Onderwijs is méér dan diploma’s afleveren.

school

Na de ellenlange sliert verongelijkte opinieteksten in onze dagbladen vanwege de culturo’s, was het recent aan de onderwijssector om de bezuinigingsdrift van de Vlaamse regering aan de kaak te stellen. Onvermijdelijk verschoof het debat naar hét monster van Loch Ness in deze materie: de zgn. democratisering van het onderwijs. Dat alle kinderen en jongeren gelijke toegang moeten hebben tot opleiding en vorming, is een open deur intrappen. Toch mogen een paar taboes sneuvelen en een paar zaken scherp gesteld worden. Ik beperk me tot drie overwegingen, de betrokken experts kunnen er rustig over doorbomen.

1. De universiteiten zitten overvol

‘Vlaanderen dreigt in de komende generaties achterop te geraken in het afleveren van hooggeschoolden.’ Dat vertelt althans Dirk Van Damme, hoofd van het departement Onderwijs van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), in De Tijd.

Let op het woord ‘afleveren’: zoals in de industrie productie dé maatstaf is, zo vindt Van Damme ook dat universiteiten zoveel mogelijk gediplomeerden van de band moeten laten rollen, die dan automatisch ook allemaal een goeie job zullen vinden. Dat is uiteraard niet zo. Vraag het maar aan de afgestudeerde filologen, archeologen en, jawel, filosofen.

Veel erger nog is, dat er in de middenklasse nog altijd een enorme prestigedruk bestaat om zoon- of dochterlief naar de univ te sturen, tegen beter weten in. Omdat het nu eenmaal goed staat in de familie, de werkkring en bij de buren. Bepaalde faculteiten bulken van dit soort statusstudenten die er verstandelijk niet echt thuis horen en eigenlijk tot kwaliteitsverlies aanleiding geven, want het gemiddelde intellectueel niveau bij de studenten bepaalt het niveau van de cursus, niets anders. Geen enkele univ kan het maken om 80% te buizen. Vooral de ‘modieuze’ en nu niet direct meest veeleisende richtingen zoals de communicatiewetenschappen lijden aan dat euvel.

In feite zijn de universiteiten dus nog altijd elitescholen, in sociaal opzicht dan. Een academisch diploma blijft het fetisj van de middenklasse, en daar moeten we van af. Het aanzuigeffect betekent immers een verlies aan menselijk kapitaal dat beter ergens anders tot zijn recht kan komen. Het zorgt er met name voor dat andere beroepen,- ik zeg maar wat, pasteibakker, elektricien, automechanicus, verpleger, maar ook orkestmuzikant, balletdanser, of technisch tekenaar, en dit alles uiteraard m/v, tot knelpuntenberoepen worden herleid.

We hebben heel veel praktische intelligentie en handvaardigheid nodig, en daar hoeft niet op neergekeken te worden. We zien allemaal wel graag snel een loodgieter opduiken als de dakgoot lekt, zolang het maar onze zoon niet is. Een maatschappelijke herwaardering van technische beroepen is dringend aan de orde.

2. Een onderwijzer moet minstens zoveel verdienen als een prof.

De OESO-experten hebben ook de mond vol over ‘innovatieve kenniseconomie’, en zien alle heil in universitaire en gelijkgestelde diplomafabrieken. Maar de clou zit hem natuurlijk in het niveau van de leerkracht zelf.

Het welbekende watervalsysteem, waarbij de slimsten prof worden, de normaalbegaafden in het middelbaar en lager onderwijs aan de bak komen, en de ‘rest’ dan maar in het kleuteronderwijs gaat, is pedagogisch compleet fout. Kinderen worden namelijk primair gevormd tussen het tweede en het zesde levensjaar. Daar ligt de sleutel van de intellectuele en emotionele ontwikkeling. Daar moet dus geïnvesteerd worden in pedagogisch toptalent. Kleuterscholen zijn méér dan kinderopvangcentra.

“Middelmatige leerkrachten leveren middelmatige leerlingen af, die, eens zelf als leraar aan de slag, nog lagere kwaliteit afleveren. Die spiraal moeten we doorbreken.”

In Finland, dat internationaal geldt als een model inzake onderwijsbeleid, hebben alle kleuteronderwijzers en lagere-schoolleerkrachten een masterdiploma. Het zijn beroepen met standing die ambitieuze mensen aantrekken. Die zijn ook in staat om zelfstandig te werken en creatief met hun klas om te gaan, zonder het betuttelend vingertje van de inspectie. Dat creëert een opwaartse spiraal: getalenteerde leerkrachten slagen erin om kinderen intellectueel te motiveren, wat een nieuwe generatie van pedagogisch talent oplevert. Bij ons gebeurt het omgekeerde: middelmatige leerkrachten, vooral bezig met hun pensioen, leveren middelmatige leerlingen af, die uiteindelijk ook het hoger onderwijs dwingen om zijn normen naar beneden af te stellen, waardoor nog slechtere leraars voor de klas komen te staan.

Nogmaals: het kleuter- en lager onderwijs vormen de echte kweekvijvers. Deze leerkrachten dienen gekoesterd en vooral ook goed betaald. Tot en met 15 jaar oud volgt iedereen in het Finse systeem dezelfde basiseducatie, waardoor het zgn. ‘watervalsysteem’ zo veel mogelijk vermeden wordt, en ook de technische richtingen uiteindelijk bemand worden met begaafde jongeren..

Zonder die aandacht voor een brede basiseducatie is de term ‘innovatieve kenniseconomie’ een loos begrip, alleen goed om studies en overheidsrapporten op te smukken.

3. Schoktherapie tegen kansarmoede: schoolplicht’ vanaf nul jaar

Baby’s op de schoolbanken? Dat klinkt surrealistisch, en toch. De armoedestatistieken voor Vlaanderen hangen al enige jaren rond de 10%. Eén tiende van onze bevolking komt met moeite of niet rond, betaalt de rekeningen niet, ook niet de schoolfactuur. Het is een misverstand om dit hoofdzakelijk als een ‘allochtonenprobleem’ te zien. Vooral ook de éénoudergezinnen zijn kwetsbaar, of gezinnen waarvan de ouders al lange tijd in de werkloosheid zitten.

Maar het gaat niet alleen over centen. Er is ook zoiets als ‘subjectieve armoede’: mensen van een lager sociaal milieu hebben een evenredig laag zelfbeeld en berusten in hun lot. Ze nemen weinig deel aan het gemeenschapsleven, zijn bv. nooit in de ouderraad van een school te vinden, en schatten hun kansen op sociale promotie laag in. Onderwijs vinden ze zelfs weinig relevant, daarom houden ze hun kinderen thuis tot die echt schoolplichtig worden. En dan nog: spijbelen wordt de regel. In de huiselijke kring krijgen de kinderen weinig intellectuele stimulansen, lopen een taalachterstand op, en houden zich de godganse dag bezig met gamen, TV-kijken, of op straat rondhangen. Komen ze uiteindelijk op de lagere schoolbanken, dan is het kwaad al geschied, en is de afvallingsrace al volop bezig. Die eindigt dan steevast in het technische of beroepsonderwijs, of eventueel helemaal zonder diploma.

De remedie tegen deze generatie-armoede klinkt hard maar is de enige efficiënte: haal deze kinderen van meet af aan weg uit de thuisomgeving en geef ze op school de juiste prikkels mee, die normaal voorbehouden blijven aan jonge kinderen uit de midden- en hogere klasse. Om nog maar eens Finland aan te halen: daar zijn opvang en instap in het kleuteronderwijs, vanaf nul jaar eigenlijk de norm. De achterliggende filosofie is, dat onderwijs en educatie een kernopdracht uitmaken van de overheid, de gemeenschap dus. Onderwijs is meer dan kennisoverdracht, het gaat om de mate waarin een samenleving zich in de komende generaties spiegelt. Kansarmoede moet weggewerkt worden door in een zeer pril stadium een intellectuele en culturele ‘fond’ te leggen waarop zelfbewust, mondig burgerschap kan groeien. Het is meteen de sleutel tot integratie, zeker ook naar allochtonen en anderstaligen toe.

Besluit: het debat rond democratisering van het onderwijs mist bij ons een visie rond integrale kwaliteit en sociale dynamiek. De ééndimensionele stelling dat alles in orde komt als de universiteiten maar zoveel mogelijk gediplomeerden afleveren, gaat voorbij aan tal van uitdagingen inzake pedagogische structuur en fundamentele visie op educatie. Voor alles moet het beroep van leerkracht weer uitstraling krijgen. Dat zal des te makkelijker zijn als kinderen graag naar school gaan. De klassieke kwestie van de kip en het ei, jawel.

Advertenties

5 Reacties op “Onderwijs is méér dan diploma’s afleveren.

  1. Heb van 1977 tot 2012 lesgegeven. Als ervaringsdeskundige vind ik in uw tekst geen zin waarmee ik het oneens ben.

    Heb jarenlang met dezelfde ideeën rondgelopen, ze ook verkondigd,resultaat:nihil.

    Ben er eigelijk vol machteloze walg uitgestapt: je kan brandjes blussen maar het onderwijs in Vlaanderen is structureel rot.Niet dat het in Brussel of Wallonië beter is, denk ik. Maar daar bestaan nog een paar niet-confessionele elitescholen.

    Carry on,Sanctorum

    Walter Ceuppens

  2. Patrick Eggermont

    Een beetje pessimistisch! Op die manier ga je jonge mensen niet motiveren om hun kans in ’t onderwijs te wagen…
    Finland als onderwijsparadijs moet mogelijks gerelativeerd worden, gezien de cijfertjes voor Vlaanderen in de OESO-statistieken, die eerder positief worden becommentarieerd (bron : laatste Onderwijskrant).
    De taak van een leerkracht mag zeker niet onderschat worden, zeker niet in bijvoorbeeld het beroepsonderwijs. Een minimum aan pedagogische bekwaamheid is er vereist. Ellenlange bevragingen op PC als lesevaluatie van docenten en bepaalde onderzoeksopdrachten in de specifieke lerarenopleiding bijv. zijn van het goede te veel als je daarenboven nog voor een beroepsklas komt te staan met leerlingen waarop je moeilijk vat krijgt. De koketterie met wetenschappelijke eruditie is een kenmerk van het feminisme, een bourgeois-ideologie, die zich als heersende ideologie tot op de hoogste echelons binnen het onderwijs heeft ontpopt, het meest nog bij de mannen. De strijd voor gelijke rechten voor beide seksen werd immers gepropageerd vanuit de ‘upper class’ ; de vrouw van een mijnwerker wil zo nodig niet de hele dag en zelfs langer onder de grond in een diepe mijnschacht aan de slag om aldus gelijke rechten te bekomen! De natuurlijke bondgenoten van de feministes zijn de ‘gekleurde medemensen’. Op een spreekbeurt voor leerkrachten in spe met als gastspreker een ervaringsdeskundige uit een fameuze concentratieschool gaat de opvatting “massamigratie van kansarmen is er altijd geweest” erin als zoetgevooisde koek. Specialisten in multiculturele aangelegenheden zoals Daniel Cohn-Bendit , naast de nog neergeknalde Rudi Dutschke bekend van de anti-Vietnamdemonstraties en nu co-fractie-voorzitter van de Europese Groenen/Europese Vrije Alliantie in het Europees Parlement, zullen dit verticaal klasseren als verzuring! Om te waarschuwen voor foute mannen moeten er zo nodig zelfklevers komen op DVD’s als ‘The Loft’? But where will it end?! De penisnijd zal uiteindelijk voeren tot de castratie van het grootste deel van de mannelijke populatie overal ter wereld, nadat – ofcourse – eerst hun sperma werd afgenomen en nadien ingevroren! ‘And than the day will come, we will take a knife and castrate him!’ In Canada verscheen het boek ‘Defending Battered Women on Trial’ van Elizabeth Sheehy, een professor in de rechten van de hoofdstad Ottawa. Daarin wordt gesteld dat vrouwen die worden geslagen door hun partner moreel erop aangewezen zijn om hem te doden, zelfs wanneer die bewusteloos of in slaap is. Het onderwijs als kweekvijver??? Krista Leighanne Milburn, op het internet gekend als ‘Femitheist Divine’, heeft als 22-jarige criminologiestudente in een blogpost opgeroepen tot een ‘International Castration Day’ ter vervanging van vaderkensdag. Puur toeval natuurlijk, die schietpartij van de jihadist Michael Zehaf-Bibeau, met 2 doden (hemzelf incluis) in en rond het parlement van Ottawa!? ‘God is not dead ; and neither is He a feminist!’ Mocht ikzelf een moslimachtergrond hebben, zou ik wellicht ook het postmodernisme verketteren en opperen dat feminisme en islam niet compatibel zijn!
    Volledige democratisering van het onderwijs blijft een utopie. ‘The way it is’ : het modulaire systeem in het hoger onderwijs met studiepunten betekent meer faciliteiteiten voor de student. ‘The way things ought to be’ : een studieloon – gezien in het perspectief vanuit Marx en Engels – is een natte droom. ‘Het moeilijke socialisme’ volgens André Gorz is niet voor morgen. Het socialisme in panty’s, d.i. het feminisme, onlosmakelijk verbonden met de democratisering, ligt in het verlengde van de opvoeding : ‘the mom and the kid always on her side!’
    Indien mijn ouders – al of niet laaggeschoolde arbeiders – niet het inschrijvingsgeld zouden kunnen betalen voor ’t unief en ik voor studiefinanciering ook niet in aanmerking zou komen, zou ik daar niet rouwig om zijn. Je kan beter onmiddellijk ergens in een bedrijf aan de slag gaan, werkervaring opdoen en eventueel na enkele jaartjes nog iets bij studeren. Er is nu ook het onderwijs voor sociale promotie in Vlaanderen, dat vroeger ook niet bestond. Je kan ook gaan werken bij … Defensie of gaan studeren aan hun universiteit, de K.M.S. ‘Keep the boot on the neck’ vanuit geopolitiek standpunt tegenover de dreiging van Taliban en IS : a special task!
    Verhoging van het inschrijvingsgeld aan ’t unief : voor wat hoort wat! Het aanbod van studierichtingen is serieus toegenomen. Als je later als universitair gediplomeerde een auto aanschaft met x aantal opties, zal je ook y EURO meer moeten afdokken!
    Schaalvergroting gezien vanuit budgettair standpunt en met als bonus een betere ‘university ranking’ : mogelijks treden dan andere anomalieën op? De samenwerking tussen Vlaamse en Nederlandse Hogescholen kan hoger op de agenda worden geplaatst, met als mooi resultaat deftige publicaties voor het hele Nederlandse taalgebied.
    Bij ‘Het onderwijs in Vlaanderen is structureel rot’ kan men zich wel iets voorstellen, maar wat? Elke school vormt een spiegel voor de samenleving daarbuiten! Leerkrachten bijvoorbeeld die tijdens middagpauzes verzamelen aan de schoolpoorten wegens rookverbod op school, zijn niet echt rolmodellen?
    Binnen de schoolpoorten kunnen alternatieve onderwijsvormen als derealisatie effekt soelaas bieden. Misschien moet men het allemaal niet te ver zoeken. Ontscholing? Een vrij podium of enkele uurtjes buiten sporten op een locatie buiten de school wekken misschien meer interesse voor lichamelijke en muzikale opvoeding als algemeen vak? Appreciatie van de Europese hymne – “… Alle Menschen werden Brüder…”- zonder muzikale vorming (en taalkennis) is weinig waarschijnlijk. Muziek als interculturele taal! In Europa net als in Amerika, zijn obesitas en slaperigheid bekende ziektebeelden. Als het kriebelt moet je sporten?
    Muziekonderricht bijvoorbeeld is vanuit leerpsychologisch standpunt interessant. Alle vier de leerstijlen die de Amerikaanse leerpsycholoog David Kolb onderscheidde, nl. dromers (Entdecker), denkers (Denker), doeners (Praktiker) en beslissers (Entscheider), komen er aan bod. Je hebt ze niet alle vijf? Neen, inderdaad, je kan ze niet alle vijf hebben, want er zijn er maar vier! Kolb is professor bedrijfskunde in Harvard en ontdekte dat mensen geneigd zijn aan te leunen bij die leerstijl waar ze toch al ‘sterk in zijn’. Hij pleitte er voor dat mensen ook aandacht zouden besteden aan manieren van leren waarin ze minder goed zijn. Door het jarenlang moeten werken volgens één bepaalde leerstijl verandert de eigen leerstijl. Daarom zouden studenten als gevolg van hun ervaringen op school en universiteit een eerder overdenkende en theoretiserende leerstijl hebben. All-round learners beheersen nu alle vier de leerstijlen.
    http://www.socius.be/David+A.+Kolb+en+het+ervaringsleren
    Doe gratis de Kolb test!
    https://www.123test.nl/leerstijl/

  3. Greta Troubleyn

    De universiteiten zitten vol??? Als je ziet hoe goedkoop het nog is ten opzichte buurlanden zit ik toch met de vraag hoeveel buitenlanders onze universiteiten vol maken??? Ben het ook niet eens dat onderwijzers evenveel dienen te verdienen dan profs, die toch veel meer inspanningen leveren ,onderzoek dienen te doen en sowieso reeds veel meer uren effectief spenderen dan eender welke onderwijzer of onderwijzeres op enkele uitzonderingen na misschien.
    Gezien de sterke en zeer snelle evolutie op vlak van telecommunicatie zullen er ook in nabije toekomst eerder minder leerkrachten nodig zijn, het meer en meer de Australische weg op zal gaan en leerkrachten meer begeleiders zullen worden.,Zij tevens dienen te aanvaarden dat leerlingen het soms beter zullen weten en het leerproces niet éénrichtingverkeer zal worden maar dubbelzijdig.

  4. KanSchrijvenMaarNietLezen

    In het debat over onderwijs en sociale mobiliteit mag je het huiswerk niet uit het oog verliezen. Zelfs als kinderen met gelijke motivatie en gelijk talent aan de start verschijnen, maakt het nog veel verschil of de ouders hun voorbereidingen en hun langetermijnopdrachten actief opvolgen, hetzij alleen planmatig (tijdsbewaking), hetzij ook inhoudelijk (toetsen, vragen beantwoorden, hints geven, de taak in hun plaats maken). Als we erin slagen het huiswerk te vervangen door 1-2 uur *verplichte* begeleide avondstudie in het schoolgebouw, elimineren we deze bron van immobilisme en tegelijk ook een groot praktisch opvangprobleem van werkende ouders.

  5. Her onderwijs mist, net zoals vele andere maatschappelijke sectoren creativiteit en voluntarisme. Verstard door rechtensyndicalisme, bureaucratische regelneverij en en uit de hand gelopen participatie- en inspraakmechanismen. Het is in dit opzicht een perfecte spiegel van onze samenleving. Met Finland en andere “systemen” heeft het niet zoveel te maken. Want creativiteit, inzet , de “ik ga ervoor” – mentaliteit, en het gezag van leraars : die zaken moeten terugkomen, zodat de leerlingen i-phoners en gamers, de ministerie-bureaucraten, alle agogen en ologen, en de ouders die naar de Raad van State stappen omdat hunne kleine gebuisd is, uiteindelijk in in het defensief gedrongen worden. Het zal hier eerst eens heel slecht moeten gaan tot men inziet dat het zo niet verder kan. Dan komt de kentering wel. Hopelijk is die met het verdwijnen van de sossen uit de machtscenakels ingezet.