Hoe kritisch is kritiek?

Een stadsoorlog in Kiev, een omsingeling van de Krim-kazernes. Het zijn hoogdagen voor leerlingen in de politieke en militaire strategie. List en bedrog sluipen in dit verhaal: politiescherpschutters die rebellen blijken, krijgers in onherkenbare uniformen.

Veel meer nochtans dan deze ouverture tot een nieuwe Europese oorlog, intrigeerde me dMartine getuigenis van Abby Martin in de studio’s van de Poetingezinde propagandazender ”Russia Today”. Het nieuwsanker stak er zowaar een tirade af tegen Vladimir Poetin en de bezetting van de Krim. Nóg verrassender was de reactie van het regime: helemaal niets. Geen sanctie, geen ontslag, geen Siberisch werkkamp: ze kreeg nog net geen felicitaties. Na Pussy Riot is het blijkbaar tijd voor een nieuwe aanpak van Russische dissidenten, onder het motto: “Laat ze begaan”. Meteen was dit niet alleen de zoveelste gril van de nieuwe tsaar, maar ook een onthutsend spiegelbeeld van wat in onze eigen Westerse “vrije” samenleving gaande is.

Verlicht despotisme

Vladimir Putin

Poetin als judoka

Iemand moet Poetin duidelijk gemaakt hebben dat een kritische stem, toegekend aan de juiste persoon op een goed gekozen plek en tijdstip, meer bewegingsruimte voor een totalitair regime kan creëren. Die adviseur verdient zonder meer een medaille: hier is filosofische lectuur aan vooraf gegaan.

De Florentijnse filosoof-dichter Niccolò Machiavelli wees er in zijn “Il Principe” (1513) al op dat potentaten die zich alleen met vleiers omringen, hun ondergang tegemoet gaan. Er bestaat een soort entropiewet die zegt dat geïsoleerde macht, die enkel nog hoort wat hij wil horen, zijn greep op de dingen verliest en eindigt zoals Hitler in de Berlijnse bunker, mei 1945. Kritiekloze vleiers en ja-knikkers zijn de grootste bedreiging voor een heerser, ze dienen zonder meer gelikwideerd. Hitler besefte dat niet, Stalin evenmin (toen men hem wekte om te zeggen dat Duitsland Polen was binnengevallen, ontstak hij naar het schijnt in woede… tegen de leugenaar die hem die boodschap bracht).

De intelligente heerser luistert en gebruik kritiek als een hefboom voor zijn eigen macht. In dat opzicht getuigt het idee van de onbekende Poetin-raadgever om de rebel Abby Martin haar gang te laten gaan, van groot inzicht: allicht is hier de repressieve tolerantie terug uitgevonden.  Elke tegenstand is een hefboom naar méér macht (Poetin heeft niet voor niets een zwarte gordel judo). Dat maakt, bizar genoeg echter, ook de vranke journaliste tot een objectieve bondgenoot van het regime, om niet te zeggen een werktuig. Zelfs Pussy Riot en Femen kunnen op die manier gerecupereerd worden. Dat is interessant en verhelderend voor de manier hoe onze eigen vrijemeningscultuur functioneert. Hoe kritisch kan kritiek zijn?

De beruchte “vriendschap” tussen Frederik II van Pruisen en de revolutionaire filosoof VoltaireVoltaire geeft een verdere inkijk op deze synergie tussen macht en intellect. Frederik gebruikte Voltaire om slim te worden en op de hoogte te blijven van de tijdsgeest, terwijl Voltaire tussendoor spionneerde voor de Franse koning. Twee deugnieten waren het, elkaar waard. Ik wil het dan nog niet hebben over de minachting van Voltaire voor negers en zijn antisemitisme in illo tempore non suspecto. Voltaires legendarische subversiviteit, die hem tot op vandaag tot icoon van het kritisch denken en schrijven maakt, was voor een groot deel verweven met zijn positie van steuntrekker aan het hof van de Pruisische vorst. Deze was, in tegenstelling tot Louis XV, wél slim genoeg om een rebel aan zijn borst te koesteren en zich te laten voorlichten. De filosoof genoot van die status: eindelijk een machthebber die zijn teksten niet alleen leest maar ook wil toepassen. Het paringsritueel kon beginnen.

Macht zoekt intellect, en intellect zoekt macht. Het samengaan van die twee zou men cultuur kunnen noemen, daarbuiten bestaat er niets.

Het “Centrum van de Verlichting” zoals Voltaire (de enige van het revolutionaire gezelschap die een schuilnaam gebruikte, ook interessant) al in die tijd werd genoemd, kneedde zijn aristocratische intimus intellectueel én emotioneel tot de status van “verlicht despoot”,- een dictator dus die niét lijdt aan een bunkervisie en elke revolutie kan overleven. Hun briefwisseling, die bijna het karakter krijgt van liefdesproza, suggereert een homo-erotische band tussen raadgever een heerser. Aldus Voltaire aan zijn beschermheer: “Wij zijn geboren met een hart dat dorst naar hartstochten en waaraan wij moeten voldoen zonder ons door die verlangens te laten beheersen. Een van de grootste zegeningen die wij de mensheid kunnen brengen is bijgeloof en fanatisme uitroeien, de machthebbers beletten degenen te vervolgen die anders denken”.

Macht zoekt intellect, en intellect zoekt macht. Het samengaan van die twee zou men “cultuur” kunnen noemen, er bestaat geen alternatief. Frederik is de leerling die onderwezen en geadviseerd wordt. Omgekeerd levert de filosoof zijn (op zich steriele, krachteloze) kennis  uit aan de wilskrachtige monarch die de theorie in praktijk kan omzetten, de potentie in act. Zo worden vijanden vrienden, mogelijk zelfs minnaars. Wat zou deze intieme evenwichtsoefening beter kunnen uitdrukken dan het beeld van twee in elkaar verstrengelde worstelaars? Andermaal: hoe kritisch is kritiek?

En om nu terug te keren naar Poetin: toen hij de superrebel Edward Snowden in 2013 asiel gaf, moet er bij die erudiete klokkenluider toch een belletje zijn afgegaan. Voltaire in Potsdam? Snowden in Moskou? Les extrêmes se touchent? Hebben rebellen en dictators meer gemeen dan verbetenheid? Is de postmoderniteit toch ouder dan we dachten?

Enfant terrible

De term “verlichte despoot” moet dan ook gezien worden als een eufemisme: het gaat gewoon over intelligente dictators en een tactische recuperatie van intellect. De fascinatie vSartrean linkse intellectuelen voor dat verlicht absolutisme is algemener dan men denkt, ze schijnen elkaar echt aan te trekken. Exemplarisch is de reis gebleven van Jean-Paul Sartre in 1954 naar de Sovjet-Unie, waarna hij in Libération de onbeteugelde vrijheid van mening bezong in dat land. Goelags? Nooit van gehoord. Later zou de Chinese dictator Mao-Tse-Toeng de nieuwe held van links in het Westen worden.

Een en ander doet ons uiteindelijk, in het zog van Theodor “Adorno (“Dialektik der Aufklärung”, 1947), twijfelen aan dat onding zelf, “Verlichting genoemd. Wie of wat wordt er verlicht? En waartoe? Mogelijk ging het heel de tijd, vanaf Machiavelli, al om een bereidheid van kritisch intellect om de macht op te zoeken, eerst als antithese, die langzamerhand in synthese overgaat. Anders gezegd: machthebber en dissident hebben elkaar nodig, hun agenda’s convergeren,- ze delen dezelfde instrumentele rede, zoals Adorno zou zeggen. Het gepeupel kijkt gewoon toe en applaudisseert.

Democratie als façadedemocratie: ze zal heel deze planeet veroveren. De free-speechcultuur is een meer geslaagde voortzetting van het verlichte despotisme uit de 18de eeuw.

Dat brengt ons naadloos bij het groot maatschappelijk debat, als apotheose van de Westerse democratie. Olalala, wat gaat het er heerlijk luidruchtig aan toe op facebook en twitter. Wat genieten we toch met volle teugen van de free speech-cultuur. Het is echter niét zo dat in de meningencultuur alle meningen even belangrijk zijn. Het zijn de zgn. opiniemakers, het zootje columnisten, die zich opwerpen als actieve performanten van de vrijemeningscultuur. De rest is decor. Het hysterisch-theatraal karakter van hun prominent ideeënliberalisme fungeert echter dikwijls als alibi en dekmantel voor een inbedding in de machtsstructuren.

Hoet

Jan Hoet, rebel en lakei?

Journalisten, schrijvers, kunstenaars, kunstpausen, heel de academische reutemeut, traditioneel left-wing, allen stellen ze zich aan als grote en kleine Voltaires in Potsdam. Hoe meer deze enfants terribles orakelen, gesticuleren en bekritiseren, hoe beter voor het systeem. Cultuursubsidies allerhande maken de reflux nog vloeibaarder. De klassieke én nieuwe (sociale) media fungeren als verbindingskanaal tussen de intellectuele wereld en het politieke universum, dat de kritiek verwerkt als feedbackinformatie, “advies” dus. Iets gelijkaardigs merkt men met een consumentenorganisatie zoals Test-Aankoop: als “kritische” observatoren leveren ze de markt waardevolle indices over productontwikkeling en bevorderen heel het winstgevende spel van behoeftencreatie en – bevrediging.

Tal van ombudsdiensten tenslotte perfectioneren die recuperatieve relatie tussen kritiek en systeem: de ombudsman, doorgaans betaald door de instelling aan wie de kritiek is gericht, kanaliseert het ongenoegen en rapporteert aan zijn broodheer. Zelfs een “kwaliteitskrant” als De Standaard heeft nu een ombudsman/pispaal in dienst: veel handelbaarder dan externe mediakritiek. De ombudsman is de nar uit de middeleeuwen: een aanzuigpunt van hekel en spot, waardoor de druk van de ketel gaat en het systeem geïnformeerd blijft. Democratie als façadedemocratie: er bestaat geen ander. De free-speech-cultuur is een meer geslaagde voortzetting van het verlichte despotisme.

Underground

Al deze voortzettingen van de lijn Machiavelli-Voltaire doen me ernstig twijfelen aan de mogelijkheid om een systeem, een maatschappijstructuur, echt te ondermijnen. De kritiek is voorbestemd om met zijn onderwerp te fusioneren. Niet één keer, maar telkens opnieuw.

Poetin kan nog afgezet worden (en vervangen door een andere al dan niet verlichte despoot), maar wie of wat kunnen wij nog afzetten? De democratie is per definitie het optimum (Churchill: “het minst slechte systeem”), dus zal elk politiek stelsel, waar dan ook ter wereld, evolueren naar een democratie waarin… de vrijemeningsuiting perfect is afgestemd op de continuïteit van de macht. Achter de politieke macht zit uiteraard de economische macht, de geglobaliseerde vrijemarkteconomie van de beurs en de bankensector, die als zelfbesturend mechanisme niet meer vatbaar is voor omverwerping.

De underground, het vrijwillig verzaken van media-aandacht en dus systeemrecuperatie, is het enige wat ons van de corruptie kan redden.

De existentiële afgrond van de dissident is dan onvermijdelijk. De idee dat de
staatsveiligheid mijn politiek-incorrecte geschriften tolereert, niet om me te
vervolgen maar om ze als “input” te gebruiken ter versterking van het regime,
maakt elke pen bij voorbaat corrupt. Waartoe nog spreken, schrijven, agiteren, als de gedoogcultuur universeel wordt? Met deze annulering van de revolutie, en de vaststelling dat kritiek alleen maar het tegendeel oplevert, namelijk meer van hetzelfde of een variatie erop, kunnen echte dwarsliggers maar één ding doen: recht naar de hel vertrekken. Er is nog één ding erger dan een Siberisch strafkamp, en dat is de intellectuele harem.

De underground, het vrijwillig verzaken van media-aandacht en dus systeemrecuperatie, is het enige wat ons van de corruptie kan redden. Verdwijnen in de absolute marge en ophouden met intellectuele consumptie-artikelen af te leveren. De vraag is, of dit mollenwerk dan nog cultuur kan genoemd worden. De diepbetreurde rebel én intimus van het Belgische vorstenhuis Jan Hoet zou dit met klem ontkend hebben.

Advertenties

14 Reacties op “Hoe kritisch is kritiek?

  1. Robrecht Vanderbeeken

    Zeker eens met het grote gevecht tegen de bierkaai alsook het grote risico van recuperatie van kritiek. Maar inzake kritiek geldt voor mij TINA, geen alternatief, het moet: het is cynisme of radicale democratie.

    Natuurlijk zitten we nu in tijden van felle contrarevolutie, alle kritiek die plat geslagen wordt, door het dogmatisch optimisme, vermaak, joligheid en repressieve tolerantie. Of als ze niet plat geknepen wordt, blijft de ontologische crisis (epistemologisch weten we wel dat het fout zit, maar we zitten vast in een zijnscontext, waardoor we niet weten wat te doen om iets te veranderen (cf. Lenin: what has to be done?)). Maar je kan moeilijk anders doen dat blijven aanklagen, mensen informeren, hopen dat al die kleine impulsen op termijn wel enige impact hebben.

    Ik ben nog altijd onder de indruk van de Tibetaanse monnik: zelfontbranding als verzet. Kwestie van ethisch en filosofisch consequent te zijn. Ook al lijkt het absurd, het is wel moreel superieur. De ‘I prefer not to’, van Bartleby.

    Wat de kritiek op Russia Today betreft, speelt ook mee dat deze kritiek punten oplevert ‘kijk eens, wij zijn onafhankelijk’. De kritiek die geleverd wordt, is eigenlijk onschuldig, geen pijnlijk revelerende onderzoeksjournalistiek, alleen wat gemoraliseer over een bestaande situatie.

    Bovendien is het opmerkelijk hoe onze media (Knack bijvoorbeeld) dat recupereren. Ze vermelden het als kritiek op Poetin, terwijl de nieuwsanker het ganse geopolitieke spel aanklaagt en dus eigenlijk zegt dat het de lokale bevolking de dupe is van een ‘internationaal’ spel: ze tracht de optiek open te breken naar de geopolitiek. Dat hebben onze media lang niet gedaan, het ging om ‘betogers’ die vrijheid willen op het ‘onafhankelijkheidsplein, dat het ook veel neonazi’s waren, onbelangrijk in ons Nieuw-Vlaanderen.

    • Een verlate opmerking op uw reactie van 4 maart ( een brug voor Tomorrowland ). De Heer Midas Dekkers zou Jan Hoet niet hebben gekend. Daartegenover scheen hij Wim Delvoye te kennen :’… al ben je geen fan van Freud…’ (Reyerslaat 32). Dit opstapje naar de stront is niet zo ‘onschuldig’.

  2. Eric Janssens

    Wat heel de affaire in Oekraïne en de Krim betreft krijg ik van langsom meer de indruk dat de zeeën van kritiek die vanuit het weldenkende westen richting Poetin razen als enige doel hebben aan de westerse bevolkingen te tonen hoe blij ze mogen zijn dat ze in het westen, en niet in zo’n totalitaire staat als Rusland moeten leven. Je kritiseert de tegenpartij om je eigen heiligheid in het daglicht te stellen. Dat soort kritiek is, i.t.t. deze van Voltaire of Liz Wahl, dus helemaal geen kritiek, het is gewoon een opstapje naar de politieke zelfverheerlijking. Waarbij natuurlijk moet gezegd worden dat die zelfverheerlijking volledig misplaatst is, en daar wijst Poetin het westen, tot grote ergernis van Barroso, Verhofstadt & Co, regelmatig op. Referenda als ultieme vorm van democratie kunnen wel gehouden worden in de Krim, maar niet in Vlaanderen, en zelfs niet in Zwitserland, al behoort dat land niet tot de EU. Poetin en Janoekovitsj zijn democratisch verkozen presidenten, Van Rompuy en de huidige, zichzelf aangestelde leider in Kiev zijn dat niet. Je vraagt je af op welke gronden de westerse naties de ganse wereld de les blijven spellen. Het missionarishoudinkje hebben ze duidelijk nog niet afgeleerd.

  3. Kristine Verelst

    Boeiende reflectie over de rol van de intellectueel in onze democratie. Uiteraard is hier ook een lectuur van Sloterdijk belangrijk (“Kritiek van de cynische rede”).
    Hoewel de figuur van oligarch Poetin me op zich niet zo boeit, is zijn brutale machtspolitiek wel een goede spiegel voor wat bij ons op een meer omfloerste manier gebeurt. Wellicht zal ook zijn regime evolueren naar de status van pseudo-democratie met veel spelen voor het volk, TV-entertainment à la Waes/Wauters, zogenaamde vrije media en een vrijemeningsuiting die toch niets meer te betekenen heeft.
    De relatie tussen Voltaire en koning Frederik II van Pruisen bevat nog veel meer geheimen die de figuur van Voltaire, vandaag dé held van de dissidenten, enigszins ontluisteren. De briefwisseling, in 2007 in Nederlandse vertaling verschenen, bevat ontboezemingen zoals: ‘Mijn waarde Voltaire, onttrek u niet langer aan dat vurige verlangen van mij om u te ontmoeten (…), want ik kan niet gelukkig leven noch rustig sterven als ik u niet heb omhelsd.’
    Zoals J. Sanctorum terecht zegt: homo-erotisch getint gefoezel. Ik krijg echter, veeleer dan een oprechte innige relatie, de indruk dat Voltaire hier het prototype van de intellectuele hoer is. Een type waar het de dag van vandaag van krioelt: cultuurdragers en “opiniemakers” die zich laten fucken in ruil voor status, geld, een mooie positie. Zie bv. die Johan Swinnen, prof aan de VUB en fotografiekenner, maar nu blijkbaar toch ook een mooie positie bij de N-VA gekregen en zelfs getipt als toekomstige cultuurminister.
    Intellectuele hoerderij dus. Dat Sanctorum op het einde (nogmaals) Jan Hoet zaliger een veeg uit de pan geeft, is ook betekenisvol…

    • Marcel Van Lysebetten

      Wat geniet U toch met volle teugen van de free speech-cultuur mevrouw.
      “….Zie bv. die Johan Swinnen, prof aan de VUB en fotografiekenner, maar nu blijkbaar toch ook een mooie positie bij de N-VA gekregen en zelfs getipt als toekomstige cultuurminister. Intellectuele hoerderij dus.…….”.
      U slaagt er in, zoals ” …het zootje columnisten, die zich opwerpen als actieve performanten van de vrijemeningscultuur….” om in onvervalste Hugo Camps stijl bij “elke gelegenheid” de pijlen te richten op “die partij”,

  4. Karina Uyttersprot

    filosoferen dat is de condition humaine van vlieg zijn onder het glas en blijven een uitweg zoeken. Ofwel vliegen we luid sputterend tegen dat glas – tot onze laatste kracht het begeeft – bij gebrek aan zuurstof of we vinden een uitweg. Blijkt dan dat iemand het glas eventjes ophief om ons met het strategische inzicht dat de vlieg mist, neer te meppen of te laten gaan, misschien mist de strateeg wel de juiste hand. Komt een vogel aan ….
    Vliegen zijn vliegen en meppers zijn meppers en vogels zijn vogels, en ze hebben elkaar van doen voor voldoende reden van bestaan. Johan, als kritiek zichzelf uitvaagt, moeten we daar niet om treuren, dan genieten we tijdelijk van andere aspecten, in deze, van humor of literair gehalte, zuurstof opdoen om nadien misschien weer zoemend op te stijgen en boos tegen het glas aan te tikken. Of een gedicht voor te lezen aan mede vermoeide vliegen, Of een tuin vol bloemen te planten. Dat te doen wat in ons vermogen besloten ligt, geen tv, geen kranten, geen facebook meer, enkel wat asociale media koesteren. Inderdaad een I prefer not to houding kan een zeer ethische keuze zijn en kansen de kans geven. Of anderen. Of de tijd.

  5. Pingback: Johan Sanctorum: over de Europese Verlichting, relaties en valstrikken | Golfbrekers

  6. @ Eric Janssens
    Verhelderend artikel van JS,maar oikofobe reactie van U. Alleen een blinde zal ontkennen dat het vrijer leven is in Europa dan in Rusland. En dat is de essentie. Dat het alhier niet perfect is, is iets anders. Maar ik erger me in toenemende mate aan de kritiek van de Poetins en Erdogans en bepaalde VN officials op het reilen en zeilen in Europa qua mensenrechten. De Europese splinter zetten ze breeduit in de verf, om de aandacht af te leiden van de balk in het eigen oog. Net zoals die hooggeplaatste pief ( de naam ben ik kwijt) uit een of ander onderontwikkeld moslimland waar dagelijks op grote schaal gemarteld en gemoord wordt, die op TV doodleuk kwam verklaren dat de moslimwereld sinds Guantanamo Bay van de USA géén lessen in Mensenrechten meer had te ontvangen. De eurosceptici vervallen in dezelfde ziekte als de linkse pastoors : in hun kritiek op het “systeem” verliezen ze elke zin voor proportie en realiteit. U redeneert net op dezelfde manier als de westerse saloncommunisten- apologeten van de USSR in de jaren 70. Raar, maar waar…

    • Eric Janssens

      Het blijkt dat de visie die u op Putin heeft rechtstreeks afstamt van de Europese en Amerikaanse manipulatiemedia. Putin op één hoop gooien met de moslimleiders pleit niet voor een genuanceerd en objectief denken, overigens. Het is net Putin die gesteld heeft dat wie in Rusland wil wonen Rus moet worden. Vandaar dat zijn land relatief moslimvrij is (vooral in relatie tot de EU). Wellicht heerst er censuur in de media, maar dat is ook in Europa het geval. Enig verschil: in Europa gebeurt de manipulatie subtieler, maar wie tv kijkt wordt geestelijk een bepaalde richting uitgedreven. Heeft u al vele Russisch gezinden in onze Vlaamse media aan het woord gehoord? Ik niet, er wordt steeds uit hetzelfde vaatje getapt. En ik ben het nu éénmaal zat steeds dezelfde verhaaltjes te moeten aanhoren. In Kiev is – dat kan niemand ontkennen – een neonazibende aan de macht. Dat de EU met deze bende collaboreert kan slechts verklaard worden door de neokolonialistische expansie- en missionarisdrift van figuren als Verhofstadt en Van Baalen. Als u zich aan de zijde van dit zootje wenst te scharen, mij niet gelaten, maar ik kies voor de iets minder smeuiige andere kant. En ik blijf kritisch, ook tegenover Putin, maar inzake de Krim en de arrogantie van de westerse landen heeft hij overschot van gelijk.

  7. @Eric Janssens
    Ik word helemaal niet gemanipuleerd, ik hou me aan de feiten.
    De essentie van het verhaal is en blijft dat Pussy Riot in een West-Europees land nooit 2 jaar strafkamp zou krijgen voor een dergelijke protestactie; hoogstens een gas-boete. De gevangenis van Vorst is overigens een luxehotel is in vergelijking met Russische strafkampen. En zie je de Russische De Crem al een proces verliezen tegen vredesdemonstranten ? Putin, Erdogan en andere Moslimsleiders zijn schijndemocraten die geen tegenspraak of protest dulden.Doe mij dus maar Van Rompie.

  8. Eric Janssens

    Oké, ieder zijn meug. Ik stel alleen maar vast dat dankzij Van Rompuy en soortgelijke ‘leiders’ Europa geïslamiseerd werd, met alle sociale, politieke en economische spanningen van dien. Dat zal Rusland vast bespaard blijven zolang Putin er aan de macht is. Gisteren werd er een referendum op de Krim georganiseerd. Dat ultieme bewijs van een werkzame democratie werd door het zogenaamd democratische westen afgeschoten, terwijl een staatsgreep in Kiev door diezelfde ‘democratieën’ toegejuicht werd. U mag ze houden, die democratieën van u. En wat Pussy Riot betreft: er bestaat een Russisch rapport over de mensenrechten betreffende de Europese landen. Tegenover elke Pussy Riot stellen zij een Jonathan Jacobs. Tegenover elke onterechte veroordeling in Rusland kan je een onterechte vrijspraak wegens procedurefouten hier stellen. En dat een gevangenis een gevangenis en geen luxehotel is lijkt me eerder wenselijk, dus ook op dat vlak vertoont het westen uitzonderlijke tekens van decadentie i.p.v. democratie.
    Ik vraag me overigens af of het vijandbeeld van Rusland waarmee u zit niet groter is dan het vijandbeeld dat de modale Rus van het westen heeft. Ergo: het zou wel eens kunnen dat de westerse mediamanipulatie, door haar subtiliteit, dieper de geesten met haar gif doordringt dan dat de Russische manipulatie dat doet. Als zelfs kritische intellectuelen erdoor ingepakt worden…

  9. Hans BECU

    Ieder zijn meug ? Een pijnlijk incident met minstens gedeelde verantwoordelijkheden zoals dat van JJ op dezelfde lijn zetten als structurele en doelbewuste onderdrukking zoals bij het geval PR bewijst voor mij dat ook ter rechterzijde de maatschappijkritiek doorgeslagen is, en dat redeloos cultuurrelativisme niet enkel de linkerzijde blind maakt voor de realiteit en elke zin voor proportie wegneemt. U doet er overigens goed aan Uw kennis over moedertje Rusland wat bij te schaven. U zal vaststellen dat autocratie en sterke staat met sterke leider een rode draad vormen doorheen de R geschiedenis. Niet voor niks is “‘Knoet” een Russisch leenwoord. En over juridische procedures gesproken : Poetin heeft aan dergelijke details idd lak. Welke kritische intellectueel laat zich hier eigenlijk inpakken ?

  10. Eric Janssens

    De girls van Pussy Riot hebben enkele jaartjes de tralies van binnenuit gezien, JJ is dood. Wie is er hier relativistisch?
    Uw probleem is dat u de Russische splinter, maar niet de westerse balk ziet. En natuurlijk heeft Rusland altijd autoritaire regimes gehad. De vraag is of daar wat mis mee is. Zelf denk ik dat er meer mis is met antidemocratische regimes als de EU die menen, in al hun onkunde en agressieve onbenulligheid, aan gans de wereld de democratische waarden te moeten opleggen. Met alle gevolgen vandien, in Libië, in Syrië en nu ook in Oekraïne. Overigens, een echt fascistisch land als Saoedi-Arabië wordt daarbij ontzien. Kan u dat eventjes uitleggen?

  11. johan hulsbosch

    Jammer dat in het Krim-referendum de optie om de toestand te laten zoals hij was -de Krim een deel van Oekraïne- weggelaten was. Dit schaadt het democratische gehalte ervan maar ook met die optie erbij zou Poetin wellicht zijn slag wel thuis gehaald hebben. Een strategische fout dus. Maar het volk heeft zich daar toch in belangrijke mate zelf kunnen uitspreken, iets wat in Europa nog nauwelijks kan. Europa is als de dood voor een serieuze democratie, de Zwitsers hebben het ook kunnen ervaren (niet dat ze er erg van wakker liggen, vermoed ik). Verhofstadt ging preken in Kiev en het hoongelach daarond is nog overal te horen. Poetin preekt minder maar doet iets. De Europese roergangers zijn plots sprakeloos.Zouden ze de ridicule sanctie die ze Zwitserland hebben opgelegd -wat brave studenten uit uitwisselingsprogramma’s halen- wel aan de Russen durven opleggen ?