Niets zo saai als absolute vrijheid: een beetje censuur moet kunnen

Athene‘Censuur!’ riep iemand uit toen ik hem uit mijn FB-vriendenlijst verwijderde. Tja, doet men aan censuur als men een feestje geeft en bepaalde mensen niét uitnodigt? Of als men zelf beslist welk kunstwerk er in onze living aan de muur mag hangen en welk niet?
Neen dus. Het woord ‘censuur’ moet met zorg bejegend worden. Ook als een krant beslist om uw opiniestuk niet te publiceren is dat, hoe jammer ook, geen censuur want een hoofdredacteur moet maar zelf uitmaken wat er in zijn krant kan. Anders is het met staatsmedia zoals de VRT: daar gelden de regels van de objectiviteit en de vrijemeningsuiting, een hachelijke oefening waar de publieke zender regelmatig in faalt.

Echte censuur geldt pas in de publieke ruimte en met de overheid als waakhond. Dan wordt ze ook interessant, want pas dan wordt het gevecht met de censuur subversief, een uitdaging tegenover de gevestigde orde.
Dat overkwam de Vlaamse kunstenaar Kris Verdonck, wiens videoconstructie in Athene zopas werd ontmanteld. Het werk bestond uit de projectie van twee monumentale naakte figuren op de gevel van een gebouw. Een orthodoxe priester diende klacht en de politie trad op.
We noteren de verbolgenheid van de kunstenaar en van al wie opkomt voor de vrijemeningsuiting. Maar daar is een keerzijde aan. Want maakt nu net dat verbod en de verwijdering/vernietiging het kunstwerk niet interessant? Eerlijk gezegd, twee mannen in hun blote kont, ik lig er niet van wakker. Maar dankzij die pastoor ben ik het werk gaan bestuderen en opent het verschillende lezingen.
Leve de censuur dus. Kunstenaars als Manet, Cézanne en Pissaro hebben zich gelanceerd als ‘refusés’, schilders die in het officiële Parijse Salon werden wandelen gestuurd. Ik ben een fervent bewonderaar van de Russische componist Dimitri Shostakovitch, die zijn leven lang een spel van kat en muis speelde met de Stalinistische censuur. En wat zou het oeuvre van Aleksandr Solzjenitsyn (‘De Goelag Archipel’) nog waard zijn, zonder de context van censuur, dissidentie en vervolging?

Het kind en de snoeppot

Meer bepaald denk ik zelfs dat moderne kunst in hoge mate moet flirten met de grens, de normen van goede zeden en goede smaak, en dus de censor moet zoeken. Hoe minimaal die in onze vrije samenleving nog aanwezig is. Zijn voorbestaan is essentieel. Zonder censor geen vrijheid van woord en beeld. Straffer nog gesteld: de censor is mede-schepper en een actieve kracht in het perceptieproces rondom het kunstwerk. Stiekem hoop ik dat Vlaanderen politiek verder verrechtst en dat de N-VA zich via het rood potlood en gekleurde benoemingen echt gaat bemoeien met cultuur, zodat die cultuur tenminste weer een maatschappelijke functie krijgt en doorheen de verbodstekens moet laveren. Totale vrijheid is saai en gratuit.
Het is een dialectische gedachte van actie en reactie. Niets is zo erg als de consensus. Het is goed dat Charlie Hebdo Mohammed-karikaturen afbeeldt, en het is goed dat ze protest uitlokken. Moest elke moslim die karikaturen leuk vinden, wat was er dan nog aan?
In die zin vind ik het een goede zaak dat zelfs een kapitalistisch-liberaal instituut als Facebook censuur oplegt. Een maand geleden was ik een paar dagen uit de FB-ether wegens publicatie van het kunstwerk ‘L’ origine du monde’ (Gustave Courbet), voorstellende een realistische vrouwenbuik met vagina. Niet alleen maakte Facebook zich onnoemelijk belachelijk, het was ook een aanleiding om dit kunstwerk, al meer dan een eeuw oud, opnieuw te actualiseren als provocatie én ode aan de vrouw en de natuur.

Het is het verhaal van het kind en de snoeppot, de verboden vrucht, want eindigen doen we altijd bij Freud: pas het super-ego, de gebiedende en verbiedende vader, maakt ons leven als rebel zinvol en opwindend. Verboden te kakken op de vloer, en het dus wél doen. De reprimande aanvaarden als deel van het spel. En recidiveren, variëren, subtiel ontwijken. Het libido is onverbrekelijk verbonden met het systeem dat de lust ontzegt, tot matiging oproept, het lichaam dresseert en net daardoor uitnodigt om creatief over de schreef te gaan.
Dus, beste Kris Verdonck, prijs je gelukkig dat die twee blote konten toch iemand aanstoot gaven. Dank die patriarch op je blote knieën. Overigens had ik, eerlijk, nog nooit van je gehoord tot dat nieuws over die Atheense video deredactie.be haalde. Of deed je het net daarom? Ego te absolvo, in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti.

Advertenties

3 Reacties op “Niets zo saai als absolute vrijheid: een beetje censuur moet kunnen

  1. zoals ze in het Engels zouden zeggen : “Great read” !

  2. VERLEYE Johan

    “Eerlijk gezegd, twee mannen in hun blote kont, ik lig er niet van wakker.”
    Helemaal mee eens …

  3. Met de snoeppot maak je er inderdaad een volkse, Vlaamse ironische Brueghel van, want al diegenen die er naar kijken weten niet wat achter hun rug gebeurd tegelijkertijd kijken ze naar zichzelf Homunculus problem Plato dus of Diogenes Griekenland – je kan dus niet eindigen met Freud enkel met Freude – ode an die Freude – Schiller – Beethoven – Europa