Over de eindigheid van het vakjesdenken: een varken is geen sprinkhaan, en de ene godsdienst is gewoon de andere niet.

Félicien_Rops_-_Pornokratès_-_1878Senator Sabine de Bethune (CD&V) en senaatsvoorzitter Christine Defraigne (MR) willen de grondwet wijzigen zodat dieren voortaan als “wezens met gevoelens” worden omschreven. Daardoor zullen andere grondrechten, zoals godsdienstvrijheid, altijd rekening moeten houden met dierenrechten. Dat worden dan overuren voor het Grondwettelijk Hof en de Raad van State, want als godsdienstvrijheid én dierenrechten beide in de grondwet zijn ingeschreven, hoe gaat men dan bijvoorbeeld het door moslims en joden geëiste onverdoofd slachten evalueren?

Naar mijn gevoel lijden beide (goedbedoelde) principes aan een groteske veralgemeningsdrift die weliswaar eigen is aan juristen, maar die men als “wereldvreemd” kan beschouwen, in de filosofische zin van abstract.
Ik begin met de dierenrechten, waarbij iedereen denkt aan de behandeling van de varkens in de slachterij van Tielt en het choquerende undercoverfilmpje daarover. Maar het dierenrijk is groot, zeer groot, en omvat ook vlooien, bladluizen en de ééncellige snoodaards die mijn zoon vijf weken in het ziekenhuis hebben gehouden wegens botinfectie. Het klinkt belachelijk om hen “dierenrechten” toe te kennen, maar vanuit het natuurlijk, niet-antropocentrisch standpunt hebben ze evenveel recht op leven en behoren ze evenzeer tot de kosmische ordening als een varken, hamster, uw schoothond of maitresse.
Het Boeddhisme is daarin radicaal: je doodt geen levend wezen, maar dat levert onvermijdelijk dilemma’s op. Hadden ze geen zware antibioticakuur op die bacterieën afgevuurd, mijn zoon had er kunnen aan bezwijken. Een leven redden door er miljoenen te doden dus. Worden er geen bestrijdingsmiddelen gebruikt in de landbouw, dan overleven alle sprinkhanen, joepie, maar gaan er massa’s mensen dood aan ondervoeding. Tot op vandaag zijn ze er niet uit, de Boeddhisten: het leven zit vol dilemma’s, het grote mededogen is onvermijdelijk selectief.

Het scheermes van Ockham

Over naar de godsdienstvrijheid dan, dat andere grondrecht. Boeddhisten, pastafaristen, en andere vredelievende religieën, welja, waarom zouden we hen niet laten betijen en broederlijk/zusterlijk laten coëxisteren. Maar met de islam hebben we een probleem: het is een religie die alle andere uitsluit en daar ook een gewelddadige ideologie aan verbindt. Vergelijk ik nu moslims met sprinkhanen? Neen, u hebt dat spontaan gedacht. En waarom? Omdat het woord “godsdienst” blijkbaar zo breed is, dat het praktijken dekt waar wij letterlijk niet mee kunnen leven. Ergo: het woord godsdienst zelf deugt niet, en a fortiori ook niet het woord godsdienstvrijheid.
Maar ons gevoel dat de ene godsdienst de andere niet is, stoot op de abstractie die de taal zelf maakt, waardoor boeddhisme, pastafarisme, christendom, jodendom en islam formeel allemaal tot dezelfde categorie behoren. Bedot de mens daarmee zichzelf? Het lijkt erop. Het wetenschappelijk-logisch denken heeft ons ver gebracht, in de wiskunde kunnen wij zeggen dat elke vlakke figuur met drie zijden en drie hoeken een driehoek is. Maar de wereld logisch-wiskundig bekijken, lukt niet: elke definitie stoot op anomalieën, met de multicultuur als een van de flagrantste voorbeelden van misrekening. Niet elke cultuur lijkt onder die noemer te kunnen vallen.

De middeleeuwse filosoof William Van Ockham (1288 – 1347) geldt samen met zijn antieke voorganger Aristoteles en nakomer Ludwig Wittgenstein als de oplosser van dat groot misverstand: het fameuze Scheermes van Ockham maakt korte metten met abstracties (universalia) die doen alsof de wereld netjes geordend is en alles in een schuifje thuishoort. Neen dus, woorden proberen dingen te ordenen, maar die dingen trekken zich daar niks van aan. Na zeven honderd jaar moeten we die illusie eindelijk laten varen. Het ordenend denken heeft lang gewerkt, maar nu keert het zich tegen ons en moeten we het afgooien als een oude huid.
Dat heeft verstrekkende gevolgen, want de wetenschap, de cultuur, de technologie, de politiek, het recht, de sociale orde, de moraal,- ze zijn allemaal gebaseerd op veralgemeningen en grootste gemene delers. Waardoor Wim Delvoye en Mozart beide in het vak “kunst” terecht komen, een lintworm en een varken in het vak “dier”, Vermeersch en Sanctorum in het vak “filosoof”, terwijl de verschillen veel groter zijn dan de gelijkenissen.

Zoek de mens

De planetaire crisis waar we nog maar pas zijn binnengestrompeld, is meteen ook een cognitieve en taalkundige crisis, die heel ons waarnemingsmodel, denkvermogen en taal overhoop haalt, de manier hoe we de wereld zien en bevatten dus.
De wereld van de clichés en de stramienen loopt op zijn laatste benen, maak kennis met het radicale postmodernisme. Waarom bijvoorbeeld homo’s zich nog als homo’s willen outen, is mij een raadsel. Groepsattitudes verlengen enkel het categorisch misverstand en lokken het geweld uit van tegengroepen.
Tenslotte heeft ook het woord/begrip “mens” zijn houdbaarheidsdatum bereikt, vandaar de nieuwe discussie over de mensenrechten, bijvoorbeeld over het procedurerecht en het absurde feit dat drugdealers fluitend het gerechtshof buiten wandelen “omdat de wet nu eenmaal voor iedereen geldt”. Niet dus. Er is een verschil, een maffiabaas valt niet gelijk te stellen met een man die een brood steelt zegt het gezond verstand, we voelen het aan ons water, ook al maken de juristen en denktechnocraten ons wijs dat schuifjes en vakjes wél werken.

Diogenes zocht al naar dé mens en vond er geen: ze zijn allemaal zo verschillend dat er geen etiket op te plakken valt. Het beste bewijs zijn de (a-)sociale media: er zijn geen mensen, enkel individuen, en dan nog. Dus ook die mensenrechten: laat maar zo. Het is goed dat we dat inzien, het kan ons alleen maar slimmer maken, want abstract denken en overal etiketten op plakken zie ik als een subtiele vorm van domheid.
Dat betekent natuurlijk ook dat de ene moslim de andere niet is, en het ene varken het andere niet, we moeten consequent zijn. Alles is enkel, en alleen op die manier ontsnappen we aan de totale uitroeiing. En nu ga ik me scheren, verbeter de wereld, begin bij uzelf.
Advertenties

5 Reacties op “Over de eindigheid van het vakjesdenken: een varken is geen sprinkhaan, en de ene godsdienst is gewoon de andere niet.

  1. De Islam is de domste aller godsdiensten (Houellebecq) en misschien dat die domheid nu net op cynische wijze kan overleven, namelijk ‘hand in hand’ met die andere domheid van het in etiketten denkende postmodernisme. Ze raken gewoon niet op mekaar uitgekeken.

  2. Hans Becu

    Ik vind dat zeer verstandige praat. Nu nog even de rede loslaten op de nva, en we zijn weer beste vrienden. De ene partij is de andere niet, en leve het einde van het vakjesdenken.

  3. Vrij (liberaal) naar Willem van Ockham:
    “Wanneer het spreekt als een Vlaams-nationalist (BDW), tweet als een Vlaams Belanger (TF), rekent als een tjeef (JVO), beslist als een tiran (SVDP), poseert als een vrouw van lichte zeden (ZD), niet weet van-welk-hout-pijlen-maken als de eerste de beste groene jongen (JJ) en cumuls aan elkaar rijgt als een sociaalkleptocraat (KK), dan is het waarschijnlijk een N-VA’er!”
    😉

    • Hans Becu

      Bertie
      Dat is eccelectisch aan politiek doen. Weg met het vakjesdenken, toch Je hebt er dus niets van gesnapt. En wat Demir betreft reageer je als een moslim.

  4. Pingback: Over de eindigheid van het vakjesdenken: een varken is geen sprinkhaan, en de ene godsdienst is gewoon de andere niet. — Visionair België | Soulpelgrim's Blog