Charlie blijft stout en ongemakkelijk, ook in de vluchtelingensaga. Gelukkig maar.

Charlie 1Eerlijk gezegd, na de commotie en de massale steunbetuigingen begin dit jaar aan het Franse satirische blad Charlie Hebdo, naar aanleiding van de bloedige aanslag op hun redactielokaal, vreesde ik dat het blad wat salonfähiger zou worden. Ook al omdat de oplage sindsdien een enorme boost heeft gekend en het blad zowaar hét icoon is geworden van de vrijemeningsuiting en de persvrijheid.

Maar Charlie zou Charlie niet zijn, mochten de tekenaars berusten in deze comformistische val. En jawel, daar is het nieuwe schandaal: cartoons die de spot drijven met de verdronken vluchtelingen, en dan speciaal met de Syrische peuter Aylan Kurdi, wiens gefotografeerd lijkje de wereld rond ging en enorme vlagen van sympathie voor de vluchtelingen uitlokte.

Vals paradijs

De verontwaardigde reacties op deze cartoons van de ex-Charlies uit de sociale media bewijst juist hoezeer die World Press Photo een eigen leven is gaan leiden, de context doet verdampen, en meer sentiment dan inzicht oproept. En het is nu juist herstel van de context die door de cartoonist wordt beoogd: het hoe en waarom van heel dat vluchtelingenverhaal, de verborgen agenda’s, de achtergronden en de keerzijde. En dit uiteraard binnen het register van de karikatuur.

Laten we spotprent nr 1 eens bekijken: een dood kind, uiteraard Aylan, dat drijft nabij een oever met een groot McDonalds-publiciteitsbord: ‘Zo dicht bij het einddoel: vandaag twee kindermenu’s voor de prijs van één!’

Wie denkt dat tekenaar Laurent ‘Riss’ Sourisseau (sinds de aanslag constant levend onder politie-escorte) hier het slachtoffer –en daarmee alle slachtoffers- ridiculiseert, kijkt eigenlijk niet goed. Er wordt vooral met onszelf en onze consumptiemaatschappij gelachen, en de manier hoe de hectische Clown Crusty ons belazert waar we bij staan.

Want ja, stel nu eens dat Aylan niet verdronken was. Goed voor het jongentje. Het zou een dak boven zijn hoofd hebben gehad, naar school gegaan, en zou beslist ook kennis hebben gemaakt met de andere geneugten van onze samenleving. Het zou op een mooie dag de McDonalds binnenstappen en de ware zin van het leven ontdekt hebben, samengevat in een broodje rundsvlees met frieten, veel ketch-up en cola, een combinatie die nu door voedselspecialisten beschouwd wordt als een killer naast de sigaret. Men kan verdrinken in de Middellandse Zee, of mits enig uitstel sterven aan suikerziekte of een hartinfarct vanwege de rotzooi die we naar binnen werken. Om nog maar te zwijgen van de intellectuele bagger die ons door de media wordt opgelepeld. We worden geleefd, we proppen ons vol uit frustratie en kopen allerlei prullen om er toch maar bij te horen.  Welcome to heaven.

Via dit sarcastisch maar pertinent gedachtenexperiment wijst tekenaar Riss er ons op dat wij ook maar slaven zijn van het systeem. En dat de vluchtelingen een Europees paradijs verwachten dat er niet is, een illusie die vooral door de mensensmokkelaars in leven wordt gehouden. En dat onze waan van de dag ronduit hilarische toestanden oplevert, voor iemand die de tijd neemt om even aan de zijlijn te gaan staan. Welk medium zou dit beter kunnen weergeven dan de spotprent? Hoe kan men met de wereldwijde mediatieke porno rond het aangespoelde kinderlijkje anders omgaan, dan via de parodie en de satirische ontluistering?

Het actuele vluchtelingenverhaal is behalve een tragedie ook een hype, een politiek gerecupereerd massatafereel, een ten dode uitgemolken media-evenement, waardoor het zich als een groteske grap laat lezen. Stel u bijvoorbeeld voor,- en nu doe ik Riss een hint cadeau,- : terwijl massa’s mensen het gevaarlijke nabije Oosten ontvluchten, trekt een bus Mexicaanse toeristen op uitstap naar de Egyptische woestijn, om daar per vergissing als terrorist neer gekogeld te worden. Tragisch, maar geef toe, eigenlijk ook om te gieren, en alleszins een karikatuur meer dan waard.

‘Gott mit uns’

Charlie2Het intrigerende aan zo’n cartoon is, dat hij bovenstaande uitleg eigenlijk bevat, zonder hem hoeven te geven. Een goede spotprent lees je met één oogopslag. Maar enige intelligentie en leesvaardigheid vereist het natuurlijk wel. Humor blijft hét middel van de deconditionering: het is goed dat we op het verkeerde been worden gezet, en onze (grotendeels door de media aangereikte) perceptie in vraag stellen. Die correctie was ook nodig, in het licht van de Merkeliaanse hypocrisie en de morele zelfbevrediging die om zich heen sloeg bij de TV-beelden, zie ook de avondvullende vluchtelingenshow van onze eigen VRT.

De tweede prent dan: een verwijzing naar Jezus die op het water loopt, en moslims die verdrinken,- ‘het ultieme bewijs dat Europa Christelijk is’. Iemand die daar de zelfrelativerende humor niet van inziet, verdenk ik toch van kwade trouw en niet-willen-zien.

Hier wordt immers niet eens met de islam gespot, zoals de Mohammed-cartoons het deden, of met de vluchtelingen. Er wordt integendeel de draak gestoken met het Hongaarse regime, het waardendiscours van conservatief-rechts en de ‘Gott mit uns’-retoriek van KVHV en aanverwanten, de Wouter Jambons die een soort Ancièn Régime propageren waarin een goddelijke orde de sociale ongelijkheid rechtvaardigt, en, jawel, de genetische verwantschap tussen dit soort Tea-Party-christendom en de islamtheocratie zelf.

Allemaal genant en ongemakkelijk, venijnig prikkend naar links en naar rechts: een satirisch blad mag geen vrienden hebben, en Charlie Hebdo doet alle moeite om aan deze vereiste te voldoen. Zonder dit soort spottende en zelfspottende hardcore, geen democratie die naam waardig.

In Vlaanderen is deze vitriool-achtige totaalhumor nog ver weg. Bij ons is De Zwijger (1982-1984) van Johan Anthierens snel aan de vrijwillige dakloosheid kapot gegaan: satire kan niet overleven in een klimaat zonder vrije geesten en een voldoende lezersgroep die onthechting waardeert. De linksdraaiende humor van de publieke omroep en sommige stand-up-comedians is slaapverwekkend: na Urbanus gaapt er een leegte. Pallieterke overleeft alleen omdat het naar links stampt maar zich in de rechtse nestwarmte koestert. Net genoeg om uit de kosten te komen, maar liefhebbers van echte provocatieve humor, bedreven door groot talent, blijven op hun honger zitten. Tot zover is Charlie Hebdo niet alleen een icoon maar ook een levensnoodzakelijke remedie tegen de politiek-correcte waan van de dag.

Advertenties

14 Reacties op “Charlie blijft stout en ongemakkelijk, ook in de vluchtelingensaga. Gelukkig maar.

  1. Heel goed.maar als je humor moet uitleggen werkt hij, het , niet.

    Mensen die de cartoon smaken hebben je uitleg niet nodig, mensen die hem niet snappen lezen ook je commentaar niet . Of zijn sowieso functioneel analfabeet.

    Maar, i.t.t. tot ondergetekende, blijf je doorgaan. Petje af.

  2. Siegfried Verbeke, Antwerpen

    Wie kan er nog om heen dat de cartoons in Charlie Hebdo dikwijls puberaal, nodeloos kwetsend en vooral vulgair zijn? En in de grond politiek correct, in tegenstelling tot wat Sanctorum beweert. Voor mij niet gelaten, maar ze hoeven dan ook niet verbaasd te zijn dat er hier en daar mensen rondlopen, die er niet mee kunnen lachen en niet met de pen reageren, maar met een kalashnikov. Wat natuurlijk ook niet aanvaardbaar is, welteverstaan. Nee, er zijn genoeg, ook Vlaamse, cartoonisten, die fijner zijn en meer lof verdienen.

    • Eric Janssens

      Ik vind ook de cartoons van bijvoorbeeld Gregorius Nekschot veel meer to the point dan die van CH. Bovendien werd hij niet alleen vervolgd door de moslims en de politiek-correcte hetzebende, maar ook door de Nederlandse overheid, die hem liet arresteren en opsluiten. Terwijl CH juist gefêteerd wordt door de Franse machthebbers en een erg winstgevend fabriek is geworden dat geen islamkritische cartoons meer maakt. Het was decadent en agressief van de uitgemoorde Franse redactie om zich niet te willen beveiligen. Nekschot deed dat wel, en op een erg originele manier. Tot heden toe is hij anoniem.

  3. De naam van het oorspronkelijke maandblad, Hara- Kiri, drukte eerder iets essentieels uit.

  4. De heibel is ontstaan in 2005 met de karikaturen van Mohammed in een dagblad in Denemarken. Zeer opvallend en niet te vergeten is de gelijkenis met de antisemitische karikaturen die tussen twee wereldoorlogen verschenen in de Stürmer. Frankrijk nam vervolgens de fakkel over.
    En is het niet nét daarom dat het zogenaamde vitriool van Charlie Hebdo gedoemd is tot een politiek correct manoeuvre te worden herleid?
    Christelijk zalven na een tragedie?

  5. Eric Janssens

    De gelijkenis met de karikaturen in Der Sturmer is overtrokken. Wanneer je het leven van de profeet bestudeert stel je vast dat het nogal terecht is dat hij als terrorist afgebeeld wordt. Dat wàs hij ook (verkrachter, moordenaar, krijgsheer, rover, pedofiel, enfin, zowat de meest complete misdadiger uit de geschiedenis). Die cartoonist toonde dus een waarheid via zijn cartoon. De jood (als ganse groep, dus niet hun profeet) werd bij de nazi’s een karikatuur die een inleiding moest zijn tot zowat de meest massale slachtingen op een bevolkingsgroep uit de geschiedenis. Overigens werden de karikaturisten van der Sturmer niet bedreigd, zij behoorden tot de bedreigers en de vervolgers. Westergaard werd bedreigd door een ganse bevolkingsgroep die het niet pikte dat een tekenaar de waarheid omtrent hun profeet toonde. Een hemelsbreed verschil!

    • Kan u misschien eens vermelden welke (historische) bronnen u heeft geraadpleegd om het leven van de profeet Mohammed te bestuderen?

      Geef toe dat de gelijkenis (dagblad Denemarken- der Stürmer) van stijl nogal in het oog springt. Dat op zich overtreft elke betekenis – inhoud en vertelt vooral iets over wat cynisme kan uitvoeren. En en plus, hoeveel te meer kan teweeg brengen bij een bevolking die vanuit hun traditie slecht met beelden kan omgaan.

      • Eric Janssens

        Bronnen: De Koran, de Hadith, de Sira. De meest eminente biografie die ik ken komt van Maxime Rodinson (‘Muhammed’).
        Verder ga ik niet akkoord met de vergelijking. Het is iets anders een gans volk tot een stereotype (‘De jood’) te herleiden met de bedoeling dat volk uit te roeien, en anderzijds een religieuze voorganger te karakteriseren in een spotprent of een tekening. Jezus is de laatste vijftig jaren vaak belachelijk gemaakt in tekeningen, geen christen heeft het in zijn hoofd gehaald de cartoonisten daarom te vermoorden. Leren lachen met je idool is noodzakelijk om in een democratische, seculiere maatschappij te kunnen functioneren. Maar zelfs als je dat niet kan is het nog een grote stap naar het vermoorden van degene die je idool belachelijk maakt. Enkel moslimfanatici blijken die stap te zetten.
        Wanneer een bevolking niet om kan met beelden, ook niet wanneer die de waarheid omtrent hun geloof vertellen, dan is dat het probleem van die bevolking, niet van het land dat die bevolking ontvangen heeft. De tradities van de dominante groep, in casu de westerlingen, primeert op de tradities van de immigranten. Wanneer die laatsten de tradities van de omgeving waardoor ze ontvangen zijn niet kunnen accepteren, dan is het voor iedereen beter dat die incompatibele groep zich terugtrekt in haar oorspronkelijk woongebied waar het die tradities ontwikkeld heeft. Doet ze dat niet, dan ruikt dit naar integrisme, naar een poging de aard van de cultuur waarin ze is komen te vertoeven te veranderen (in dit geval in mijn ogen zeker niet ten goede). Uit die poging kunnen enkel spanningen, geweld en oorlog voortkomen.

  6. Een biografie uit de tijd van Mohammed bestaat niet, de Sira is zo’n 150 jaar na de dood van de profeet geschreven, Maxime Rodinson heeft een groot inlevingsvermogen… allemaal tamelijk onbetrouwbaar.

    De vergelijking tussen de prenten van der Stürmer en het Deens dagblad betreft de stijl, de uitvoering en daardoor kan men zich niet ontdoen van een vermoeden dat eerder cynisme opzet was dan waarheid of onwaarheid tekenen, aangezien de inhoud vernietigd, verduisterd wordt door het spel, luguber spel.

    We weten allemaal dat diegenen die de Franse cartoonisten hebben vermoord niet de bedoeling hadden te functioneren in een democratische, seculiere maatschappij.

    Men kan het ondertussen diegenen die dat wel wensen te doen niet kwalijk nemen zich de Westerse beeldcultuur niet gemakkelijk eigen te maken maar ze daarom meteen te betichten van integrisme is niet correct. Het is ook niet waar dat ze onze tradities niet zouden kunnen accepteren maar eerder dat ze die niet zo makkelijk kunnen assimileren, et pour cause.

    • Eric Janssens

      U lijkt het niet te willen begrijpen. Er zijn historische bronnen zoals de Koran en de Hadiths die leven en denken van de profeet weergaven. Wat Mohammed tot in de details gedaan heeft en hoe is niet belangrijk, belangrijk zijn de daden en gedachten van Mohammed zoals ze in de Arabische en meer algemeen de islamitische bevolking voortleven. Iedere islamiet weet dat M. een meisje van zes trouwde en haar op negen ‘consumeerde’, iedere islamiet weet dat hij karavanen overviel, joden uitmoordde, oorlogen voerde en ongelovigen verketterde. Of hij dat nu al dan niet deed doet er niet toe. Onvermijdelijk is dat zo’n volk niet in het westen opgenomen kan worden doordat de Mohammedaanse tradities en ideeën haaks staan op de westerse. Wil je een oorlog vermijden dan moet je die beide werelden splitsen. Wie in multiculturaliteit gelooft stuurt aan op, een apocalypse waarvan Europa zich in geen honderden jaren zal herstellen.
      Ja, en u fixeert zich op de stijl van een tekening om het over de verschillende inhouden niet te moeten hebben. De stijl van zowel der Sturmer als van Westergaard en Nekschot zijn hard realistisch, maar daar eindigt dan ook de overéénstemming. In het eerste geval werden de getekenden (de joden) bedreigd en vervolgd, in het tweede geval werden de tekenaars bedreigd en vervolgd. Dát onderscheid niet te willen erkennen getuigt pas van een diep, harteloos cynisme.

  7. Of men nu al dan niet gelooft in een multiculturele samenleving verandert weinig, we zitten, er middenin.

  8. “Of men nu al dan niet gelooft in een multiculturele samenleving verandert weinig, we zitten, er middenin.”

    We zitten er inderdaad middenin. En neen, ik geloof er nog altijd niet in. Toen geloofde ik er niet in, en nu ook niet.

    En ik geloof niet dat het ooit terug beter wordt.