Het zwart gat, genaamd “geschiedenis”

BeerDe dood van Regine Beer (1920-2014), een van de laatste Joodse overlevenden van het uitroeiingskamp Auschwitz-Birkenau, betekent meteen ook dat Auschwitz en gelijkaardige verdoemde plekken uit die tijd dra echt tot de geschiedenis zullen behoren. Regine gaf tot op het laatste moment lezingen in scholen, verenigingen, e.d., om de herinnering levendig te houden en de jeugd te waarschuwen voor het fascisme. Maar onherroepelijk verdwijnen de getuigen en gaat ook Auschwitz tot de inventaris van jaartallen, plaatsnamen en feiten behoren. De geschiedenis van de geschiedenisboekjes dus. Dat zal een schok betekenen voor de nabestaanden, zeker voor de Joodse gemeenschap die de Holocaust een absolute en onherleidbare, mythische betekenis geeft, kwalitatief verschillend van alle andere genocides die onze beschaving telt. Waardoor het fenomeen ook onvermijdelijk in de greep kwam van de zionistische propaganda en de expansionistische retoriek van de staat Israël. Zie ook de perikelen rond het Mechelse Holocaustmuseum, onder druk van een bepaalde lobby uiteindelijk toch weer hertekend tot Joods memoriaal, en de kritiek daaromtrent van historicus Gie van den Berghe.

Stuitend maar geheel logisch is de terugslag van revisionistische en negationistische theorieën die de gaskamers naar het rijk der fabelen verwijzen. Robert Faurisson (° 1929) geldt als de stamvader van dat negationisme, dat overigens in de meeste Europese landen strafbaar is. De Holocaustontkenning, die op geen enkele empirische argumentatie steunt, is m.a.w. het pervers neveneffect van de Holocaustindustrie (een term van de Amerikaans-Joodse politicoloog Norman Finkelstein) die het fenomeen historisch isoleert en politiek instrumentaliseert. Beiden sluiten elkaar uit en houden elkaar in stand. Met dat verschil dat laatstgenoemde het recht van de overwinnaar uitoefent om sowieso geschiedenis te mogen schrijven. Hét groot verhaal dus, dat tot lering strekt.

Losgeslagen chimpansees

Auschwitz2

Auschwitz, 1945

De vraag is echter of die historische reconstructie iets anders kan zijn dan een karikatuur van zichzelf, omdat het verhaal jammer genoeg van meet af aan twee kanten heeft. Opnieuw moet ik Gie van den Berghe citeren, die stelt dat de waarheid van de slachtoffers ook altijd een andere, parallelle waarheid van de daders (en dus de beulen) impliceert. Wie waren ze, wat dreef hen, hoe kwamen ze daartoe? Waren de slachtoffers dan op het verkeerde moment op de verkeerde plaats?

Dat is een vraag die Regine Beer zich niet kon en ook niet hoefde te stellen, maar die wel lonkt vanuit dat zwart gat “geschiedenis” genaamd. Enig Schopenhaueriaans pessimisme is hier gewettigd. Het menselijk sadisme lijkt een habitus te zijn die overal zijn weg zoekt: we zijn gewoon wreedaardig, zoals onze naaste biologische verwanten, de chimpansees. Sterker nog: intelligentie en empathisch vermogen lijken de voorwaarde tot wreedheid, zijnde het gewild en bewust doen lijden van de andere. Wreedheid is gewoon negatieve empathie, die op een zeker moment zelfs met lustgevoelens bij de dader gepaard gaat.

De verwisselbaarheid van slachtoffer en beul maakt zelfs een hel als Auschwitz tot een historisch dubieus gegeven.

Ik verwijs naar het fameuze Milgram-experiment uit 1961 (niet toevallig het moment waarop Adolf Eichmann in Israël terecht stond) aan de universiteit van Yale. Daarin werden proefpersonen gevraagd om ondervraagden die een fout antwoord gaven, te bestraffen met electroshocks. Dat deden ze ook probleemloos, tot 450 Volt en onder luid geschreeuw van de slachtoffers. De “daders” waren geen nazi’s maar brave studenten die gewoon deden wat van hen verwacht werd. En die allicht toch ook enig plezier hadden in de hen toegekende macht over de andere.

De verwisselbaarheid van slachtoffer en beul maakt zelfs een hel als Auschwitz tot een historisch dubieus gegeven. We zijn allen losgeslagen chimpansees. Hoezeer de moraal zich ook inspant om goed en kwaad ondubbelzinnig te identificeren: ja, wij, weldenkende lieden, hadden in de juiste omstandigheden ook wel die kampbewaker kunnen zijn. Een gedachte die ik vroeger reeds als morele strikvraag stelde, toegepast op de Belgische volksvijand nr. 1: “Wat had u gedaan moest u Marc Dutroux zijn geweest?” Het enige logische antwoord is uiteraard: “Net hetzelfde, anders was ik Dutroux niet!”

ruanda

Ruanda, 1994

Wat de Joodse filosofe Hannah Arendt (1906-1975), net in verband met de Holocaust, de “banaliteit van het kwaad” heeft genoemd, namelijk het feit dat al die nazi’s gewoon deden wat van hen verwacht werd, ook de kampcommandant, is nog een understatement. De werkelijkheid is nog confronterender: er is helemaal geen goed of kwaad, er zijn alleen situaties en reflexen, belangen en drijfveren die tot dramatische collusies leiden. Net de fascistische methodes die de staat Israël er vandaag op nahoudt, naar eigen zeggen nodig voor het voortbestaan, bewijzen hoe snel de “good guy” een “bad guy” kan worden, ook weer gebonden uiteraard aan een ideologische lezing van de feiten.

De schuldvraag is dan uiteraard evenzeer gebonden aan partijdigheid. Een proces is een therapeutisch ritueel voor de samenleving, een duiveluitdrijving, maar geen waarheidsonderzoek. Op het Neurenbergproces in 1945-1946 bleek een groot deel van de beklaagden zich helemaal niet te realiseren dat ze een misdaad hadden begaan, laat staan één tegen de menselijkheid.  Ook Adolf Eichmann pleitte tijdens zijn proces onschuldig. Ik denk zelfs niet dat het puur om een tactisch manoeuvre ging om aan de doodstraf te ontsnappen: ze voelden zich echt als de proefpersonen in bovenstaand wetenschappelijk experiment, namelijk ingebed in een scenario, een ernstig spel met regels die moesten gevolgd worden.

Een situationistische lezing van de geschiedenis laat van die geschiedenis geen spaander heel. We kunnen net zo goed een roman lezen. Later verklaarde de nazi-jager Simon Wiesenthal dat Eichmann in een andere context net zo goed roodharigen had kunnen laten ombrengen, of alle mensen waarvan de familienaam met een K begon. Als ik die gedachtegang verder zet, had hij ook een gedreven missionaris in Afrika kunnen zijn, een sloppenwijkwerker in Brazilië, of een vrijheidsstrijder, misschien zelfs een Nobelprijswinnaar. Een weergaloze Jodenmop die eigenlijk heel het principe van de historische kritiek genadeloos om zeep helpt.

Een verhaal, verteld door een gek

Waterloo

Slag bij Waterloo, reenactment.

Welke lessen vallen er dan uit de geschiedenis te trekken? Kortweg: geen. Toch geen nuttige lessen om de toekomst te bepalen. Dat we ontaarde mensapen zijn wisten we al, verder bewijsmateriaal is niet nodig. Wie het niet zelf heeft meegemaakt, kan dus niet anders dan afstand nemen van de geschiedenis. De zogenaamde onverschilligheid/onwetendheid van de niet-betrokken generatie komt allicht voort uit dat ontnuchterend besef. De verplichte schoolbezoeken aan de Mechelse Dossin-kazerne, nu dus Holocaustmuseum, kunnen niet verhinderen dat een discrete ironie zich meester maakt van jonge bezoekers. Een ironie die de geschiedenis eerder bekijkt als “a tale, told by an idiot, full of sound and fury, signifying nothing”, zoals Shakespeare in Macbeth het leven kenschetst, dan als een consistent verhaal waar iets mee aan te vangen valt.

Voor historisch geconditioneerde humanisten is dat een ontzettende vaststelling. Er groeit vandaag een jeugd op voor wie Hitler een nobele onbekende is, en die W.O.I en W.O.II amper uit elkaar kan houden. Met de 100-jarige herdenking van het begin van de eerste wereldoorlog zijn de schooluitstappen niet te tellen, en komt er een heuse toeristische loopgravenhype op gang. Allen daarheen, er wordt gelachen en gespeeld, en waar er ingetogenheid heerst is ze opgelegd. Amateurgroepen komen in reenactments de Slag bij Passendale naspelen (in 1917 goed voor 500.000 échte doden) en vallen vrolijk voor dood neer, zonder dat iemand dit smakeloos of respectloos vindt. 1914-1918 is definitief geschiedenis. Vermaak en scherts duwen het drama weg. Voor wanneer een Auschwitz-komedie?

Terecht wijst de jeugd die onmogelijke opdracht af, om vanuit het verleden een maakbare toekomst te destilleren.

Deze onvermijdelijke transitie van individueel trauma naar collectief geheugen en zo naar het geschiedenisboek, tot aan de reenactment als parodie, maakt het vergeten mogelijk. Iets wat nu net al die Holocaustmusea ter wereld willen vermijden, maar toch: men kan niet leven en ageren vanuit een emotioneel en moreel bezwaarde overvolle geheugenschijf die het heden overschaduwt. We kunnen niet anders dan vergeten, bagatelliseren, dat wat in se onherroepelijk is en ons ook niets wijzer maakt. Daardoor is bv. ook de slachtpartij die Karel de Grote liet uitvoeren onder de Saksen in 782 vandaag maar een onbelangrijke voetnoot, terwijl er toen ook getormenteerde Regine Beers-en rondliepen die het probeerden na te vertellen. Het Dagboek van Anne Frank is een ontroerend document, maar welke lessen vallen er verder uit te trekken?

"Allo, allo", Britse parodie op het verzetsdrama

Ondertussen zijn Sabra/Shatila (1982), Ruanda (1994) en Srebrenica (1995) al gepasseerd. Niet altijd qua schaal en methodes vergelijkbaar met Auschwitz, maar dat is het net: de Holocaust gaat verder, ondanks de geschiedenis, hij heeft altijd een andere naam en eigenlijk is alles altijd anders, behalve de dood en het lijden. Terecht wijst de jeugd die onmogelijke opdracht af, om vanuit het verleden een maakbare toekomst te destilleren. Het is absurd om jongeren te confronteren met een vijfduizend jaar oude lijst van misdaden tegen de menselijkheid, inclusief een soort morele verantwoordelijkheid daarvoor, én tegelijk met de onveranderbaarheid van de menselijke natuur, zie nogmaals bovenstaand experiment. Het vergeten is dan geen vergetelheid, maar een actieve verwerping van een gemythologiseerde historiografie die men ons oplegt en die ons dwingt om zin te halen uit het verleden, als handboek en richtsnoer. Het feit dat we niets bijleren en amper wat onthouden deprimeert en lucht op tegelijk.

Misschien zit er helemaal geen logica in Auschwitz, geen transcendente waarheid, geen ultieme les, behalve dan de biologische waarheid van de mensaap en de verzamelde trajecten van elke deelnemer, slachtoffer of dader, gecollapst tot één absurde realiteit. Daar kan dan een film- en boekenindustrie van leven (een Holocaustindustrie op zich), het kan boeiende fictie, horror of moraliteiten opleveren, of historische reconstructies ten velde, of grappige persiflages, doch perspectief levert het niet op. Ik weet dat dit schandalig klinkt, maar het is nodig om de geschiedenis te demythologiseren, ten einde het heden te ontlasten.

Wat overblijft, is de daad op het moment zelf, en het momentane bewustzijn, in het enkelvoud: waarom doe ik dit? Wie of wat drijft me ertoe, hier en nu? Het teruggeworpen worden in het heden is de enige uitweg. Zonder de geschiedenis als alibi. Misschien is dat wel een ontsnappingsroute uit die tale, told by an idiot. Het lijkt me alleszins de enige mogelijke redding van het begrip “vrijheid”.

Advertenties

35 Reacties op “Het zwart gat, genaamd “geschiedenis”

  1. De ‘menselijke aard’ is inderdaad de mensaap van 100.000 jaar geleden, die zich door technologie onthecht heeft van zijn eigen natuur.

    Niet goed, niet slecht, maar gewoon ‘mens’. Dit simpele begrip -en de kennis die daar mee gepaard gaat- is wél noodzakelijk om een toekomstige holocaust en ander onheil te vermijden.

  2. Tja, zal een onverlaat zich afvragen, maar ik mag uikomen voor mijjn mening en mijn rechten laten gelden, toch? En dan?
    Ik denk, om mijn reactie aan te vatten bij uw visie dat geschiedenis een catalogus is oorlog, krijg, verkrachting, plundiering en vernietiging, in de feitenz elf weerlegd wordt: het patrimonium dat de mens op allerlei wijzen heeft opgebouwd, architectonisch, infrastructuur, .maar ook geestelijk is dus veel meer dan Ruanda en Sebrenica, toch?
    Het punt is dat men de Holocaust alleen vanuit het slachtoffer heeft bekeken, terwijl de motieven van de daer er ook toe doen. Maar bezoekt men zo een kamlp, BUchenwald of Auschwitz, dan kan men bevangen raken door het gigantische vernietigingsapparaat dat was opgebouwd. Waar men bij de viaduct van Milau onder de indruk kan zijn van het technische kunnen, dan moet men hier verbaasd zijn over de middelen die zijn ingezet om mensen, medemensen te vernietigen.
    Nu kan u beweren dat dit alras geschiedenis zal worden, vergetende dat het simpele feit dat een hele reeks processen, materiaal en middelen, mensen ook werden ingezet om één doel te beriekn: de vernitiging van een ras, een volk. Uw relatavisme in deze strookt niet met de vast te stellen realiteit dat 1°) in DUitsland niet eens zoveel mensen van het volk van Israël leefden, 2°) de meeste al sinds de emancipatiepolitiek van de 18de eeuw gechristinaisserd waren of zelfs gewoon onkerkelijk en 3°) in de Duitse legers van Wereldoorlog I heel wat van die mensen zich met doodsverachting hadden ingezet voor das Reich.
    Hannah Arendt heeft niet de holocaust met de stempel “banaliteit van het kwaad” weggezet. ZIj heeft integendeel opgemerkt in de rechtzaal van Jeruzalem dat Adolf EIchmann geen verbeten trekken had, geen verwrongen gezicht, maar een gewone burgerman was – nu dat worden soldaten na een paar decennia ook wel – maar vooral wees zij erop dat hij de treinen deed rijden. Een NMBS-baas dus? Hij regelde de transporten, zoals anderen de transporten van ve naar Fort Knox regelen in Texas…

    De banaliteit van het kwaad schuilt in het feit dat men zeer gewone ambtelijke handelingen verricht, maar waarvan de gevolgen voor al ide mensen die getransporteerd worden, uiteraad desastreus waren. Vegelijk het met de kampenindustrie onder Stalin en hoe iemand als momotov gewoon zijn vrouw op een lijst zette voor deporatie. De handeling is iets minder banaalda n het laten rijden van de treinen, in dit geval naar Siberië, maar het doel is mensen enige tijd gte gebruiken in de ontginning van mijnen of het graven van een kanaal…

    Mij dunt dat de holocaust deel is van de geschiedenis, dat die geschiedenis voor veel mensen een zwart gat vormt, wat er alleen mee te maken heeft dat de publieke aandahct te vaak naar enkele hete onderwerpen gaat.
    Men kan de mens niet enkel bekijken in het licht van de inquisitie, de holocaust of de driehoekshandel. Die zijn er ook geweest, maar vertellen niet het hele verhaal. Overigens, de inquisitie was in beginsel een modernisering van het recht, waarbij bewijsstukken en bekentenissen aan de orde waren. Het aanwenden van de tortuur, waarover nogal wat gesoebat is geworden, blijkt het keerpunt te zijn geweest: modernisering werd wreedheid. En dat is wel eens mijn bedenking ten aanzien van mensen die zonder terugdeiinzen allles willen hervormen, veranderen: weten zij wel wanneer hun goede inzichten en dito intenties verkeerd zullen aanpakken.

    Geachte heer Johan Sanctorum, misschien valt het nog het meeste op in de Holocaustindustrie dat het ook in Vlaanderen een beetje een provinciale bedoening is. En ja, de geschidenis van de Duitse landen is misschien nog de meest ontstellende , verschijning van een zwart Gat. Al diegenen die zich voor de machtsovername haden verzet, zij die tijdens de verschrikkelijke 12 jaar tot inzicht kwamen, zoals de jongelui van de Witte Roos, worden om welke reden dan ook vergeten. Maar goed, ze hebben niet veel bereikt, wel?

  3. De zin “Net de fascistische methodes die de staat Israël er vandaag op nahoudt, naar eigen zeggen nodig voor het voortbestaan,” en de verwijzing naar Sabra en Chatila die onmogelijk kunnen vergeleken worden met Srebrenica en Ruanda, getuigen van islamitisch antisemitisme en een totaal gebrek aan respect voor de feiten.
    Dit maakt dit stuk waardeloos Johan.
    Te veel naar Pallywood filmpjes kijken en het slikken van een eurofiele verdraaiingen en nato-historiografie bewijst het bewustzijn van filosofen blijkbaar ook geen dienst.

  4. Kristine Verelst

    Dit weerom controversieel én briljant artikel steunt, als ik het goed begrepen heb, op twee peilers: de onveranderbaarheid van het menselijke dier/beest, en de geschiedenis als in se betekenisloze tekst waar wel iedereen zijn voordeel mee kan doen, maar waar we collectief niets wijzer en ook niet beter door worden. De verwijzing naar de ironie en satire (“Allo, allo”) is, rekening houdend met de figuur van Regine Beer waar het verhaal mee opent, toch wel bijzonder choquant.
    De vrienden van Israël zullen ook wel weer steigeren als Johan hen zowat als de opvolgers van de nazi’s kwalificeert. Toch is ook dit een interessante wending van zijn vertoog: het kwaad verschuift voortdurend, als we het al zouden kunnen vatten. Zeer pessimistisch en tragisch, zoiets op je bord krijgen op een zaterdagmorgen.
    Gelukkig laat Johan een straaltje hoop, waar hij besluit dat het leven zich niet mag laten overschaduwen door de geschiedenis. Dat is exact wat ook Friedrich Nietzsche schrijft in zijn essay “Vom Nutzen und Nachteil der Historie für das Leben” (“Over het nut en het nadeel van de geschiedenis voor het leven).
    Inderdaad, moeten we op een zeker ogenblik kiezen voor het leven, en de last van het verleden gewoon dumpen. Zowel de geschiedenis als trauma, als de geschiedenis als (bv. nationalistische) mythe, belemmeren onze levensenergie waardoor we bv. echt haar loop zouden kunnen ombuigen. Dat is de paradox: niet weten/negeren om te bemeesteren/op te bouwen. Het latere existentialisme gaat in dezelfde richting.
    Waarbij ik me toch de bedenking maak dat er ook nog zoiets als nieuwsgierigheid bestaat. Zoals het kind van een onbekende vader dat persé op zoek wil gaan naar zijn verwekker… Willen we ook niet allemaal echt weten hoe het gegaan is, ook al schieten we er weinig mee op?

    • Ik weet niet, mevrouw, of er her nog over geschiedenis gesproken wordt, zoals die zich op grond van ersntig onderzoek en diepgaande reflectie kan ontrollen aan de lezer of de kijker.
      Maar helaas, als we blijven hangen bij de geschiedenis als trauma dan wel de geschiedenis als mythe. Ideologieën hebben op zsoms meesterlijke wijze de geschiedenis naar hun hand gezet, zoals de aanhangers van het socialistische model dat Gent presenteerde. Meesterlijk, maar ook niet geheel bezijden de werkelijke gang van zaken.
      Nu, de positie van Israël is, als ik David Grossman goed heb begrepen zo dat het altijd alert moet zijn, maar dat de gevolgen van de blijvende (sluimerende) conflicten ertoe bijdragen dat de samenleving er ook de sporen vandraagt.
      Net Hannah Arendt had dat in de periode 1945 – 1950 goed begrepen toenze aantal stukken en essays schreef over hoe de neiuwe staat eruit zou kunnen zien en die anders was dan Ben GOerion en co voor ogen hadden staan. Vrienden – en vijanden – van de Staat Israël vergissen zich, zals ik in mijn commentaar al heb aangegeven over wat men de wisselstrom in de geschiedenis kan noemen: je hebt verschillende naarratieven die elk verbonden zijn met groepen of subgroepen in de samenelving. Soms haalt de ene het boven de andere, met gunstige gevolgen, of met nefaste uitwerking.
      Ik denk dat Johan Sanctorum zich vergist, zoaals dat met filosofen wel vaker het geval is, als hij de geschiedenis ziet als datgene wat in een quizz als de Canvascrack aan de orde komt. ALs men het werk van Huzinga én van Henri Pirenne ernstig doorneemt, dan zal men werken hoe rijk zo een studie kan zijn.
      Maar net omdat in de dagelijkse gang van zaken vaak onvoorstelbaar banaal zijn – voor hen die later komen, zoals historici, zal men zich niet aan onderzoek van die banaliteit onttrekken, maar proberen er het belang voor een samenleving van te onttrekken. De bezetting door Frankrijk en België van het Ruhr-gebied is voor mij een voorbeeld van een nefast vergeten, maar was het gevolg van een nefast verdrag van Versailles. Helaas zal mij na 4100 jaar nog steeds en met nog veel meer kracht van pseudo-argumenten voor de voeten werpen dat DUitsland toch wel de schuld had voor de oorlog. Aandachtige analyse van diplomatieke en andere bronnen heeft Christopher Clark geleerd dat dat begin van de oorlog, minder stoemelings verlopen is, maar dat agreesie en defensie niet zomaar bij respectievelijk de Centralen (Duitsland en Oostenrijk-Hongarije) dan wel bij de Triple Alliance lag. Op dat vlak is geschiedenis zelden een zaak van heldere posities.
      Maar nu mevrouw Beer begraven wordt, zou men net kunnen nadenken over hoe het allemaal zo mis is kunnen gaan. Helaas baadt de herdening aan WO I in nationaliistische zelfbehegoocheling en vervolgens de Tweede in een triomf van de vrijheid. Klopt, maar niet geheel: Want er was zowel in Duitsland als in de andere landen van wat nu de EU is, heel wat aan de gang die in de benadering zoals filosofen die wel eens plegen aan te dragen gewoon van geen betekenis zouden zijn. Thomas Masaryk? De hongersnood in Oekraïne? De politiek van Frans van Cauwelaert, om het eens dicht bij huis te zoeken. Neen, laten we eerst afspreken dat geschiedschrijving, wil het nuttig en leerrijk zijn voldoende oog heeft voor details en tegelijk ook de nodige samenhang weet te tonen. Een onderzoek kan nooit alles bepalend wezen, dat vrraagt meer onderzoek en blijvend mikken op de twee.

      Tot slot, die wisselstroom blijft voor mij een interessante wijze om uit te leggen dat in moderne samenlevingen uiteenlopende inzichten vortdurend elkaar beinvloeden en weerstreven. Soms kan er iets uit voortkomen dat ons blij verrast, zoals de wederopbouw na 1945 tot allerlei vormen van welvaart heeft geleid, waarvan we vandaag nauwelijks nog de empleur overzien.

      Enfin, ik wordt te wijdlopig, maar dat men het begrip geschiedenis niet bepalen tot mythes, zal nu wel duidelijk zijn. En soms valt de toegewezen schuld en verantwoordelijkheid nioet toe te wijzen. Maar leerrijk kan het wel zijn.

  5. Eric Janssens

    De mens is engel, dier en duivel in één, en die onlosmakelijk verbonden drie-eenheid is de basis waarop de geschiedenis zich ontwikkelt. Elk slachtoffer kan een beul worden, uit wraaklust maar ook gewoon vanuit een machtsgeilheid en een expansiedrift die reeds voordat het slachtofferschap zich realiseerde aanwezig waren. De ontsnapping aan deze cyclische psychologie van de automatische wreedheid, waarbij sadisme en masochisme onontwarbaar in elkaar overlopen, is slechts mogelijk via de zelfbewustwording van de enkeling die van zijn eigen driften afstand neemt en voor eens en altijd beslist aan dit spelletje niet deel te zullen nemen. Of een ganse beschaving van deze collectieve aandrift afstand kan doen en zo haar eigen historische bepaaldheid kan overstijgen, is twijfelachtig. Temeer daar, indien deze beschaving hierin slaagt, het gevaar van morele arrogantie achter de hoek loert. Dat is de situatie waarin de EU heden verkeert: onze morele waarden en politieke normen zijn superieur, zo denkt men (en misschien heeft men gelijk), dus behouden wij ons het recht voor te bepalen wat in Oekraïne, in Libië, in Syrië, in Rusland gebeurt. De missionaris heeft steeds een morele opdracht die hij zichzelf heeft geschonken. Zijn bemoeienissen verzanden meestal in catastrofes van een grotere draagwijdte dan degene die ze wensten te verhinderen.
    Bij dit al is de belangrijkste morele vraag dewelke die Anthony Burgess in ‘A Clockwork Orange’ stelde: zo we de mens met chemische of technologische middelen goedaardig kunnen maken, zijn we dan ook moreel verplicht dat te doen? Misschien is de geschiedenis een zich noodzakelijk ontrollend verhaal dat men beter niet kan sturen. Zo er doorheen de geschiedenis nooit moorden, oorlogen, hongersnoden hadden plaatsgevonden had de geschiedenis misschien al lang haar eindpunt bereikt. In elk geval was de wereld in dat geval overbevolkter dan ze nu al is. Maar dat zijn natuurlijk bedenkingen die elkeen die zich voortbeweegt in een veilige, welvarende omgeving als de onze in een rustig moment kan maken. Het is gemakkelijk en kost geen moeite. Een banaan stelen wanneer je honger hebt is helemaal wat anders.

  6. Ik vind dit een voorbeeld van historisch en moreel simplisme, reductionisme, fatalisme en nihilisme. In die volgorde. Het is niet omdat sommigen niets leren uit de geschiedenis en iets of niets recupereren, dat iedereen dat maar moet doen en gewoon alles moeten vergeten, om tenslotte als apen te gaan leven, Johan. Dat is al te belachelijk.

    • Jan Braeken

      Spijtig dat ik mijn commentaar niet kan corrigeren. Het woord “moeten” in de laatste zin moest “moet” zijn.

    • Dit is duidelijk een andere “Jan”. In vervolg teken ik met “Jan P.”

      • Jan Braeken

        Bedankt Jan. Ik wou ook al het onderscheid duidelijk maken, maar nu heb jij het al gedaan.

  7. Roeland de Looff

    Zelf denk ik dat het goed is om de harde feiten onder ogen te zien. En dat is dat massa uitroeiingen er kennelijk bij horen. We hebben een enorme eigendunk, maar eigenlijk is het woord ‘beestachtig’ te veel eer voor de mens.
    Het probleem is dat we beestachtige instincten hebben en tegelijk de techniek om die instincten op een gruwelijke manier uit te leven. Dieren hebben weliswaar de instincten, maar niet die techniek waardoor hun gruwelijke daden beperkt en kleinschalig zijn.

  8. Jos Vandeput

    Er valt niets te ‘overstijgen’, eerder leren leven met onze beperkingen. Het ‘bevriezen’ van traumatische ervaringen kan tijdelijk helpen als overlevingsstrategie. Er loopt vanaf vandaag in De Morgen een serie rond ’20 jaar na de genocide in Rwanda’. Er staat een ontroerend getuigenis in van een vrouw die ontsnapte met haar drie kinderen aan de massamoord in het schooltje dat door onze militairen werd achtergelaten. Zij gebruikt geen grote woorden meer, maar heeft toch nog een vraag voor ons: “Waarom hebben jullie ons verlaten?”
    http://www.demorgen.be/…/Terug-naar-tikkende-tijdbom…

  9. Roeland de Looff

    Ik denk dat Johan zijn bijdrage levert door kritische geluiden te laten horen welke afwijken van de mainstream en ons tot nadenken stemmen.
    Voor het overige is ook zijn invloed beperkt net als ieder ander individu.
    We doen wat we kunnen, maar tegen een meute die bestaat uit miljarden kunnen we weinig uitrichten.

  10. Zelfs al is ons Regine er niet meer, verenigingen zoals het St-Maartensfonds beroeren nog steeds de politiek. Zie de zaak Jan Janbon enige tijd geleden. Misschien tijd voor een waarheidscommisie naar Zuid-Afrikaans voorbeeld indien er onder de daders, of zij die hen verheerlijken en vergoeilijken, nog levenden zijn. Verder blijft de lectuur over deze periode (van Michael Burleigh tot ….) alsook de lectuur van D.A.F. de Sade ‘fascinating’ … ^^

  11. Ivan Van Lint

    Het is niet omdat het hele holocaust-gedoe een stadium bereikt heeft, dat in mijn ogen al lang de grens der contra-productiviteit overschreden heeft, omdat er na wo 2 nog wreedheden begaan werden of omdat er wellicht in elke maatschappij voldoende mensen kunnen gevonden worden, die mits de juiste randvoorwaarden aanwezig zijn hun bijdrage zullen leveren tot het begaan van diverse atrociteiten, dat men de schouders moet laten hangen en de geschiedenis naar de prullenmand verwijzen. indien men – in tegenstelling tot wat nu rond de holocaust gebeurt – weglaat wie de goeden en de slechten waren, in het beste geval zelfs goed en slecht achterwege laat, zal men vaststellen dat die misdaden niet uniek zijn, maar integendeel meer gelijkenissen vertonen dan verschillen. kan men een betere mens maken? wellicht niet, dat hoeft ook niet. maar de mens is ook niet per definitie slecht. de geschiedenis kan enorm veel bijbrengen in het helpen begrijpen en vermijden van de randvoorwaarden, die er mensen toe brengen, om dergelijke daden te begaan.

  12. Alain Pringels

    Europa heeft zich na WOII verenigd…dat was en is op zich een veel betere optie dan het actief vergeten waar jij over spreekt: sindsdien kent West Europa meer zestig jaar vrede…dat was in de geschiedenis nog nooit voorgekomen. Er valt dus wel degelijk wat te leren uit geschiedenis, als men daarvoor de moed opbrengt. Het hangt ervan af wat je ermee doet of wil doen (zie de verzoeningscommissie van Mandela)… En wat het biologische argument betreft; er komen in het dierenrijk geen soorten voor die elkaar uit hebzucht of om ideologische redenen uitmoorden. .. Dat is inderdaad eigen aan de menselijke cultuur!

  13. Rutger H. Cornets de Groot

    Vergeten zoals Nietzsche dat voorstond, dus als methode tegen de rancune, hoeft gedenken – een bij uitstek joodse specialiteit – niet in de weg te staan.

  14. Johan Sanctorum

    Wel, Rutger, dat is een soort compromisgedachte die Nietzsche, denk ik, zelf nooit zou aanvaard hebben. Ook het gedenkteken tegen het fascisme en totalitaire systemen kan zelf een tiranniek memoriaal worden, dat alle heden aan het verleden afmeet.
    Gisteren zag ik op tv toevallig een fragment van de herdenkingsplechtigheid voor Regine Beer. Een van de kleindochters haalde in een toespraak aan, hoe haar oma, telkens ze zei dat ze honger had, haar terechtwees: “Honger? Jij hebt geen honger. Jij weet niet wat dat is. Ik weet wat honger is, ik heb honger gehad”.
    Geen betere illustratie van mijn stelling mogelijk. Je kunt geen honger of dorst meer hebben, geen verdriet, geen pijn, want alles is al in Auschwitz gebeurd. De Holocaust wordt de absolute referentie, zelfs tegenover andere genocides. Ergens begrijp ik dat de jeugd dit op de duur afwijst en het recht opeist om in het heden te kunnen leven, zonder eindeloze schaduwen van een zogenaamd collectief geheugen.

    • Jan Braeken

      Ik vind het al te gemakkelijk Johan om met provocatieve, o zo veilige maar bedrieglijke ambivalentie moreel verwerpelijk onzin als een “moedwillig vergeten” van zwarte bladzijden uit de geschiedenis te blijven promoten, bijvoorbeeld om “de jeugd” zogenaamd “niet te belasten” met het verleden. Moet die jeugd soms “beschermd” tegen- of “gezuiverd” worden van moeilijke historische feiten, opdat ze ongestoord gelukkig kunnen zijn in hun infantiele, virtuele individuele paradijsjes ? Neen dank u. Indien iemand in uw artikel een complex en ambivalent verpakte, verborgen facistische agenda en een Stalinistisch réveil zou zien, — “Deze misdaden hebben nooit plaatsgevonden” –, zou ik moeite hebben het niet met hem of haar eens te zijn als ik uw formuleringen overloop. De grens tussen uw moedwillig vergeten en negationisme is flinterdun. Dat is een voorbode voor een soort Entartete Philosophie, zelfs niet in Nazistische maar in realistische zin, eindigend in filosofisch nihilisme. En dat laatste is het gemakkelijkste van allemaal. Daar kan je overal een nieuwe genocide mee organiseren. Het percentage goed geschoolden met een uitstekend, kritisch historisch en filosofisch besef onder de moordenaars van elke genocide is dan ook standaard verwaarloosbaar. Niet aan gedacht, of moedwillig vergeten ?

  15. Nicolaas de Jong

    Probleem is effectief dat “lessen uit de geschiedenis trekken” vaak een vicieuze cirkel is: iedereen ziet in de geschiedenis een bewijs voor zijn eigen theorieën. Vaak zegt men dat de les van de holocaust is dat we “verdraagzaam” moeten zijn, maar zoals men weet dient die les eerder een bepaalde politieke agenda.
    Meer nog, je zou kunnen zeggen dat geschiedenis gevaarlijk is omdat het soms een vehikel is om een duidelijk irrationele politiek -die anders meteen ontmaskerd zou geweest zijn- alsnog door te kunnen voeren. Akkoord met Johan: laten we die moraal van de geschiedenis maar voor wat ze is, tenzij iemand het echt in detail kan uitleggen.

    • Jan Braeken

      Dit lijkt mij een al te slaafse houding van u Nicolaas. Ik vind dat er veel te weinig frontale kritiek op dit artikel wordt gegeven. Sanctorum doet alsof de hele geschiedenis van de Holocaust al bekend is, en ik zie geen tegenargumenten daarover bij u. Volgens mij is er nog geen 10 procent van gekend. Imre Kertész, om maar iemand te noemen, — http://nl.wikipedia.org/wiki/Imre_Kert%C3%A9sz –, heeft een half leven gespendeerd aan het vinden van alle verantwoordelijken en hun netwerken voor zijn deportatie in zijn dorp, zijn provincie en zijn land. Moeten we dat gemakshalve ook maar vergeten ? Nogmaals, dat is belachelijk, en het is erger : dat is ziekelijk. De pathologische amnesie voor de geschiedenis kan alleen door zieke geesten worden gepromoot, ambivalent of niet ambivalent. Alleen wanneer het een aanval van dementie zou zijn, zou zoiets nog goed te praten zijn.
      Ik zou niet weten waar ik uw vernoemde cirkels moet gaan zoeken als ik op zoek ga naar de historische waarheid over gelijk wat. Heb jij al ooit gehoord van een Kertész-politiek of Kertész-genocide ? Ik niet. Alleen zij die persoonlijk de geschiedenis grondig onderzochten hebben het bestaan van geschiedenisvervalsing ontdekt. Dat waren dus niet diegenen die haar probeerden te vergeten. In zulk een grondig persoonlijk onderzoek ben ik er zeker van dat we op meerder Sanctorums zullen stuiten, die even veel of even weinig invloed op die geschiedenis hebben gehad als u en ik.

  16. Alain Boone

    Nog niet eens overtuigd dat we het hier over de natuur van de mens hebben, wel over losgeslagen en op grote schaal gestructureerde sociopatie gecombineerd met door angst gedreven collectieve waanzin. De juiste omstandigheden, het diabolisch recept. Herinneren is nodig, ten eerste omwille van de geschiedenis om de geschiedenis zoals MacBeth het stelt, maar ook omdat de meesten onder ons, de ware vertegenwoordigers van de menselijke natuur, erdoor beter in staat worden positieve waarden te ontwikkelen om er de ganse samenleving mee te beïnvloeden.

  17. Eddy Michiels

    Hoe kan je iets in herinnering brengen, als we er niet eens in slagen om het juist te definieren ? Door het te verklaren vanuit het diabolisch karakter dat Nazis zou typeren, wordt er eenvoudigweg een groot doek gelegd over de geschiedenis, en zal die zich herhalen. Uiteraard zal het dan niet onder de naam Nazisme zijn, misschien wel onder de naam van een beweging die zegt net dat te bestrijden.

    • Jan Braeken

      Ik kan volkomen begrijpen Eddy dat mensen die niet in de kampen hebben gezeten de Nazi’s diaboliseren. Dat is een menselijke reactie op zulke gruwelen. Een doek leggen over die gebeurtenissen doen ze daarmee niet ; het zijn diegenen die deze gebeurtenissen ontkennen die doeken hanteren, en die de geschiedenis zelf herhalen, of dat willen. Indien iedereen de moeite zou doen een langdurige, grondige studie van getuigenissen zoals die van Kertész of Levi aan te vangen, opdat hun inzicht zou vergroten, zou dat automatisch in zichzelf de mogelijkheid van doeken uitsluiten. Genocidairs of moorddadige anti-fascisten studeren niet, en zeker niet lang. Vandaar dat ze niet weten en niet kunnen weten dat ze de geschiedenis herhalen, of dat ze dezelfde fout maken in het andere uiterste. Ze kennen immers die geschiedenis niet, en hebben bijgevolg ook geen weet van de overbekende historische dialectiek, inclusief extremistische antagonismen.

  18. Gemma Elisabeth Huisman

    Ik ben heel blij dat je dit aan de orde durft te stellen Johan Sanctorum. Er is een groep mensen die de gedurfde stelling en ervaring hebben dat wat je koestert dus aandacht blijft geven zowel in positieve en-of negatieve zin in de energetische stroom terecht komt. Noem het collectief onbewuste er zijn ook andere namen voor. Het immer blijven herinneren middels alle mogelijke rituelen versterkt dus de energie. Geloven in slachtoffers betekent dus dat er daders zijn. En andersom. Zich dus altijd zullen manifesteren. Geloven in problemen en andere zaken waarover men zich in veiligheidstermen geregeld uit zal op den duur bevestigen wat men denkt. De zware zwarte energie van oorlog en misdaden, blijft daardoor onder het oppervlak hoogst actief. Wij als samenleving zullen op een dag de nieuwe Hitler ….noem een naam van een vreselijke dictator, baren. Hysterisch wijzend en verwijzend naar vroeger en dat dit niet mag. In die zin zijn de vreselijke slachtingen van Hutu´s en Tutsi´s zowel als het Sebreniza debacle numeriek wellicht minder maar even erg. Wat de geschiedenis laat zien is voortdurende moord partijen van de wreedste soort stammend uit hele verre verleden, met als belangwekkend thema het al dan niet zuiver zijn van een groep, waarbij zoals we allen weten religie een heel voorname stok is geworden en was!!! om te moorden dat het een lieve lust is. We zijn als mens op een bepaalde manier geëvolueerd dat is zeker, maar de onderste hersenstam zingt een heel ander liedje. We leven onder aanvuring van angst en ongericht gebruikte hormonen. Iedereen kan zonder ingewikkeld te orakelen snappen dat hele volksstammen te bevoogden en ontvoogden zijn (lees niet zelfstandig denken en helemaal verantwoording nemen) indien angst de motor blijft en ergens een figuur of groep is met hoofdman die ons zal leiden dan wel beschermen. De vader archetypen met de zorgende faalangstige moeder op de achtergrond gedrukt. Geen fijne basis deze soep om gezond en liefdevol, vriendelijk het leven en het beleefde tegemoet te treden. De enkelingen die dat wel aan hebben gedurfd moesten privé een grote schoonmaak , afscheid rouw doormaken . Geen beloning want de maatschappij maakt deze personen als een waakse hond geregeld monddood.

  19. Het verwijzen naar de uitlating “dé expansionistische retoriek van de staat Israël” is politiek correct en derhalve onwaar. Alleen dit feit al vernietigt moreel de waarde van dit stukje proza helemaal, nog afgezien dat de bloedbaden van Sabra en Chatila geen genocides waren maar militaire operaties die niet eens door Israëli’s werden uitgevoerd doch wel uitgelokt waren door Palestijnse terroristen die de eigen burgerbevolkingen als schild en schuilkelder gebruikten.

    Eric Janssens schreef hierboven in zijn reactie: “ … dus behouden wij ons het recht voor te bepalen wat in Oekraïne, in Libië, in Syrië, in Rusland gebeurt. “ In deze redenering schuilt de genocidale logica van collectivisten en het collectivisme.

    Wij? Ik ben in ieder geval niet wij, en wil tot deze wij ook niet behoren. Integendeel ik verzet me er tegen en ben er vrijwel zeker van dat bij een volksraadpleging het ego van die boven ons gestelden zou verschrompelen als sneeuw in tropische zon. Want wat is de oorsprong van dit zgn. recht? Ik behoor in geen enkel geval tot die wij die zich zulke rechten voorbehouden. Maar bovendien zijn die rechten democratisch niet gelegitimeerd en dus illegaal. Wij !? Wij moeten ophouden met ons zelf schuldgevoelens aan te praten of te laten aanpraten.

    Echte genocides worden altijd gestuurd door collectivisme en grijpen slechts plaats als de echte vertegenwoordigende democratie uitgeschakeld is. Wij geven die alleen maar het gezicht van een individu ter identificatie. Stalin, Mao, Hitler en Pol-Pot bij voorbeeld. Sanctorum doet dus aan cherry-picking als hij het over genocides en bloedbaden heeft. Hij maakt abstractie van de logica dat een opsomming normaliter moet onderworpen worden aan een logische gemene deler. De voorgaande kwantitatieve bij voorbeeld. Of het verborgen (echt racistisch) karakter van genocides zoals die op negers in de sub-sahara en op blanken in Zuid Afrika. Of het vergeten karakter ervan zoals de genocide in Bangladesh. Of het ontkende karakter ervan inzake Armeniërs, Oekraïners, Tibetanen, Christenen in de islamitische theocratieën enz.

    Nog nooit werd een genocide uitsluitend gestuurd door individualisme. Een geestelijk gezond individu wenst geen genocide. Als een filosoof weigert eenvoudige begrippen zoals collectivisme en individualisme op te nemen in zijn of haar matrix van overwegingen, falen die in hun geheel omdat ze uitgaan van een verkeerde premisse. Alle genocides worden aangestuurd door collectivisme. Kampioenen hierin zijn de moslims onmiddellijk gevolgd door de communisten en op een afstand door de nazi’s.

    En hier beland ik op het enige detail waarin ik Sanctorum gelijk geef en dat is dat een holocaust industrie inderdaad alle andere genocides willens nillens onrecht aandoet, ongeacht het criterium volgens hetwelk ze opgesomd worden. Maar dit doet geen afbreuk aan het onvervreemdbare individuele recht om te blijven spreken en getuigen over de realiteit zoals die eens was. De studie van deze getuigenissen is de wetenschappelijke discipline geschiedkunde, waarin vervalsingen en ontkenning van de feiten ongewenst zijn.

  20. “Horror is in the eye of the beholder.” Hiermee wil ik zeggen dat de ene massamoordenaar bijna aanvaard wordt en de andere als het summum van het kwaad wordt gezien. Leopold II heeft tot 6 miljoen Congolezen gefolterd, verminkt en omgebracht,… en dit uit puur winstbejag, terwijl Hitler vanuit een ziekelijke ideologie 6 miljoen Joden heeft vermoord.
    Er zijn nog steeds pleinen en straten vernoemd naar Leopold II, terwijl van Adolf Hitler en zijn Nazi’s alle memorabilia zorgvuldig worden geweerd.

    Een kleine zinswending, een punt, een komma, is voldoende om aan geschiedvervalsing te doen, en dit meestal ter meerder glorie van de gevestigde orde.
    Laat de geschiedenis liever verzameling van feiten zijn, zonder er over te oordelen.

    • Winstbejag van Leopold II? Akkoord, om Oostende, Brussel en Ciergnon meer aanzien te geven. Hoeveel doden vielen er aan het eind van het Mobuturegime, zonder geldige reden… tenzij winstbejag en wat zeggen we daar dan van.
      Ik zal good old Leopold niet verdedigen, maar hoe het eraan toe is gegaan in de Boerenoorlog, de opstanden in India onder Britse voogdij en wat al niet meer, daar zal u doorgaans minder over vernemen. Bovendien is Leopold II nooit in COngo geweest? Dat is geen argument, want hitiler heeft officieel ook niet een bezoek aan ZObibor of Bergen-Belzen. Alleen, Leopold II heeft Congo stoemelings verworven, is er zo ongeveer persoonlijk aan failliet gegaan om net op tijd revenuen te ontvangen… Nog eens, er zijn onnodig doden gevallen, maar dat was in andere delen van Afrika wel eens het geval om strategische redenen of om wapens te testen.
      Ik ben het moe om Leopold II te veroordelen en te zwijgen over het beleid van de Nederlanden in de Oost, de Fransen in hun overzeese gebiedsdelen etc. Mitterand? Tja, heeft hij de oorlog in Algerije gestopt en hoeveel mensen stierven daar zonder opgave van andere redenen dan het behoud van het Zuidelijkste departement? Maar Mitterand staat nog hoog in de rankings (van links) terwijl de Gaulle zo goed als vergeten dreigt te raken. En ja, ik ben in zekere mate een Leopoldist en een Gaullist, al is duidelijk dat het geen smetteloze helden zijn, zonder vaar of vrees. Dat kan moeilijk op dat niveau, men is er gelegen voor men een kik kan geven, voorwal vanwege de vrienden.
      In COngo zijn dingen gebeurd waar we niet soms groot gemak over spreken als het over Leo gaat, maar gaat het over sommige Vlaamse ambtenaren na WO II of over het post-koloniale tijdperk, dan valt een onwezenlijke stilte. Vandaar mijn ongemakkelijk stemmende reactie.

  21. Ter verbetering: In Congo zijn dingen gebeurd waar we met soms groot gemak over spreken als het over Leo gaat, maar gaat het over sommige Vlaamse ambtenaren na WO II of over het post-koloniale tijdperk, dan valt een onwezenlijke stilte. Vandaar mijn ongemakkelijk stemmende reactie.
    a propos: met alle sympathie voor Jef G. maar het gaat inderdaad over zijn rol als ambtenaar.

  22. wim van rooy

    De obsessie van vele intellectuelen (rechtse én linkse) met Israël laat zien dat het actuele antisemitisme de postmoderne en pervers-democratische vorm van antizionisme heeft aangenomen, maar méér nog bewijst het de volslagen on-kennis met betrekking tot het thema. Het is de (helaas aanvaarde) pensée unique van de luie intellectueel die zelfs niet het begin van een idee heeft over het Palestijnse fascisme.

  23. johan hulsbosch

    “Racisme”, “fascisme” : alléén nog maar namen…

  24. Pingback: Johan Sanctorum: Het zwart gat, genaamd “geschiedenis” | Golfbrekers

  25. Marc Schoeters

    Het is in zogenaamd linkse middens al jaren ‘bon ton’ om Israël te brandmerken als een totalitaire staat. Kritiek op de islam is ‘fascistisch’ of zelfs ‘racistisch’. Kritiek op Israël is politiek correct. Zo is het in mijn werkmilieu – ik geef Nederlands aan anderstaligen – de gewoonte om te spreken over ‘Marokkaanse mensen’ en ‘Turkse mensen’. Maar als het over Joodse mensen gaat dan volstaat het woord ‘Joden’. Liefst met het bepaalde lidwoord ervoor – ‘de Joden’. En ‘de Joden’ – ook die in België wonen – worden dan vaak onmiddellijk in verband gebracht met ‘de schurkenstaat Israël’. Dat mag blijkbaar allemaal. Als het over Joodse mensen gaat schakelt de ‘linkse kritische geest’ over op een soort stereotiep groepsdenken van het ergste soort. Je moet eens proberen om alle Marokkanen of Turken in België in één adem te noemen met moslimterrorisme. Dan krijg je het Centrum voor Gelijkheid van Kansen op je kop.
    Israël is een democratie – niet beter of slechter dan vele westerde democratieën. Ik wijs erop dat in de huidige Israëlische regering geen enkele op religie gebaseerde politieke partij zit. Dat is in de meeste Arabische staten wél het geval. En wij hebben in dit land ook onze CD&V die mee regeert.
    Wat het artikel van Johan Sanctorum betreft – nog één opmerking. Het is merkwaardig dat bijna elk pleidooi om “de geschiedenis te vergeten” – en vooral om de levende herinnering aan de verschrikking van de Holocaust naar de geschiedenisboeken te verbannen – afkomstig is van mensen met een niet zo brandschone achtergrond. Ik kan me voorstellen dat je als zoon of dochter van een veroordeelde oorlogscollaborateur al snel geneigd bent om op te roepen tot “vergeten”. Een ander woord daarvoor is – amnestie. Veel zogenaamd linkse mensen zijn opgegroeid in een katholieke Vlaamsch milieu. Ook Bart de Wever en Siegfried Bracke zijn zonen van veroordeelde oorlogscollaborateurs. Hoe ‘links’ of ‘rechts’ ook – het bloed kruipt blijkbaar waar het niet gaan kan. Niet waar – Johan?

    • Eric Janssens

      Deze staaltjes van deterministisch denken leiden nergens toe. De broer van Bart Dewever is eerder links getint. De dochter van Ronald Reagan was links en lesbisch. Nogal wat mensen zijn linkser in hun jeugd en worden, met het ouder worden en door de opgelopen scha en schande van allerlei ervaringen, rechtser. Sommige anderen worden dan juist weer linkser. Zijn die laatsten recalcitrant? Ik zou het niet durven zeggen. Ze laten hun gedachten gewoon de vrije loop en komen ergens uit waar dat van sommige agenten van de gedachtenpolitie niet mag. “Het bloed kruipt waar het niet gaan kan” is een spreekwoord dat opgeld maakt in milieus die niet de mijne zijn.

  26. Johan Sanctorum

    Wel, Marc Schoeters, van een argument ad hominem gesproken. Ik ben inderdaad de zoon van een Oostfronter, een SS-er nog wel. En daar heb ik ook sinds lang mee afgerekend, het is uiteindelijk niet mijn verleden. Al weegt zoiets natuurlijk wel. Ik dacht dat filosoof Leopold Flam, die we beiden goed hebben gekend, ons leerde dat men niemand op zijn verleden mag vastpinnen, en al zeker niet op het verleden van zijn familie of voorouders.
    In mijn kritiek op de staat Israël en zijn (volgens het internationale recht en de VN-resoluties illegale) nederzettingspolitiek in bezette gebieden sta ik inderdaad meer op het standpunt van de linkerzijde. Hoe ga je dat rijmen op mijn “rechtse” achtergrond? Of gaan we weer de critici van het zionisme in het antisemitische verdomhoekje steken?
    Anderzijds, het filosofisch-historische standpunt dat de genocide als “Holocaust” geen tragisch monopolie mag worden van het Jodendom, deel ik o.m. met de onverdachte historicus Gie van den Berghe. Ook niet direct een bruine rakker.
    Zou het kunnen dat ik me gewoon, als filosoof, een genuanceerd oordeel tracht te vormen, zonder oogkleppen? En me niet laat opdelen in rechtse of linkse kerkjes? Gelet op het kleine aantal vrienden dat ik in beide heb, lukt me dat aardig. 🙂
    Gegroet nog, oude studiemakker.