuur/huidskleur komende mensen rechtstaan, gaf iedereen er van langs en verliet de vergadering in opperste verontwaardiging. Legde achteraf ook klacht neer (net geen advocaat) en onze dolkomische sint en piet mochten zich gaan verantwoorden en hebben zwaar op de blaren gezeten en het lachen is ons ook langzaam vergaan want ik kan zo nog wel een aantal interculturele “clash”es aanhalen. Heeft iemand hier meer gelijk dan iemand anders, natuurlijk niet, wie in Babel vertoeft, en doen we dat niet allemaal, moet kunnen toegeven dat hij/zij een stuk van de informatie mist door de vertaling.

  5. Een krachtige, goed gefundeerde duiding van een totaal ontspoord publiek debat. Eindelijk eens wat historisch licht in deze zaak.
    Afgezien van die Zwarte Poes natuurlijk, die we wellicht op rekening moeten schrijven van Sanctorums eeuwig moedercomplex. 🙂
    Sinterklaas zelf heb ik van kindsbeen al verdacht gevonden, het beeld dat hierboven van hem kleurrijk geschetst wordt, klopt helemaal: een ziekelijke kinderlokker.
    Heel de configuratie Klaas/Piet is ten dode opgeschreven. In die zin is het wel een 19de eeuws relict, verbonden aan de burgerlijke moraal.

  6. Lut Pauwels

    Dit feest bestaat al eeuwenlang, de Germanen vertelden dat op de winter zonnewende, Wodan met zijn rendieren de wereld overvloog en cadeautjes bracht aan de kinderen. De Christenen hebben dan in hun drang om al wat heidens is te bannen, Wodan vervangen door Sinterklaas. Zoals ze ook aan elke eik ( symbool van de Kelten) kapelletjes hebben neergepoot. Ik begin die Christenen steeds minder te mogen.

  7. Blij om nog eens een hewoon schitterend artikel van u te lezen, Johan. Laat Zwarte Poes maar komen!