Beethoven in Vorst: wie durft deze dans aan?

Terwijl de surrealistische discussie maar blijft aanslepen of de moslims in Molenbeek nu dansten op 22 maart (Jan Jambon moet echt beter op zijn woorden letten: moslims dansen hoegenaamd nooit, de koran verbiedt het zelfs), en of hun aantal ‘significant’ was, is de internationale danswereld helemaal niet geneigd om zich in Brussel te vertonen, en nog minder in Vorst.
Op 20 mei was een groots balletevenement voorzien, waarin de dansers van het door Maurice Béjarts opgerichte gezelschap uit Lausanne en het ballet van Tokio samen op de muziek van Beethovens negende symfonie zouden huppelen. Maar de Japanse artiesten hebben afgezegd, omwille van het veiligheidsrisico. Geen negende dus, althans niet in balletvorm. Het gezelschap heeft, via het testament van Béjart, zelfs een monopolie op die choreografie, wat een B-plan met andere artiesten uitsluit.
De vraag blijft waarom Japanners, toch niet bekend als doetjes, meesters in de gevechtskunst en in de tweede wereldoorlog zelfs enthousiaste beoefenaars van het kamikaze-vliegen, niet naar Brussel durven komen terwijl de hotelprijzen crashen.

Het antwoord op die vraag ligt, gek genoeg, in de context van de 9de symfonie van Beethoven zelf. Doorgaans wordt het werk opgevat als een tamelijk melige vredesboodschap, zeker omwille van de koorfinale ‘Ode an die Freude’ waarin ‘alle Menschen Brüder’ worden. Tot overmaat van ramp heeft de Europese Unie zich die klassieke meezinger toegeëigend en er de officiële Europese hymne van gemaakt, met de welbekende, enigszins gezwollen tekst van Friedrich Schiller als refrein.
Maar wie het werk echt kent, weet dat dit een benauwelijke recuperatie is, en een versmalling van wat zich in die symfonie echt afspeelt. Het gaat namelijk om een conflict tussen de vredeswens die we allemaal hebben, en de verontwaardiging die ook des mensen is. Straffer nog: dit gaat ook over oorlogsmuziek en strijdbaarheid.
Beethoven was een humanist en politiek revolutionair, maar een pacifist? Hm. Veeleer is zijn zacht, lieflijk register een aanloop naar het opzwepende en, horresco referens, het gewelddadige statement. De omvang van het orkest alleen al, waarmee dit vroegromantisch werk wordt uitgevoerd, noopt ons tot een Sturm-und-Drang lezing, met de opstandige mens als middelpunt. Opstand tegen de verknechting en de verstikkende middelmatigheid, maar zich ook bewust van de donkere, Dionysische kant in de eigen ziel.

Deze Nietzscheaanse lezing maakt de 9de van Beethoven tot iets helemaal anders dan het klef ‘allemaal samen/tous ensemble’-geblaat van de schapenkudde die afgelopen zondag door Brussel trok. Deze muziek klinkt zoet van boven maar bitter en bokkig van onder. De harde mokerslagen van de pauken en het geschetter in het scherzo, dat ik hier laat horen, zijn niet mis te verstaan: het zijn trappen onder onze luie, politiek-correcte kont. Dit zijn muzikale duivelsverzen.
Terwijl de Koran muziek en dans afwijst als decadent en duivels, heeft onze Europese cultuur, vanuit de wortels van de Griekse tragedie, muziek en dans geperfectioneerd tot grammatica van een ritueel gevecht tussen licht en duisternis. Onder het motto ‘si vis pacet, para bellum’ herinnert Ludwig de Verschrikkelijke ons eraan dat de prehistorische oorsprong van de muziek nu eenmaal niet alleen in de slaapliedjes ligt, maar ook in de oorlogstamtam.
Misschien had het Japanse ballet het dan toch wel goed begrepen: dit uitvoeren in Vorst is een provocatie. En vermits er in Japan niet één moslim te bekennen valt, is het ook niet hun strijd. Maar de onze wel. Molto vivace. Welke cultuurmaker bij ons durft de antithese uitspreken?

Advertenties

7 Reacties op “Beethoven in Vorst: wie durft deze dans aan?

  1. Siegfried Verbeke

    Waar staat expliciet in de Koran dat moslims niet mogen dansen of zingen? Of -als u toch bezig bent met opzoeken- die 47 maagden in de moslimhemel? Ik heb niets gevonden in mijn Koran (met nederlandse vertaling en commentaren door Maulana Muhammad Ali), Box 3370, Dublin, Ohio, VSA. Er is ook een verdeler in Den Haag.
    Misschien heb ik er over gekeken, maar ik heb die vraag reeds aan verschillende personen gesteld, tot dusver zonder antwoord. Voor het overige waardeer ik wel uw oprispingen.

  2. johan hulsbosch

    Uitvoering door Herbert von Karajan? De man is al een tijdje overleden, zou heden ten dage ook niet echt geapprecieerd worden door de correcten wegens wat vermeende foutjes ten tijde van het nazisme…

  3. la musaraigne

    Blijkbaar nog niet op de hoogte hoe een moslimhuwelijk verloopt, want de vrouwen dansen wel, zij maken veel plezier. De mannen daarentegen (aparte ruimte) worden verondersteld gesprekken met elkaar te hebben en als ze geluk hebben, wordt er wel muziek gespeeld, dit uiteraard zonder alcohol, enkel eten.

    Maar is de overgrote meerderheid aan blanke mannen ondertussen zo geëvolueerd dat ze spontaan dansen op huwelijksfeesten in verhouding 50/50? Tenzij het polonaises zijn, kuskesdans of andere groepsfoliekes?
    Er staan toch nog steeds meer vrouwen dan mannen op de dansvloer…

  4. De dove maestro heeft in zijn leven wel meer dingen gedaan waarvan we achteraf een andere interpretatie hoorden. De Eroica schijnt gecomponeerd als eerbetoon aan Napoleon, maar nog voor de slag bij Austerlitz was de grote liefde al voorbij.
    Muzikanten zijn als andere kunstenaars ook kinderen van hun tijd, meehuilend met de wolven in het bos of ervoor vluchtend. Paul Hindemith ging lopen uit het Derde Rijk waar Franz Léhar triomfen beleefde. Rachmaninov vertrok naar de Verenigde Staten na de Russische Revolutie en Sjostakovitsj componeerde zijn symfonie getiteld Leningrad tijdens het beleg aldaar. Bruce Springsteen zingt op de inauguratie van Obama en Bob Dylan zingt niet mee, uit protest allicht.
    Wie niet kan wachten tot de geschiedenis oordeelt over juist of fout en al op definitieve wijze vrede zoekt (en wanneer kracht spaart?), kan met de kennis van nu een kaliber 9mm parabellum door andermans of zijn eigen hersenpan jagen. Succes verzekerd, John Lennon en Kurt Cobain achterna.
    Wie vragen heeft over zelfdoding kan terecht op het gratis nummer 1813. Niet op 1812, dat is een meesterwerk van Tsjaikovski. Over de nederlaag van Napoleon. Ook mooie muziek. Zelfs in een lichtjes overdreven versie door Japanners in vol ornaat, die er geen ballet bij dansen.

  5. Si vis pace,niet pacet.

    Je hebt al wel wat beters geschreven,overigens.

  6. P. Eggermont

    Beste Stürmers und Drängers! Laat de grote kanonnen spreken, het startschot is gegeven! Man ist viel mehr Künstler als man weiß… Als ‘Ergänzung’ op http://www.denkmal-verlag.de/leseproben/3.pdf de inleiding op een werk over de relatie tussen de filosoof Nietzsche en kunst (o.m. Richard Wagner, Hitlers staatsarchitectuur, …) met bijdragen vanuit diverse invalshoeken, waaronder een bijdrage van Botho Strauß! Zijn Nietzscheaanse lezing bracht hem ten langen leste toch tot ‘conservatieve denkbeelden’… Meer leest men op Wikipedia o.m. over een essay dat hij schreef voor Der Spiegel! Van de filosoof Nietzsche, die ook een dichter was, onthoud ik alvast volgende levenswijsheid, die hij had opgedaan in het rijk van de hoge bergen, waar na tussenkomst van een tovenaar de Iraanse profeet Zarathoestra zijn opwachting maakte : “Nur wer sich wandelt, bleibt mit mir verwandt “. Trouwens ook een mooie slogan voor een graffiti artiest : “Alleen wie een ander mens wordt, is met mij verwant. Nietzsche”. Onlangs werd in de Duitse media President Erdoğan nog geassocieerd met ‘geitenneukers’! Misschien is de filosoof Nietzsche er ook wel een… Een mens is tenslotte maar een mens, als ‘Solitär’ in de hoge bergen daar. Je weet maar nooit! Hoewel met een berggeit lijkt me dat niet zo’n sinecure?! Als het waar is, moet men voor de geschiedenis van voornoemd onnette woord teruggaan tot 1900 toen Nederlandse soldaten in Nederlands-Indië er Indiërs uit de Britse kolonie mee aanduidden… Na al het kanongebulder en wapengekletter ter velde – te meer daar er beweerd wordt dat romantiek ‘krank mache’ – lijkt het me nu hoog tijd voor een goed uurtje relaxatie met op de achtergrond wat oosterse muziek. Vandaar deze insteker met Perzische (traditionele) muziek van Mohammad-Rezā Lotfi, een gerenommeerd tar- en setar-speler, uit Teheran afkomstig, die nog naar de Verenigde Staten uitweek, hier vergezeld van zijn ensemble. ‘Pour une expérience inégale’ : microtonale toonladders die afwijken van de gebruikelijke gelijkzwevende stemming… Let op het sobere decor voor deze live-performance!

  7. P. Eggermont

    De filosoof Nietzsche stak zijn bewondering voor de oude Perzen niet onder stoelen of banken en in zijn werk vindt men heel wat verwijzingen die dit bevestigen, ook enkele met betrekking op de periode na de opkomst van de islam.
    Enkele passages vrij vertaald uit de Encyclopædia Iranica :

    “Men kan zich afvragen waarom Nietzsche niet opteerde voor de vertrouwde naam voor Zoroaster, maar voor de oorspronkelijk oud Perzische vorm ervan, Zarathustra, op een moment dat alleen specialisten in Indo-Iraanse filologie bekend waren met de oorspronkelijke vorm. Zoals Nietzsche zelf zou hebben toegegeven, door te kiezen voor de naam van Zarathustra als de profeet van zijn filosofie, eigen aan de taal van de poëzie, wilde hij hulde te brengen aan de oorspronkelijke Arische profeet als een prominent stichtende figuur van de spiritueel morele fase in de menselijke geschiedenis, en met zijn onderricht teruggaan in de tijd tot op datzelfde ogenblik, in overeenstemming met zijn fundamentele kritiek op bestaande morele inzichten.”

    “Volgens Nietzsches zuster, Elizabeth, kwamen veel Perzisch bezoekers gebruikelijk naar haar wekelijkse open huis in Weimar om er “hun dankbaarheid te uiten dat Nietzsche had gekozen voor een Perzische wijze als profeet van een nieuw en superieur mensenras” .”

    “Daar spreekt hij met grote bewondering over Zoroaster en zijn religie en in een korte aantekening uit hij impliciet zijn medeleven voor de historisch niet onwaarschijnlijke mogelijkheid dat het Zoroastrisme goed had kunnen zegevieren in het oude Griekenland: “Zoroasters religie zou hebben gewonnen in Griekenland, was Darius niet verslagen geweest.” (Sämtliche Werke, VII, p. 106).”

    “Het zou veel beter zijn uitgekomen indien de Perzen waren meester (Herr) geworden van de Grieken, dan dat van alle mensen juist de Romeinen [gerade die Römer] die rol op zich hadden genomen ” (Sämtliche Werke, VIII, p. 65).

    “Daarom dacht hij dat als de Perzen in plaats van de Romeinen succesvol waren geweest bij het verkrijgen van dominantie over Griekenland, het overwicht van hun positieve kijk op het wereldsgezinde leven en de tijd …”

    “In zijn aantekeningen is er een anekdote afkomstig van Sa’di, van oorsprong uit het voorwoord van zijn Rose Garden (Golestān). Nietzsches onmiddellijke bron voor dit citaat werd niet teruggevonden (Sämtliche Werke, XIV, p. 650). De anekdote zoals door hem geciteerd gaat als volgt: “‘van wie heb je dat allemaal geleerd?’ vraagt Sa’di aan een wijs man. En krijgt als antwoord: ‘van de blinden, die nooit een voet zullen verzetten zonder eerst met hun stokken de grond goed te onderzoeken.'” (Sämtliche Werke, IX, p. 606)”

    Voor hem illustreert Hafez de Oosterse vrije geest, die dankbaar zowel de geneugten als het lijden van het leven ontvangt. Voor Nietzsche dwingt dergelijke houding respect af, als teken van een positieve en moedige waardering van het leven.

    http://www.iranicaonline.org/articles/nietzsche-and-persia